قصیدهٔ شمارهٔ ۲۸
هوش مصنوعی: این شعر، به عمیق‌ترین و پیچیده‌ترین مسائل زندگی انسانی می‌پردازد و هشدارهایی را دربارهٔ دنیا، سرنوشت و خودآگاهی ارائه می‌دهد. شاعر به مخاطب یادآوری می‌کند که در دنیای پر از فریب و نیرنگ، باید از وابستگی به لذات زودگذر و ظاهری پرهیز کرد و به حقیقت درون خود توجه داشت. او به خطرات ناشی از اعتماد به دنیای مادی و ناامنی‌های زندگی اشاره می‌کند و از اهمیت دانش و حکمت در پرورش روح و شخصیت انسان سخن می‌گوید. در نهایت، وی تأکید می‌کند که زندگی از چالش‌ها و بارهای گوناگون پر است و انسان باید هوشیار و آگاه باشد تا گرفتار دام‌های زندگی نشود.
نفس گفته‌ست بسی ژاژ و بسی مبهمبه کز این پس کندش نطق خرد ابکم
هوش مصنوعی: نفس به حرفهای بیهوده و ناواضح زیادی پرداخته و از این به بعد، دیگر سخن معقولی نخواهد گفت.
ره پر پیچ و خم آز چو بگرفتیروی درهم مکش ار کار تو شد درهم
هوش مصنوعی: وقتی در مسیر دشوار و پرپیچ و خم زندگی قرار گرفتی، نگران نباش و کارها را به هم نریز. اگر کارهایت در هم و آشفته شده، بیدلیل خودت را درگیر نکن.
خشک شد زمزم پاکیزهٔ جان ناگهشستشو کرد هریمن چو درین زمزم
هوش مصنوعی: ناگهان چشمهی پاک و زلال جان خشک شد و هریمن، که نماد زندگانی و طراوت است، به شستوشوی آن پرداخته و زندگی دوبارهای به آن بخشید.
به که از مطبخ وسواس برون آئیمتا که خود را برهانیم ز دود و دم
هوش مصنوعی: بهتر است از وسواس و دغدغههای ذهنی خارج شویم تا بتوانیم خود را از مشکلات و فشارهای زندگی رها کنیم.
کاخ مکر است درین کنگره میناچاه مرگ است درین سیرگه خرم
هوش مصنوعی: در این دنیا، زیباییها و لذتهای فریبندهای وجود دارد که ممکن است ما را گمراه کند. اما در پس این جلوهها، خطرات و مشکلاتی نهفته است که میتواند به نابودی ما منجر شود. به عبارت دیگر، زندگی میتواند جذاب و دلپذیر باشد، اما سرشار از چالش‌ها و خطراتی است که باید مراقب بود.
ز بداندیش فلک چند شوی ایمنز ستم پیشه جهان چند کشی استم
هوش مصنوعی: از تفکر منفی ستارهها چه اندازه میتوانی از ظلم و ستم دنیا در امان بمانی؟ چند مدت دیگر میتوانی این دردها را تحمل کنی؟
تو ندیدی مگر این دانهٔ دانا کشتو ندیدی مگر این دامگه محکم
هوش مصنوعی: تو تنها دانهای از دانایی را نمیبینی، فقط به دام مستحکم خودت توجه کن.
وارث ملک سلیمان نتوان خواندنهر کسیرا که در انگشت بود خاتم
هوش مصنوعی: وارث سلطنت سلیمان هر کسی نیست که فقط یک انگشتر در دست داشته باشد.
آنکه هر لحظه بزخم تو زند زخمیتو ازو خیره چه داری طمع مرهم
هوش مصنوعی: کسی که هر لحظه به تو آسیب میزند، تو از او انتظار درمانی نداشته باش؛ زیرا او خود عامل زخمهایت است و چه انتظاری میتوان از او داشت.
فلک آنگونه به ناورد دلیر آیدکه نه از زال اثر ماند و نز رستم
هوش مصنوعی: آسمان به گونهای بر سر دلیران میآورد که نه نشانی از زال باقی میماند و نه از رستم.
