غزل شمارهٔ ۷۷۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از عشق و شیدایی نسبت به محبوب سخن می‌گوید و هشدار می‌دهد که اگر در عشق او تردید داری، باید مراقب باشی. او به توصیف عشق می‌پردازد و می‌گوید که اگر دلت به وصال عشق نرسد، دیگر نمی‌توانی زیبایی او را ببینی. شاعر بر ضرورت رهایی از خود و غرق شدن در عشق تأکید دارد و می‌گوید که در صومعه و زهد نمی‌توان حقیقت را یافت. به جای آن، باید به خرابات و میکده رفت تا معانی واقعی را یافت. او از عاشقان به‌عنوان ذرات و از محبوب به‌عنوان آفتاب یاد می‌کند و تأکید می‌کند که اگر عشق واقعی وجود داشته باشد، باید به دیگران محبت ورزید. در نهایت، او از حال خود می‌گوید که دلش را با عشق پر کرده و برای به‌دست آوردن یک لحظه دیدار از محبوب، جان خود را می‌دهد.
الصلا ای دل اگر در عشق او اقرار داریالحذر گر ذره‌ای در عشق او انکار داری
هوش مصنوعی: ای دل، اگر در عشق او اعتراف داری، باید مراقب باشی؛ زیرا اگر حتی ذره‌ای در عشق او تردید کنی، عواقبش مشکلساز خواهد بود.
کی توانی دید روی گل که همچون خار گشتیگر زمانی خلوتی داری میان خار داری
هوش مصنوعی: اگر بتوانی به زیباییهای زندگی نگاه کنی، باید بدانی که گاهی اوقات زیباییها در میان چالشها و مشکلات پنهان هستند. وقتی که در تنهایی قرار میگیری، میتوانی بر روی چیزهای زیبا تمرکز کنی حتی اگر در کنار مشکلات باشی.
تا تو از توی و تویِّ خود برون آیی به‌کلیعمر بگذشت و تو در هر توی عمری کار داری
هوش مصنوعی: زمانی که بخواهی از خود و هویت خودت فاصله بگیری و خارج شوی، عمرت به سرعت میگذرد و در هر دوره از زندگیات همچنان با خود واقعیات درگیر هستی.
همچو پروانه سر افشان گر وصال شمع خواهیهمچو خرقه سر درافکن گر سر اسرار داری
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به شمع برسی و از عشق او بهرهمند شوی، باید همچون پروانه خود را به آتش بسپاری و جان فشانی کنی. و اگر به رازهای عمیق و اسرار معنوی دست یافتهای، باید از ظواهر دنیوی و مادی خود دست بکشی و رها شوی.
در گذر از کعبه و خمار گر تو مرد عشقیزانکه تو ره ماورای کعبه و خمار داری
هوش مصنوعی: اگر تو عاشق واقعی هستی، از کنار کعبه و بادهخانه نیز عبور می‌کنی، زیرا تو راهی فراتر از این مکانها را میشناسی.
در درون صومعه معیار داری هیچ نبوددر خرابات آی تا حاصل کنی معیار داری
هوش مصنوعی: در درون صومعه، یعنی در جایگاههای مذهبی و رسمی، هیچ چیز ارزشمندی وجود ندارد. به مکانهای آزاد و غیررسمی بیا، تا بتوانی به چیزهای ارزشمند و حقیقی دست یابی.
گرچه اندر صومعه از رهبران خرقه پوشیلیکن اندر میکده زین گمرهی زنار داری
هوش مصنوعی: هر چند در صومعه و میان زاهدان و پیشوایان روحانی، خود را به لباس ریایی پوشاندهای، اما در میکده و بین مردم عادی، نشان و نشانه محبتی به دنیا داری.
تا قدم در زهد داری احولی در غیر بینیغیر بینی می‌کنی اکنون سر اغیار داری
هوش مصنوعی: تا زمانی که در سیر و سلوک معنوی هستی، هیچ چیز جز خدا را نمیبینی و به غیر او توجهی نداری. اما اکنون که به دنیا و ظواهر آن متمایل شدهای، نگاهت به سوی دیگران و امور دنیوی کشیده شده است.
دل همی بیند که در هر ذره‌ای رویی است او رادر نگر ای کوردل گر دیدهٔ دیدار داری
هوش مصنوعی: دل انسان میتواند در هر ذره‌ای، نشانهای از زیبایی و جاذبه بیافکند. ای دل کور، اگر چشمان بصیرتی داری، به این زیباییها توجه کن.
ماه‌رویا من ندارم در دو عالم جز تو کس راتو چو من در هر حوالی عاشق بسیار داری
هوش مصنوعی: در این دنیا و آن دنیا، من هیچکس را جز تو ندارم. تو هم در هر گوشهای از جهان، عاشقان زیادی داری که به تو علاقهمندند.
عاشقان چون ذره بسیارند و تو چون آفتابیمی‌توانی گر به لطفی جمله را تیمار داری
هوش مصنوعی: عاشقان همگی مانند ذرات ریز و چندین هستند، اما تو مانند خورشیدی میدرخشی و اگر بخواهی، میتوانی با مهربانی به همه آنها رسیدگی کنی.
دل به نسیه دادم از دست و ز پای افتادم از غمنقد صد جان یابم اگر یک دم سر عطار داری
هوش مصنوعی: دل را به چیزهای گذرا و موقتی سپردم و از شدت غم، از پا افتادم. اگر لحظهای از عشق تو بهرهمند شوم، حاضر هستم صد جان را نیز در راهت فدا کنم.