غزل شمارهٔ ۷۵۴
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف و تبیین ماهیت عشق می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که عشق در حقیقت در بسته‌ای است که کلید آن در دست کسی نیست و نمی‌توان به راحتی به درگاه عشق رسید. اگر کسی نیز به آنجا برسد، از دور و با اثر عشق آشنا می‌شود. عشق به شدت در جهان تاثیرگذار است و بی‌آنکه کسی عاشق باشد، عالم پر از عشق می‌شود.
شاعر همچنین تصویرهایی از حالت عاشق را بازگو می‌کند؛ مثلاً اینکه اگر عشق در دل نباشد، آن شخص بارها از قفس دلش می‌پرد. در دنیای عشق، عاشق مانند باد و خاک در حال حرکت و تلاش است و در مواجهه با عشق نعره‌زنان می‌دود. در نهایت، دل عطار به این معانی غنی اقرار دارد و به‌واسطه عشق وجودش جانی تازه می‌گیرد.
عشق را گر سری پدیدستیاین در بسته را کلیدستی
هوش مصنوعی: اگر عشقی به وجود آید، همانند کلیدی است که در را که بسته است، میگشاید.
نرسد هیچکس به درگه عشقکاشکی هیچ کس رسیدستی
هوش مصنوعی: هیچکس به حقیقت و درگاه عشق نمیرسد، ای کاش که کسی به آن دست پیدا میکرد.
یا اگر کس به پیشگه نرسداثر آن ز دور دیدستی
هوش مصنوعی: اگر کسی به جایی نرسد، نشانههای آن را از دور میتواند مشاهده کند.
لیک عالم ز عشق موج زن استورنه عاشق نیارمیدستی
هوش مصنوعی: اما عالم به عشق مانند موجی است که به حرکت درآورده می‌شود، وگرنه عاشق مانع نمیشد.
در دل ار نیستی تسلی عشقبارها زین قفس پریدستی
هوش مصنوعی: اگر در دل تلاشی برای عشق وجود نداشته باشد، بارها از این قفس رهایی نخواهی یافت.
در بیابان عشق نعره‌زنانبی سر و پای می‌دویدستی
هوش مصنوعی: در فضای عشق، بیهدف و سرگشته، با صدایی بلند و پرهیجان در حال دویدن بودی.
گاه چون خاک می‌فتادستیگاه چون باد می‌وزیدستی
هوش مصنوعی: گاه مانند خاک بر زمین میافتادی و گاه مانند باد به سرعت و به گرمی میوزیدی.
به یکی آه آتشین در راهپرده از پیش بر دریدستی
هوش مصنوعی: در یک لحظه به شدت احساساتی شدم و پردهای که بین من و در بسته بود، کنار زدم.
در میان شراب‌خانهٔ عشقبی دهان قطره‌ای چشیدستی
هوش مصنوعی: در گوشهای از دنیای عشق، همچون یک قطره بیصدا، تجربهای شیرین و خاص را تجربه کردی.
تا صبوح ابد چو دلشدگاننعرهٔ عشق بر کشیدستی
هوش مصنوعی: تا بامداد ابدی، مانند دلدادگان، فریاد عشق را سر دادهای.
دل عطار را درین معنیبه سخن روح پروریدستی
هوش مصنوعی: دل عطار در این موضوع بهگونهای آرامش مییابد که کلامش مایهی جلا و روشنی روح می‌شود.