نه ببخشود بموسی خلف عمراننه وفا کرد به عیسی پسر مریم
هوش مصنوعی: خداوند نه به موسی که فرزند عمران بود، رحم کرد و نه به عیسی، پسر مریم، وفا کرد.
تخت جمشید حکایت کند ار پرسیکه چه آمد به فریدون و چه شد بر جم
هوش مصنوعی: اگر از تخت جمشید بپرسی، داستانهای فریدون و سرنوشت جم را برایت تعریف می‌کند.
ز خوشیها چه شوی خوش که درین معبربه یکی سور قرین است دو صد ماتم
هوش مصنوعی: از خوشیها چه فایدهای داری وقتی که در این مسیر، شادی یک سو و اندوه دو صد سو دیگر وجود دارد.
تو به نی بین که ز هر بند چسان نالدز زبردستی ایام به زیر و بم
هوش مصنوعی: نگاه کن به نی که چگونه از هر بندی ناله می‌کند، به خاطر مهارت و تسلطی که بر فراز و نشیبهای زندگی دارد.
داستان گویدت از بابلیان بابلعبرت آموزدت از دیلمیان دیلم
هوش مصنوعی: این جمله به ما یادآوری می‌کند که داستانهای بابل میتواند برای ما آموزنده باشد و از سوی دیگر، تجربههای دیلمیان نیز میتواند عبرتهای مهمی برای ما به همراه داشته باشد. این دو ملت، هر کدام داستانها و عبرتهایی دارند که میتوانند ما را در زندگی راهنمایی کنند.
فرصتی را که بدستست، غنیمت دانبهر روزی که گذشتست چه داری غم
هوش مصنوعی: هر فرصتی که اکنون دارید را ارج نهید، زیرا برای روزهای گذشته که سپری شدهاند، چه غم و اندوهی دارید؟
زان گل تازه که بشکفت سحرگاهاننه سر و ساق بجا ماند، نه رنگ و شم
هوش مصنوعی: از آن گل تازهای که صبح زود شکوفا شد، نه ساقهاش باقی ماند و نه رنگ و بویی از آن باقی است.
گر صباحیست، مسائی رسدش از پیور بهاریست، خزانی بودش توام
هوش مصنوعی: اگر صبح باشد، ابرهایی بر او سایه میافکند و اگر بهار است، به همراه آن خزان هم خواهد بود.
صبحدم اشک به چهر گل از آن بینیکه شبانگه به چمن گریه کند شبنم
هوش مصنوعی: نزدیک سپیده دم، اگر به چهره گل نگاه کنی، میبینی که اشک هایش مانند شبنم است؛ زیرا در تاریکی شب، شبنم در چمن گریه کرده است.
اندرین دشت مخوف، ای برهٔ مسکینبیم جانست، چه شد کز رمه کردی رم
هوش مصنوعی: در این دشت خطرناک، ای برهٔ بیچاره، جانت در خطر است. چرا از گروه خود دور و پراکنده شدی؟
مخور ای کودک بی تجربه زین حلواکه شد آمیخته با روغن و شهدش سم
هوش مصنوعی: ای کودک بیتجربه، از این حلوا که با روغن و شهد مخلوط شده نخور، چون ممکن است زیانآور باشد.
دست و پائی بزن ای غرقه، توانی گرتا مگر باز رهانند تو را زین یم
هوش مصنوعی: ای غرق شده، دست و پا بزن! اگر کمی تلاش کنی، شاید بتوانند تو را از این دریا نجات دهند.
مشک حیفست که با دوده شود همسرکبک زشتست که با زاغ شود همدم
هوش مصنوعی: عطر خوش مشک ارزش و زیبایی خود را دارد و نباید با کثیفی همراه شود. همچنین، زیبایی کبک با دوستی و همراهی با زاغ که پرندهای زشت است، از میان میرود. به طور کلی، این ابیات به ارزش و زیباییها اشاره دارند و هشدار میدهند که نباید آنها را در کنار چیزهای ناپسند قرار داد.
