غزل شمارهٔ ۳۷۸
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بروز تجربیات و احساسات عمیق عشق و وصال می‌پردازد. او از رسیدن دلبر و تاثیر آن بر جان و دل می‌گوید. او به راز و شربت‌های عشق اشاره می‌کند و بر اهمیت حضور و لحظه‌های خاص در عشق تاکید دارد. شاعر به تشبیه‌هایی از دریا و موج‌ها می‌پردازد تا نشان دهد که تمام اختلاف‌ها و تنوع‌ها در عشق در نهایت به یک حقیقت و یک منبع باز می‌گردند. او بر این نکته تاکید دارد که همه چیز در عین تنوع، به یک وحدت ختم می‌شود و در نهایت عشق و حقیقت یکی هستند. تفکر عمیق شاعر در این متن نشان می‌دهد که هرچند ممکن است مظاهر و اشکال متفاوتی وجود داشته باشد، در پشت هر شکل، یک حقیقت واحد نهفته است.
دل چه خواهی کرد چون دلبر رسیدجان برافشان هین که جان پرور رسید
هوش مصنوعی: وقتی محبوب به سراغت بیاید، دل را چه کار میکنی؟ خود را آماده کن که جان تازهای به تو خواهد بخشید.
شربت اسرار را فردا منهزانکه تا این درکشی دیگر رسید
هوش مصنوعی: فردا شربت رازها را به کسی نده، زیرا ممکن است تا آن زمان شخص دیگری به درک و فهم بهتری دست یابد.
گر سفالی یافتی در راه عشقخوش بشو انگار صد گوهر رسید
هوش مصنوعی: اگر در مسیر عشق سفالی پیدا کردی، خوشحال باش، گویی که صد گوهر پیدا کردهای.
خود تو آتش بر سفالی می‌نهیهین که آنجا قسم تو کمتر رسید
هوش مصنوعی: تو خودت آتش را بر روی سفال میگذاری، پس مراقب باش که آنجا قسم تو کمتر دیده می‌شود.
صد هزاران موج گوناگون بخاستدانی از چه موج بحر اندر رسید
هوش مصنوعی: بسیاری از امواج مختلف رخ میدهند؛ آیا میدانی که موج اصلی دریا از کجا به وجود آمده است؟
چون یکی است این موج بحر مختلفاز چه خاست و از چه خشک و تر رسید
هوش مصنوعی: این موج دریا که به شکلهای مختلفی ظاهر می‌شود، از یک منبع واحد ناشی می‌شود. بنابراین، عجیب است که چگونه از خشکی و تری نشأت گرفته است.
بحر کل یک جوش زد در سلطنتتا به یکدم ، صد جهان لشکر رسید
هوش مصنوعی: در دل دریا یک ناگهانی بهوجود آمد و در آن لحظه، هزاران سپاه به سلطنتی رسیدند.
چون نمی‌آید به سر زان بحر هیچپس چرا صد چشمه چون کوثر رسید
هوش مصنوعی: اگر از دریا هیچ چیزی به سر نمیرسد، پس چرا صد چشمه مانند کوثر به وجود میآید؟
قطره چون دریاست دریا قطره همپس چرا این کامل آن ابتر رسید
هوش مصنوعی: قطره همانند دریا دارای عظمت و پهنا است، پس چرا این موجود کامل و بزرگ به آن موجود کوچک و ناقص انتساب پیدا کرده است؟
قرب و بعد موج چون بسیار گشتهر زمانی اختلافی در رسید
هوش مصنوعی: هر بار که فاصله و نزدیکی امواج تغییر می‌کند، اختلافی در نوع برخورد و نتایج آن به وجود میآید.
سلطنت از بحر می‌ماند به سربحر قسم قطرهٔ مضطر رسید
هوش مصنوعی: حکومت و سلطنت از دل دریا به اوج میرسد، به خاطر قسمی که به قطرهای دردمند داده شده است.
بی نهایت بود بحر، این اختلافاز بصر آمد نه از مبصر رسید
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که وسعت و عمق دریا بیپایان است و اختلافی که ما میبینیم ناشی از دید ماست و نه از خود دریا. به عبارت دیگر، آنچه که ما درک میکنیم و اختلافات را مشاهده میکنیم به خاطر محدودیتهای بینش و دیدگاهمان است و نه به خاطر وجود تفاوتهای واقعی در ذات امور.
بحر چون محوست، موجش در خطربحر را در دیده پا و سر رسید
هوش مصنوعی: اگر دریا به عمق وجودت غرق شده باشد، امواج آن در خطر غرق شدن خواهند بود و این خطر در نگاه و احساس تو نمایان می‌شود.
کی بیاید بی نهایت در بصردر خطر صد با خطر مبصر رسید
هوش مصنوعی: کی امکان دارد که کسی بتواند بیپایانی را در نظر بگیرد؟ در حالی که در این راه، صدها خطر و دشواری بر سر راه بیننده وجود دارد.
چون عدد در بحر رنگ بحر داشتگر رسید انگشت از اخگر رسید
هوش مصنوعی: وقتی که عدد در دریا وجود دارد، به رنگ دریا دچار شده است؛ اگر انگشت به ذغال رسد، عاقبت به ذغال خواهد رسید.
خوش برآمد صبح توحید از افقزانکه خورشید آمد و اختر رسید
هوش مصنوعی: صبحی که با توحید و یگانگی همراه است، به زیبایی از افق سر برآورده است، زیرا نور خورشید تابیده و ستارهها نیز درخشان شدهاند.
این همه اختر که شب بر آسمانستلقمه‌ای گردد چو قرص خور رسید
هوش مصنوعی: در این دنیا، ستارههای زیادی در آسمان دیده میشوند، اما وقتی صبح می‌شود و خورشید طلوع می‌کند، همه آن ستارهها در مقابل نور خورشید به اندازه یک لقمه کوچک میشوند.
پس یقین می‌دان که یک چیز است و بسگر هزاران مختلف هم بررسید
هوش مصنوعی: به طور قطعی بدان که در نهایت، چیزی جز یک اصل واحد وجود ندارد، حتی اگر هزاران تنوع و تفاوت را بررسی کنی.
در میان این سخن عطار راهم قلم بشکست و هم دفتر رسید
هوش مصنوعی: در میان این گفتگو، عطار نه تنها قلم خود را شکست بلکه دفترش نیز پایان یافت.