غزل شمارهٔ ۳۸
هوش مصنوعی: این شعر به تبیین ارتباط بین انسان و حقیقتی عمیق‌تر از خود می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که انسان در جستجوی شناخت خودش، در واقع در پی شناخت حقیقتی است که فراتر از وجود مادی اوست. او به تفاوت بین "تو" جزئی و "تو" کلی اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که هر دو جنبه یک حقیقت واحد هستند.
شاعر از حجاب‌ها و موانع در درک واقعیات سخن می‌گوید و این که تا زمانی که انسان در این حجاب‌ها گیر کرده، نمی‌تواند به حقیقت خود برسد. او به جوهر و اصل وجود اشاره دارد که برون از نفس و جسم آدمی است و می‌گوید که فهم این حقیقت می‌تواند انسان را از محدودیت‌ها و زندان‌های ظاهری آزاد کند. در نهایت، شاعر، وجود تمامی عالم را به نوعی انعکاس و تجلی از وجود حقیقی انسان می‌داند و تأکید می‌کند که همه چیز به نوعی به انسان وابسته است و در واقع، انسان معشوق و محور همه چیز است.
چون به اصل اصل در پیوسته بی‌تو جان توستپس تویی بی‌تو که از تو آن تویی پنهان توست
هوش مصنوعی: وقتی به حقیقت واقعی وصل میشوی، بدون تو، جان تو وجود دارد. بنابراین تو خودت هستی که بدون تو، آن حقیقت در درون تو نهفته است.
این تویی جزوی به نفس و آن تویی کلی به دللیک تو نه این نه آنی بلکه هر دو آن توست
هوش مصنوعی: تو یک بُعدی از وجود خود را به نفس و بُعد دیگری را به دل خود نسبت میدهی. اما در واقع نه تنها این بُعد هستی، نه تنها آن بُعد، بلکه هر دو جنبه جزئی و کلی وجود تو هستند.
تو درین و تو در آن تو کی رسی هرگز به توزانکه اصل تو برون از نفس توست و جان توست
هوش مصنوعی: تو در همه جا حضور داری و در هر چیزی وجود داشتهای، اما هرگز نمیتوانی به خودت برسی، زیرا وجود اصلی تو خارج از وجود ظاهری و نفسات است و آن جان توست.
بود تو اینجا حجاب افتاد و نابودت حجاببود و نابودت چه خواهی کرد چون نقصان توست
هوش مصنوعی: حجاب تو در اینجا مانع از دیده شدن تو شد، و این مانع اصلاً تو را از بین برد. حالا چه کاری میتوانی انجام دهی، چون این مشکل به خود تو برمیگردد.
چون ز نابود و ز بود خویش بگذشتی تماممی‌ندانم تا به جز تو کیست کو سلطان توست
هوش مصنوعی: وقتی از وجود و عدم خود عبور کردی، جز تو کسی را نمیشناسم که به سلطنت تو برسد.
هر چه هست و بود و خواهد بود هر سه ذره استذره را منگر چو خورشید است کو پیشان توست
هوش مصنوعی: هر چیزی که وجود دارد یا وجود خواهد داشت، تنها یک ذره است. به ذرهها نگاه نکن، چرا که مانند خورشید هستند که در پیشانی تو قرار دارد.
تو مبین و تو مدان، گر دید و دانش بایدتکانچه تو بینی و تو دانی همه زندان توست
هوش مصنوعی: تو نبیند و ندانید، اگر دیدن و آموختن میخواهی، باید بدانی که آنچه میبینی و میدانی، همه در محدودیت و زندان خودت است.
بی سر و پا گر برون آیی ازین میدان چو گوتا ابد گر هست گویی در خم چوگان توست
هوش مصنوعی: اگر بدون سر و پا از این میدان خارج شوی، بگو که تا ابد اگر هستی، در پیچ و خم بازی توست.
عین عینت چون به غیب الغیب در پوشیده‌اندپس یقین میدان که عینت غیب جاویدان توست
هوش مصنوعی: زمانی که چهرهی واقعی تو در پردهای از غیب پنهان است، پس به خوبی درک کن که آن چهرهی واقعی، وجودی نامحدود و جاودانه برای توست.
صدر غیب‌الغیب را سلطان جاویدان توییجز تو گر چیزی است در هر دو جهان دوران توست
هوش مصنوعی: تو ای بزرگترین موجود هستی، که در سرشت غیب و رازهای جهانی جاودانهای. اگر چیز دیگری در این دو جهان وجود داشته باشد، آن نیز به دورانی که تو در آنی وابسته است.
هم ز جسم و جان تو خاست این جهان و آن جهانهم بهشت و دوزخ از کفر تو و ایمان توست
هوش مصنوعی: این جهان و آن جهان، بهشت و دوزخ، همه از وجود و حالت تو نشأت گرفتهاند. ایمان و کفر تو باعث به وجود آمدن این دو حالت متفاوت در زندگی و پس از آن است.
هم خداوندت سرشت و هم ملایک سجده کردپس تویی معشوق خاص و چرخ سرگردان توست
هوش مصنوعی: خداوند تو را به شکل خاصی خلق کرده و حتی فرشتگان نیز برای تو احترام قائل شدهاند، بنابراین تو محبوب خاص هستی و زندگی و جهان به دور تو میچرخد.
ای عجب تو کور خویش و ذره ذره در دو کونبا هزاران دیده دایم تا ابد حیران توست
هوش مصنوعی: شگفتا که تو خود را نمیبینی، در حالی که در دو جهان، هر ذرهای با هزاران چشم همیشه در حال حیرت و تعجب از توست.
بر دل عطار روشن گشت همچون آفتابکاسمان نیلگون فیروزه‌ای از کان توست
هوش مصنوعی: دل عطار مانند آفتاب درخشان شد، زیرا زیبایی و درخشش تو همچون آسمان آبی و فیروزه‌ای است که از وجود تو سرچشمه میگیرد.