غزل شمارهٔ ۱۷۱
هوش مصنوعی: این شعر درباره فنا و بقا و رابطه انسان با خود و پروردگارش است. شاعر می‌گوید هر کس که از خود و ego خود دست بشوید و به فنا برسد، به قرب خداوند نزدیک‌تر می‌شود. او با مثال گل و دل به تشریح این موضوع می‌پردازد و می‌گوید اگر دل از گل جدا شود، در نهایت از گور هم رها نخواهد شد.
او همچنین به آینه‌ای اشاره می‌کند که اگر پشت و رویش یکسان شود، حقیقت و نور خدا در آن نمایان می‌شود. در انتها، شاعر توصیه می‌کند که فرد باید با خودشناسی و فنا در صفات و ذات خویش، به یگانگی و بقا برسد و در این مسیر، از هدایت بزرگانی که درک و بینش بیشتری دارند بهره ببرد.
درواقع، سخن اصلی این است که برای رسیدن به حقیقت و شناخت خدا، باید از خودمحوری و تعلقات دنیوی فانی گذشت و به یگانگی و صفای باطن رسید.
هر دل که ز خویشتن فنا گرددشایستهٔ قرب پادشا گردد
هوش مصنوعی: هر قلبی که از خودخواهی و دلبستگی به خود عبور کند، شایستهٔ نزدیکی به مقام والای الهی می‌شود.
هر گل که به رنگ دل نشد اینجااندر گل خویش مبتلا گردد
هوش مصنوعی: هر گلی که به عشق و محبت نروید، در میان گلهای دیگر به درد و رنج خواهد افتاد.
امروز چو دل نشد جدا از گلفردا نه ز یکدگر جدا گردد
هوش مصنوعی: امروز که دل از گل جدا نیست، فردا نیز از یکدیگر جدا نخواهند شد.
خاک تن تو شود همه ذرههر ذره کبوتر هوا گردد
هوش مصنوعی: جسم تو به خاک تبدیل می‌شود و هر جزئی از آن مانند کبوتر به پرواز در میآید.
ور در گل خویشتن بماند دلاز تنگی گور کی رها گردد
هوش مصنوعی: اگر دل آدمی در تاریکی و سختی خود گرفتار بماند، از تنگی گور و موانع زندگی چگونه میتواند آزاد شود؟
دل آینه‌ای است پشت او تیرهگر بزدایی بروی وا گردد
هوش مصنوعی: دل مانند آینه‌ای است که اگر از کدورتها پاک شود، روشن و زلال خواهد شد.
گل دل گردد چو پشت گردد روظلمت چو رود همه ضیا گردد
هوش مصنوعی: وقتی دل مانند گلی شکوفا شود و ظلمت به پشت برود، همانند رودخانهای که نور و روشنی را جاری می‌کند، همه جا روشن و پر از نور خواهد شد.
هرگاه که پشت و روی یکسان شدآن آینه غرق کبریا گردد
هوش مصنوعی: زمانی که شرایط و وضعیتها به یک شکل و یکسان شوند، آن زمان است که آن آینه به عظمت و grandeur خواهد رسید.
ممکن نبود که هیچ مخلوقیگردید خدای یا خدا گردد
هوش مصنوعی: هیچ موجودی نمیتواند به حدی برسد که خداوند شود یا جایگاه خدایی را بگیرد.
اما سخن درست آن باشدکز ذات و صفات خود فنا گردد
هوش مصنوعی: اما حقیقت این است که انسانی میتواند به مقام والایی دست یابد که از خصوصیات و صفات مادی خود عبور کند و به مرتبهای از وجود دست یابد که در آن، خود را فراموش کند.
هرگه که فنا شود ازین هر دودر عین یگانگی بقا گردد
هوش مصنوعی: هر بار که در این دوگانگی از بین برود، در همان حال به یگانگی و وجودی پایدار دست مییابد.
حضرت به زبان حال می‌گویدکس ما نشود ولی ز ما گردد
هوش مصنوعی: حضرت به گونهای بیان می‌کند که ممکن است هیچکس به ما نزدیک نشود، اما در عین حال از وجود ما تأثیر بپذیرد.
چیزی که شود چو بود کی باشدکی نادایم چو دایما گردد
هوش مصنوعی: چیزی که به حالت ثابت و مستمر درآید، دیگر چه زمانی وجود دارد که بخواهد نباشد. وقتی چیزی دائمی می‌شود، دیگر نمیتوان دربارهاش صحبت کرد که ممکن است روزی نباشد.
گر می‌خواهی که جان بیگانهبا این همه کار آشنا گردد
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی که روح کسی که غریب است، به این همه کار و زندگی عادت کند،
در سایهٔ پیر شو که نابیناآن اولیتر که با عصا گردد
هوش مصنوعی: در زیر سایهٔ فرد باتجربه و قدیمی قرار بگیر، زیرا افرادی که به خوبی راه نمیروند، ممکن است به زودی به مشکلاتی بر بخورند، حتی اگر با یک وسیلهٔ کمکی مانند عصا کمک شوند.
کاهی شو و کوه عجب بر هم زنتا پیر تو را چو کهربا گردد
هوش مصنوعی: خود را کوچک و ساده بگیر و در دل بزرگی و عجائب را به هم بریز تا به شکلی زیبا و درخشان بمانی.
ور این نکنی که گفت عطارتهر رنج که می‌بری هبا گردد
هوش مصنوعی: اگر به آنچه عطارد گفت عمل نکنی، تمام زحماتی که میکشی بیفایده خواهد بود.