غزل شمارهٔ ۵۰۹
هوش مصنوعی: این شعر، بیانگر احساس عمیق ناامیدی و اندوه گوینده است. او از جستجوی نجات و آرامش می‌گوید ولی به نتیجه‌ای نرسیده است. درد و رنج درونی او بسیار زیاد است و هیچ‌گونه درمانی برای آن نمی‌تواند بیابد. گوینده خود را در حال حیرت و سردرگمی توصیف می‌کند و به دنبال معنا و هدفی در زندگی است، اما همچنان ناکام مانده است. او احساس می‌کند که در این جهان شادی و خوشبختی‌ای وجود ندارد و تنها یک زندگی پُر از غم و رنج را تجربه کرده است. در پایان، او به ضعف و نقص‌های خود اشاره می‌کند و بیان می‌کند که در زندگی فقط اندوه و فقر را دیده و هیچ خوشبختی و موفقیتی نصیبش نشده است.
دریغا کانچه جستم آن ندیدمنجات تن خلاص جان ندیدم
هوش مصنوعی: فریاد میزنم که آنچه را دوست داشتم، هرگز پیدا نکردم. نجات جسم را نیافتم و آزاد شدن روح را نیز ندیدم.
دلم می‌سوزد از درد و چه سازمکه درد خویش را درمان ندیدم
هوش مصنوعی: دلم به خاطر دردی که دارم می‌سوزد و نمیدانم چه کاری انجام دهم، زیرا هنوز راه حلی برای این درد پیدا نکردهام.
به کار افتادگیِّ خویش ، هرگزندیدم ، هیچ سرگردان ندیدم
هوش مصنوعی: هیچگاه ندیدم که انسان به طور مؤثر و با هدف خاصی فعالیت کند و در عین حال دچار سردرگمی شود.
بگردیدم چو گردون گرد عالمچو خود واله چو خود حیران ندیدم
هوش مصنوعی: در عالم به دور خود میچرخم و مانند گردون در حال چرخش هستم. مثل خودم که بیتاب و گیج هستم، در دور و برم هیچ چیز را واضح نمیبینم.
شدم چون گوی سرگردان که خود راحریفِ درد ، در میدان ندیدم
هوش مصنوعی: من مانند یک گوی بیهدف و سرگردان شدهام، که در میدان زندگی هیچ حریف و همدردی برای خود نمیبینم.
درین حیرت ندارم صبر و غم اینتکه کُشتن خویش را ، قربان ندیدم
هوش مصنوعی: در این حالت گیجی و سردرگمی، نه صبر دارم و نه غم، زیرا هرگز ندیدم که کسی خود را برای دیگری قربانی کند.
درین وادی بسی از پیش رفتمولی یک ذره از پیشان ندیدم
هوش مصنوعی: در این راه مسیری طولانی را پیمودهام، اما هنوز هیچ نشانهای از موفقیت یا هدف مورد نظر را مشاهده نکردهام.
کنون از پس شدم عمری ولیکنسر یک مویی از انسان ندیدم
هوش مصنوعی: حالا که عمری را پشت سر گذاشتهام، اما هنوز هیچ چیزی از انسانیت و ارزشهای انسانی را ندیدهام که به اندازه یک موی سر اهمیت داشته باشد.
چو راهی بی نهایت می‌نمایدسر و بن یافتن امکان ندیدم
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که یک مسیر بیپایان وجود دارد و من نتوانستم سر آغاز و انتهای آن را پیدا کنم.
چو شمعی خویش را در آتش و دوداگر دیدم به جز گریان ندیدم
هوش مصنوعی: همچون شمعی که در آتش و دود می‌سوزد، وقتی خودم را در این وضعیت میبینم، جز گریه کردن چیزی نمیتوانم انجام دهم.
گزیرم نیست از خوناب دیدهکه من هرگز چنین طوفان ندیدم
هوش مصنوعی: من نمیتوانم از اشکهای خود فرار کنم، زیرا هرگز طوفانی به مانند این را تجربه نکردهام.
ز عالم شربتی بی خون نخوردمز گیتی بی جگر یک نان ندیدم
هوش مصنوعی: من هیچ نوشیدنی از جهان بدون درد و رنج نچشیدم و هیچ لقمهای از زندگی بدون مشکل و زحمت نداشتم.
ندیدم در جهان یک ذره شادیکه تا اندوه صد چندان ندیدم
هوش مصنوعی: در این دنیا هیچ خوشحالیای را ندیدم که به اندازهی اندوهی که تجربه کردهام، بیشتر باشد.
چه گر خورشید عمرم بود تابانچو بر من تافت جز تاوان ندیدم
هوش مصنوعی: اگر عمر من مانند خورشید بود، باید بهایش را میپرداختم؛ اما هنگامی که به من نور میافکند، تنها چیزی که دیدم، بهایی بود که باید میدادم.
حکایت چون کنم از ملک یوسفکه من جز چاه و جز زندان ندیدم
هوش مصنوعی: چطور میتوانم از سرزمین یوسف صحبت کنم وقتی که من جز چاه و زندان چیزی ندیدم؟
خطا گفتم بسی دیدم نکوییولی خود را سزای آن ندیدم
هوش مصنوعی: من به اشتباه گفتم که بارها خوبیها را دیدهام، اما خودم را لایق پاداش آن ندانستم.
کمال دیگران بر خود چه بندمکه من در خویش جز نقصان ندیدم
هوش مصنوعی: به چه چیزی میتوانم در مقایسه با دیگران افتخار کنم وقتی که خودم تنها نقص و کمبودها را در درونم میبینم؟
صدف را آن بود بهتر که گویدکه من در عمر خود باران ندیدم
هوش مصنوعی: صدف بهتر است بگوید که من در تمام عمرم باران را ندیدم.
فقیری بایدم همدرد و همدمکه می‌گوید که من سلطان ندیدم
هوش مصنوعی: باید با فقرای همدرد و همراز باشم، چون آنها میگویند که هرگز سلطانی را ندیدهاند.
تو ای عطار چون اینجا رسیدیسخن گفتن تورا سامان ندیدم
هوش مصنوعی: ای عطار، زمانی که به اینجا رسیدی، نتوانستم صحبت کردن تو را ساماندهی و منظم کنم.