غزل شمارهٔ ۳۲۹
هوش مصنوعی: در این ابیات، شاعر به مفهوم وجود و فنا اشاره می‌کند. او می‌گوید هر کس که وجودی دارد، در برابر هر ذره‌ای هم تعظیم می‌کند. همچنین اشاره می‌کند که بت‌های حقیقی فقط از سیم و زر نیستند، بلکه ماهیت وجود انسان‌ها نیز می‌تواند به بت تبدیل شود. شاعر بر این باور است که در حقیقت همه موجودات یکی هستند و اگر کسی به غیر از آن یک وجود بیند، مانند فردی کور در میان دود است. او به فنا و سوختن در عشق اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که دیدن حقیقت، انسان را از دوگانگی خارج می‌کند و به وحدت می‌رساند.
هر که را ذره‌ای وجود بودپیش هر ذره در سجود بود
هوش مصنوعی: هر کسی که حتی کمی وجود و هستی داشته باشد، در برابر هر چیزی که وجود دارد، در مقام احترام و فروتنی است.
نه همه بت ز سیم و زر باشدکه بت رهروان وجود بود
هوش مصنوعی: همه بتها از جنس طلا و نقره نیستند، بلکه بت واقعی برای سالکان، موجوداتی هستند که در زندگی و روحشان تأثیرگذارند.
هر که یک ذره می‌کند اثباتنفس او گبر یا جهود بود
هوش مصنوعی: هر کس که بخواهد وجود خود را به وضوح نشان دهد، در واقع به نوعی همانند پیروان دینهای غیر از اسلام است.
در حقیقت چو جمله یک بودستپس همه بودها نبود بود
هوش مصنوعی: در واقع، وقتی همه چیز به یک حقیقت واحد مرتبط است، پس تمام وجودها در حقیقت وجود ندارند یا از هم جدا نیستند.
نقطهٔ آتش است در باطندود دیدن ازو چه سود بود
هوش مصنوعی: آتش درون دود پنهان است و دیدن دود هیچ فایدهای ندارد.
هر که آن نقطه دید هر دو جهانشمحو گشته ز چشم زود بود
هوش مصنوعی: هر کسی که آن نوری را که از الهام و حقیقت سرچشمه میگیرد، ببیند، دنیا و آخرتش از نظرش محو و ناپدید میشود و به سرعت به حقیقت نزدیک میشود.
زانکه دو کون پیش دیدهٔ دلچون سرابی همه نمود بود
هوش مصنوعی: چون به دل نگاه میکنی، دنیا و مظاهر آن مانند یک سراب به نظر میآیند و حقیقتی ندارند.
هر که یک ذره غیر می‌بیندهمچو کوری میان دود بود
هوش مصنوعی: هر کسی که لحظهای غیر از حقیقت را ببیند، مانند کسی میماند که در میان دود قرار دارد و نمیتواند واضح ببیند.
همچو عطار در فنا می‌سوزتا دمی گر زنی چو عود بود
هوش مصنوعی: مثل عطار که در از میان رفتن و فنا میسوزد، تو نیز لحظهای اگر به مانند عود بسوزی و عطر و بوی دلانگیزی به محیط ببخشی، ارزشمند خواهد بود.