غزل شمارهٔ ۲۸۷
هوش مصنوعی: این شعر درباره کسانی است که به راه تقوا و پرهیزگاری قدم گذاشته‌اند. آنها دنیا را پشت سر گذاشته و به سوی معنویت حرکت کرده‌اند. این افراد از قید و بندها رهایی یافته و نه خود را ملک می‌دانند و نه در مکانی خاص قرار دارند. آنها با ایمان و تصمیم جدی به توبه، به تقوا و پرهیز از دنیا روی آورده‌اند. این افراد با ریاضت، نفس خود را کنترل کرده و دل خود را به عشق الهی پیوند زده‌اند. در نهایت، از مراحل ابتدایی غفلت و دنیاپرستی عبور کرده و به سوی مولای خود، یعنی خدا، حرکت می‌کنند. عطار نیز در نهایت می‌گوید که او همدم عیسی (علیه‌السلام) شده و از کلامش حیات دوباره یافته است.
آنها که پای در ره تقوی نهاده‌اندگام نخست بر در دنیا نهاده‌اند
هوش مصنوعی: افرادی که در مسیر پرهیزگاری و تقوا قدم میگذارند، در حقیقت ابتدا وارد دنیای مادی و ظاهری شدهاند.
آورده‌اند پشت برین آشیان دیوپس چون فرشته روی به عقبی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده است که موجودات نیکو (فرشتگان) به خاطر اینکه به دیو (نیروی منفی) پشت کرده‌اند، رو به عقب دیده میشوند و این وضعیت نشاندهنده رویارویی با چالشها و خطرات است. در واقع، برای حفظ خوبی و نیکی، باید با نیروهای منفی مقابله کرد.
آزاد گشته‌اند ز کونین بنده‌وارخود را همی نه ملک و نه مأوی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: آزاد شدهاند و دیگر به بندگی و وابستگی به دنیا ادامه نمیدهند. نه به مقام پادشاهی رسیدهاند و نه جای امن و آسودهای برای خود انتخاب کرده‌اند.
چون کار بخت و صورت تقوی بدیده‌اندحالی قدم ز صورت و معنی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: وقتی که سرنوشت و چهره تقوا را دیدهاند، اکنون به معنای عمیق و واقعی آن توجه کرده و از ظاهر به باطن رفتهاند.
ایمان به توبه و به ندم تازه کرده‌اندوین تازه را لباس ز تقوی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: ایمان به توبه جدیدی پیدا کرده‌اند و این تازگی را با لباس تقوی پوشاندهاند.
فرعون نفس را به ریاضت بکشته‌اندوانگاه دل بر آتش موسی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: نفس سرکش و آز را به سختی به زحمت انداختهاند و سپس دل خود را به وحدت و پاکی وجود موسی سپردهاند.
از طوطیان ره چو قدم برگرفته‌اندطوبی لهم که بر سر طوبی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: چون طوطیان از راه رفتند و چیزی به دست آوردند، خوشا به حال آنان که بر درخت طوبی نشستهاند.
زاد ره و ذخیرهٔ این وادی مهیبدر طشت سر بریده چو یحیی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: مسیر زندگی و تدارکات لازم برای این راه سخت و خطرناک، مانند سر بریدهٔ یحیی در طشت قرار داده شده است.
اول به زیر پای سگان خاک گشته‌اندآخر چو باد سر سوی مولی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: در ابتدا، به زیر پای سگان رفته و خاکی شدهاند، اما در پایان مانند باد به سمت پروردگار خویش حرکت کرده‌اند.
عطار را که از سخنش زنده گشت جانمعلوم شد که همدم عیسی نهاده‌اند
هوش مصنوعی: عطار باعث حیات و زندگی دوباره یک انسان شده است، و این نشان میدهد که او در مقام دوستی و همراهی با عیسی قرار دارد.