غزل شمارهٔ ۴۲۲
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به نقد جامعه و رفتارهای آن می‌پردازد. او خود را در میان افرادی رند و افسوس‌خور می‌بیند که زندگی‌شان پر از درد و معصیت است. در عین حال، به فلسفه‌ی عشق و دیوانگی اشاره می‌کند و می‌گوید که عقل و خرد در میان این جنون‌ها گم شده‌اند.
شاعر از ساقی می‌خواهد که غبار دلش را با شراب بزاید و به معرفت و درک درست اشاره می‌کند. او بر این اعتقاد است که در درون هر انسانی حقیقتی نهفته است که باید کشف شود. همچنین، او زاهدان را به چالش می‌کشد و آن‌ها را به دوری از تظاهر و ریا دعوت می‌کند، زیرا نمی‌توانند حقیقت را درونی کنند.
در نهایت، شاعر خود را نه زاهد می‌داند و نه فاسق، بلکه در جستجوی حقیقتی والا است و به عطار می‌گوید که در این مسیر، حقیقت را جستجو کند.
منم اندر قلندری شده فاشدر میان جماعتی اوباش
هوش مصنوعی: من در میان گروهی از انسانهای بیقید و بند به وضوح مشخص شدهام که به قلندری (گروهی که به زندگی آزاد و بیپروایی اعتقاد دارند) دچار شدهام.
همه افسوس‌خواره و همه رندهمه دُردی‌کش و همه قلّاش
هوش مصنوعی: همه غمدار و عیاش هستند، همه دچار درد و رنج هستند و همه به نوعی به دام مشکلات افتادهاند.
ترک نیک و بد جهان گفتهکه جهان خواه باش و خواه مباش
هوش مصنوعی: به دنبال خوبی و بدی در دنیا نباش، چرا که دنیا با وجود و عدم تو بیتوجه است.
دام دیوانگی بگستردهتا به دام اوفتاده عقل معاش
هوش مصنوعی: در دام دیوانگی گسترده به قدری که عقل معاش هم در آن گرفتار شده است.
ساقیا چند خسبی آخر؟ خیزکه سپهرت نمی‌دهد خشخاش
هوش مصنوعی: ای ساقی، تا کی در خواب و بیخبر خواهی ماند؟ بر خیز و آستین بالا بزن، زیرا که زمانه به تو اجازه استراحت نمی‌دهد و نباید کاهلی کنی.
بنشان از دلم غبار به میکه تویی صحن سینه را فراش
هوش مصنوعی: دلم را از غبار برهان و با می پاک کن، زیرا تو درون سینهام مثل فراش (خدمتگزار) هستی.
گر تو در معرفت شکافی مویور زبان تو هست گوهر‌پاش
هوش مصنوعی: اگر در درک و شناخت عمیقتر بپردازی، خواهی دید که ارزش و درخشندگی کلام تو به اندازه یک گوهر است.
یک سر موی بیش و کم نشودزانچه بنگاشت در ازل نقاش
هوش مصنوعی: هیچ چیزی در سرنوشت و تقدیر انسان تغییر نمیکند و هر آنچه که از ابتدا توسط خداوند نگاشته شده است، همانطور باقی میماند.
تو چه دانی که در نهاد کثیفآفتاب است روح یا خفاش
هوش مصنوعی: تو نمیدانی که در درون موجودات ناپسند، آیا حقیقتی مانند روح وجود دارد یا فقط موجودی تاریک و منفی مانند خفاش.
عاشقی خواه اوفتاده ز شوقبر سر فرش شمع همچو فراش
هوش مصنوعی: عاشق کسی است که حتی اگر از شوق دچار افتادگی شود، مانند پیشخدمت شمعی در کنار فرش میماند.
چه کنی زاهدی که از سردیبجهد بیست رش ز بیم رشاش
هوش مصنوعی: هر چه تلاش کنی و عبادت کنی، اگر قلبت از ترس عذاب و بیتوجهی به خدا پر باشد، فایدهای نخواهد داشت.
زاهد خام خویش‌بین هرگزنشود پخته گر نهی در داش
هوش مصنوعی: انسان زاهد و خودپسند هرگز به کمال و پختگی نمیرسد، حتی اگر دانش و اطلاعات زیادی داشته باشد.
هست زاهد چو آن دروگر بدکه کند سوی خود همیشه تراش
هوش مصنوعی: زاهد مانند آن دروگری است که همیشه در تلاش است تا محصولات خود را به سوی خود جذب کند.
مرد ایثار باش و هیچ مترسکه نترسد ز مردگان، نبّاش
نبّاش: نبشکننده، کفندزد.
من نی‌ام خرده‌گیر و خرده‌شناسکه ندارم ز خرده هیچ قماش
هوش مصنوعی: من در جستجوی عیبجویی و تحلیل جزئیات نیستم، زیرا از این کار چیزی به دست نمیآورم.
دور باشید از کسی که مدامکفر دارد نهفته، ایمان فاش
هوش مصنوعی: از افرادی که همیشه در دل خود کفر دارند و ایمانشان را به زبان نمیآورند، دوری کنید.
چون نی‌ام زاهد و نی‌ام فاسقاز چه قومم؟ بدانمی ای کاش
هوش مصنوعی: من مانند نی هستم، نه زاهد و نه فاسق. پس من چه گروهی هستم؟ ای کاش میدانستم.
چه خبر داری این دم ای عطارتا قدم درنهی درین ره باش
هوش مصنوعی: ای عطار، چه خبر داری از حال و احوال؟ تا زمانی که قدم به این مسیر نگذاری، درک و آگاهیات کامل نخواهد شد.