برو ای فاخته، با مرغ سحر بنشینبرو ای گل، بصف سرو و سمن بردم
هوش مصنوعی: برو ای فاخته، با پرنده صبحگاهی همصحبت شو و ای گل، بر درختانی چون سرو و سمن بنشین.
ز چنار آموز، ای دوست گرانسنگیچه شوی بر صفت بید ز بادی خم
هوش مصنوعی: از درخت چنار بیاموز، ای دوست ارزشمند. چه فایدهای دارد اگر مانند بید به باد خم شوی؟
خویش و پیوند هنر باش که تا روزینروی از پی نان بر در خال و عم
هوش مصنوعی: به خود و ارتباطات هنریات اهمیت بده، زیرا روزی نخواهد رسید که برای تأمین نیازهای زندگی، از مسیر هنر دور شوی.
روح را سیر کن از مائدهٔ حکمتبیکی نان جوین سیر شود اشکم
هوش مصنوعی: روح خود را با دانش و حکمت تغذیه کن؛ زیرا حتی یک نان جو هم میتواند شکم انسان را سیر کند.
جز که آموخت ترا که خواب و خور غفلتبه چه کار آمدت این سفله تن ملحم
هوش مصنوعی: فقط به تو آموخت که خواب و خوراک، هیچ فایدهای جز غفلت از زندگی ندارند. این بدن پست تو چه کارایی دارد؟
خزفست اینکه تو داریش چنو گوهررسن است اینکه تو بینیش چو ابریشم
هوش مصنوعی: اگر میگویی این چیزهایی که داری به نوعی ارزشمند و زیبا هستند، پس آنچه را که میبینی نیز مثل ابریشم درخشان و لطیف است.
مار خود، هم تو خودی، مار چه افسائیبخود، ای بیخبر از خویش، فسون میدم
هوش مصنوعی: تو خود، خود را به عنوان مار میشناسی، اما چه جفایی به خود میکنی. ای بیخبر از ذات خود، من جادو و فریبی به تو میزنم.
ز تو در هر نفسی کاسته میگرددغم خود خور، چه خوری انده بیش و کم
هوش مصنوعی: در هر لحظه که از تو دور میشوم، غم و اندوه من کمتر میشود. بنابراین، خودش را افسرده نکن و به خودت سخت نگیر.
بیم آنست که صراف قضا ناگهزر سرخ تو بگیرد به یکی درهم
هوش مصنوعی: نگرانی این است که ناگهان تقدیر و سرنوشت، ارزش و ثروت تو را از تو بگیرد و آن را به چیزی بیارزش تبدیل کند.
کشت یک دانه کسی را ندهد خرمنبذل یک جوز کسی را نکند حاتم
هوش مصنوعی: اگر یک دانهی زراعتی را کسی بکارد، سود زیادی از آن نمیبرد. همچنین، بخشش یک دانهی خرما هم به اندازهی بزرگی شخصیت حاتم طایی نیست. این به این معناست که کار و بخشش کوچک نمیتوانند به مقایسه با کارهای بزرگ و با ارزشتر بیایند.
به پری پر، که عقابان نکنندت سربه رهی رو، که بزرگان نکنندت ذم
هوش مصنوعی: به زیبارویی خود و ویژگیهای خاصات توجه کن، چون دشمنان و کسانی که قدر و منزلت تو را نمیشناسند، ممکن است به تو آسیب برسانند. پس در مسیری برو که بزرگترها و اهل فضل از تو حمایت کنند و تو را مورد بیاحترامی قرار ندهند.
جان چو کان آمد و دانش گهرش، پرویندل چو خورشید شد و ملک تنش عالم
هوش مصنوعی: زمانی که روح مانند یک معدن ارزشمند به وجود میآید و دانش همانند جواهر آن است، دل پروین همچون خورشید درخشان میشود و بدنش به جهانی از وجود تبدیل میشود.