غزل شمارهٔ ۳۳۳
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به مسأله «هستی» و «نیستی» پرداخته و بر اهمیت گم شدن در وجود مطلق تأکید می‌کند. او می‌گوید که اگر کسی خود را ببیند، بنده‌ای نخواهد بود و باید از خودرایی و خودبینی دوری کرد. شاعر به تشبیه شبنم و دریا اشاره می‌کند و می‌گوید که شبنم باید در دریا گم شود تا حقیقت وجودش را بیابد. اگر کسی در خود باقی بماند و نتواند از خود فراتر رود، هرگز از جستجوی وجود حقیقی موفق نخواهد شد.
او به انسان یادآوری می‌کند که برای دستیابی به جاودانگی و بقا، باید در مسیر عشق و معشوق واقعی قدم بگذارد. همچنین، به این نکته اشاره می‌کند که وجود گل و زیبایی‌های ظاهری ماندگار نیستند و برای تجربه عشق حقیقی باید از تمام تعلقات مادی و دنیوی فاصله گرفت. شاعر در نهایت تأکید دارد که در این عالم هیچ‌کس با وجود خود نمی‌تواند به حقیقت دست یابد و همه باید به دنبال گمشده خود بروند.
کسی کو خویش بیند بنده نبودوگر بنده بود بیننده نبود
هوش مصنوعی: کسی که خود را بشناسد، در واقع بنده نخواهد بود و اگر هم بنده باشد، نمی‌تواند خود را مشاهده کند.
به خود زنده مباش ای بنده آخرچرا شبنم به دریا زنده نبود
هوش مصنوعی: به خودت بیش از حد وابسته نباش، زیرا مثل شبنمی که به دریا نمیچسبد، نباید تنها به خودت توجه کنی.
تو هستی شبنمی دریاب دریاکه جز دریا تو را دارنده نبود
هوش مصنوعی: تو همانند شبنم هستی که به دریا وابسته است، زیرا بدون دریا هیچگاه وجود نخواهی داشت.
درین دریا چو شبنم پاک گم شوکه هر کو گم نشد داننده نبود
هوش مصنوعی: در این دریا مانند شبنم پاک ناپدید شو، زیرا هر کسی که ناپدید نشود، دانا نیست.
اگر در خود بمانی ناشده گمتو را جاوید کس جوینده نبود
هوش مصنوعی: اگر در درون خود بمانی و به دنبال خود نروی، هیچ‌کس برای یافتن تو تلاش نخواهد کرد و همیشه گم خواهی شد.
تو می‌ترسی که در دنیا مدامتبسازی از بقا افکنده نبود
هوش مصنوعی: تو نگران هستی که در زندگیات پیوسته بر پایداری بنا کنی، اما در حقیقت چیزی به نام دوام و ماندگاری وجود ندارد.
وجود جاودان خواهی، ندانیکه گل چون گل بسی پاینده نبود
هوش مصنوعی: اگر میخواهی وجودی جاودانه داشته باشی، باید بدان که مانند گل، هیچ چیز دیگری به این اندازه پایدار نیست.
وجود گل به بالای گل آمدکه سلطانی مقام بنده نبود
هوش مصنوعی: گل به اوج خود رسید و به جایی رسید که شأن بندهها در او جایگاهی نداشت.
تورا در نو شدن جامه که آرداگر بر قد تو زیبنده نبود
هوش مصنوعی: اگر لباس تازهای برای تو بیاورند، اما به قامت و زیبایی تو نپَسند، چه فایدهای دارد؟
چه می‌گویم چو تو هستی نداریتورا جز نیستی یابنده نبود
هوش مصنوعی: من چه چیزی میتوانم بگویم وقتی تو در کنارم هستی؟ تو که وجود واقعی نداری و تنها نداشتن توست که به من امکان درک این وضعیت را میدهد.
اگر خواهی که دایم هست گردیکه در هستی تورا ماننده نبود
هوش مصنوعی: اگر میخواهی همیشه در این دنیا بمانی، باید بدان که هیچچیز در هستی به تو شباهت ندارد.
فرو شو در ره معشوق جاویدکه هرگز رفته‌ای آینده نبود
هوش مصنوعی: در مسیر عشق واقعی و پایدار حرکت کن، چرا که هیچگاه راهی که رفته‌ای نباید فراموش شود و آیندهای در آن وجود ندارد.
در آتش کی رسد شمع فسردهاگر شب تا سحر سوزنده نبود
هوش مصنوعی: اگر شمعی خاموش و بیجان باشد، هرگز نمی‌تواند در آتش درخششی داشته باشد. حتی اگر شب تا صبح سوزانده شود، باز هم نمی‌تواند به روشنی برسد.
فلک هرگز نگردد محرم عشقاگر سر تا قدم گردنده نبود
هوش مصنوعی: آسمان هرگز به راز عشق آشنا نخواهد شد، مگر اینکه تمام وجود انسان در عشق غرق شود.
هر آن کبکی که قوت باز گرددورای او کسی پرنده نبود
هوش مصنوعی: هر کبکی که توان پرواز خودش را بازیابد، دیگر هیچ پرندهای در بالای او وجود ندارد.
چه می‌گویی تو ای عطار آخربه عالم در چو تو گوینده نبود
هوش مصنوعی: ای عطار، چه می‌گویی؟ در دنیا کسی به اندازه تو توانمند در سخن گفتن نیست.