غزل شمارهٔ ۸۵
هوش مصنوعی: این شعر در رابطه با جستجوی حقیقت و معنای زندگی است. شاعر به بررسی دین و کفر می‌پردازد و از درک عشق و فنا صحبت می‌کند. او به تعلیمی اشاره می‌کند که در آن باید از دنیا طلبی و زیاده‌خواهی دست برداریم تا به بقا و جاودانگی واقعی برسیم. شاعر به عشق و فانی شدن به عنوان راهی برای درک حقایق عمیق‌تر اشاره می‌کند و هشدار می‌دهد که راه حقیقت گمراهی ندارد و هیچ نشانی ندارد. او در نهایت به خواننده می‌گوید که اگر آماده نباشد، بهتر است که به جستجوی این مفاهیم نپردازد، چرا که این کار نیازمند درک عمیق‌تری است.
جهانی جان چو پروانه از آن استکه آن ترسا بچه شمع جهان است
هوش مصنوعی: جهان و زندگی انسانها به گونهای است که مانند پروانهای به سمت نوری جذب میشوند، و این نور نماد یک انسان خاص است که مانند شمعی در تاریکی میدرخشد و جانها را به خود جلب می‌کند.
به ترسایی درافتادم که پیوستمرا زنارِ زلفش بر میان است
هوش مصنوعی: به دام عشقی افتادهام که همیشه مرا به زنجیر زلفش بسته است.
درآمد دوش آن ترسا بچه مستمرا گفتا که دین من عیان است
هوش مصنوعی: دیشب آن جوان شرابنوش به من گفت که عقیده و دین من برای همه مشخص و روشن است.
درین دین گر بقا خواهی فنا شوکه گر سودی کنی آنجا زیان است
هوش مصنوعی: اگر در این دین به دنبال ماندگاری هستی، باید از خودگذشتگی کنی، زیرا اگر بخواهی به دنبال منافع خود باشی، در آنجا ضرر خواهی کرد.
بدو گفتم نشانی ده ازین راهمرا گفتا که این ره بی‌نشان است
هوش مصنوعی: به او گفتم مرا در این مسیر راهی را نشان بده، اما او پاسخ داد که این راه نشانی ندارد.
ز پیدایی هویدا در هویداستز پنهانی نهان اندر نهان است
هوش مصنوعی: از نمایان بودن چیزها پیداست که در نمایان است، اما آنچه پنهان است، در عمق پنهانیها قرار دارد.
فنا اندر فنای است و عجب اینکه اندر وی بقایِ جاودان است
هوش مصنوعی: انحلال و نابودی در از بین رفتن قرار دارد و جالب اینجاست که در این نابودی، نوعی جاودانگی وجود دارد.
چو پیدا و نهان دانستی این راهیقین می‌دان که نه این و نه آن است
هوش مصنوعی: وقتی که حقیقت آشکار و پنهان را شناختی، به طور قطع بدان که نه این، نه آن، چیزی از واقعیات را درک نکن.
به دین ما درآ گر مرد کفریکه عاشق غیر این دین کفردان است
هوش مصنوعی: اگر مردی کافر هستی و به عشق غیر این دین زندگی میکنی، به دین ما بپیوند.
یقین می‌دان که کفر عاشقی رابنا بر کافریِ جاودان است
هوش مصنوعی: به طور قطع بدان که در عشق، کفر یا نافرمانی به شکل دائمی و همیشگی وجود دارد.
اگر داری سر این پای در نهبه ترک جان بگو چه جای جان است
هوش مصنوعی: اگر پای خود را به این کار بگذاری، چرا باید از جان بگذری و حرفی از جان بگویی؟
وگرنه با سلامت رو که با توسخن گفتن ز دلق و طیلسان است
هوش مصنوعی: اگر بخواهی به سلامت و خوب با تو صحبت کنم، باید از کلمات بیمعنی و به اصطلاح پوچ دوری کنم.
برو عطار و تن زن زانکه این شرحنه کار توست کار رهبران است
هوش مصنوعی: به سراغ عطار برو و شتاب نکن، زیرا این موضوع به تو مربوط نیست و کار رهبران است.