حکایت محمود و ایاز
هوش مصنوعی: این متن شعر درباره ایاز و محمود است. ایاز به علت چشم بد بیمار شده و از حال طبیعی خارج شده است. محمود از این موضوع مطلع می‌شود و خادمی را می‌فرستد تا به نزد ایاز برود و پیام محبت خود را به او برساند. محمود ابراز نگرانی می‌کند و می‌گوید که به خاطر رنجوری ایاز، خودش نیز رنج می‌کشد و نمی‌تواند از او دور باشد. خادم به سرعت به سمت ایاز می‌رود و نگرانی و اضطراب خود را در راه نشان می‌دهد. در پایان، مرغان نیز به این ماجرا پی می‌برند و به محمود می‌پیوندند تا درباره وضعیت ایاز و کمک به او گفت‌وگو کنند. داستان به محبت و پیوند عمیق میان شخصیت‌ها اشاره دارد.
چون ایاز از چشم بد رنجور شدعافیت از چشمِ سلطان دور شد
هوش مصنوعی: وقتی ایاز به خاطر چشم زخم آسیب دید، خوشبختی و آسایش از نگاه سلطان دور شد.
ناتوان بر بسترِ زاری فتاددر بلا و رنج و بیماری فتاد
هوش مصنوعی: مرد ناتوانی بر بستر افتاده و به شدت در رنج و درد بیماری دست و پنجه نرم می‌کند.
چون خبر آمد به محمود از ایاسخادمی را خواند شاهِ حق‌شناس
هوش مصنوعی: وقتی محمود از ایاس خبر گرفت، به نشانهی احترام و شناخت حق، خادمی را به حضور خواند.
گفت: می‌رو تا به نزدیک ایازپس بدو گوی: ای ز شه افتاده باز
هوش مصنوعی: به او گفتند برو و به ایاز نزدیک شو و به او بگو که از طرف پادشاه آمدهای و او را به یاد بیاور.
دور از رویِ تو، زآن دورم ز توکز غمِ رنجِ تو رنجورم ز تو
هوش مصنوعی: به خاطر دوری از تو، از غم و رنجی که به خاطر فراق تو تحمل میکنم، به شدت غمگین و رنجور هستم.
تا که رنجوری تو، فکرت می‌کنمتا تو رنجوری، ندانم یا منم
هوش مصنوعی: من به خاطر ناراحتی تو، خودم را نگران میکنم تا ندانم آیا تو در رنجی یا من در این حال هستم.
گر تنم دور اوفتاد از هم‌نفسجان مشتاقم بدو نزدیک و بس
هوش مصنوعی: اگر بدنم از او دور باشد، ولی جانم همیشه مشتاق او است و امیدوارم که به او نزدیک شوم.
مانده‌ام مشتاق جانی از تو مننیستم غایب زمانی از تو من
هوش مصنوعی: من در انتظار تو هستم و آرزو دارم که تو را ببینم. اما بدان که من به هیچ وجه از تو دور نیستم.
چشم بد بدکاریِ بسیار کردنازنینی را چو تو بیمار کرد
هوش مصنوعی: چشم زخم و حسادت افراد بدکار، نازنینانی مثل تو را چنان میآزارد که بیمار شوند.
این بگفت و گفت؛ در ره زود روهمچو آتش آی و همچون دود رو
هوش مصنوعی: او گفت و به سرعت به راه افتاد، مانند آتش که شعلهور است و مانند دود که به سرعت پراکنده می‌شود.
پس مکن در ره توقف زینَهارهمچو آب از برق می‌رو برق‌وار
هوش مصنوعی: بنابراین در مسیر خود متوقف نشو، بهویژه همانند آب که سریعاً از زیر نور برق میگذرد و به سرعت حرکت می‌کند.
گر کنی در راه یک ساعت درنگما دو عالم بر تو گردانیم تنگ
هوش مصنوعی: اگر برای یک ساعت در مسیر خود توقف کنی، ما دو جهان را برای تو تنگ و محدود میسازیم.
خادم سرگشته در راه ایستادتا به نزدیک ایاز آمد چو باد
هوش مصنوعی: یک خدمتکار گمشده در راه توقف کرد تا به ایاز نزدیک شود، مانند باد.
دید سلطان را نشسته پیش اومضطرب شد عقلِ دوراندیش او
هوش مصنوعی: وقتی که سلطان را دید، عقل هوشیار و دوراندیش او به شدت نگران و مضطرب شد.
لرزه بر اندامِ خادم اوفتادگوییا در رنج دائم اوفتاد
هوش مصنوعی: خدمتگزارش به شدت ترسید، گویی همیشه در حال تحمل عذاب و رنج است.
گفت، با شَه چون توان آویختن؟این زمان خونم بخواهد ریختن
هوش مصنوعی: او گفت: حالا که نمیتوانم با پادشاه به توافق برسم، در این لحظه باید آماده شوم که خونم بریزد.
خورد سوگندان که در ره هیچ جاینه باستادم، نه بنشستم ز پای
هوش مصنوعی: خورد قسم که در مسیر هیچ جا نه ایستادم و نه نشستم از پای.
من ندانم ذره‌ای تا پادشاهپیش از من چون رسید این جایگاه
هوش مصنوعی: نمیدانم چگونه یک ذره از خاک تا به حال به این مقام رفیع و سلطنت برسد، قبل از من چه کسی این جایگاه را به دست آورده است.
شه اگر دارد اگر نه باورمگر درین تقصیر کردم، کافرم
هوش مصنوعی: اگر پادشاهی وجود داشته باشد، و اگر نه، من به خودم ایمان دارم و اگر در این اشتباه کردم، کافر هستم.
شاه گفتش: نیستی مَحرم درینکی بری تو راه ای خادم درین؟
هوش مصنوعی: شاه به خادم می‌گوید که در این مسئله راز و رمزی وجود دارد و تو نمیتوانی به آن دسترسی پیدا کنی. پس بهتر است از این موضوع فاصله بگیری.
من رهی دزدیده دارم سوی اوزآنک نشکیبم دمی بی روی او
هوش مصنوعی: من راهی را به طور پنهانی میروم که به او میرسد، زیرا نمیتوانم حتی برای یک لحظه بدون دیدن او تحمل کنم.
هر زمان زآن ره بدو آیم نهانتا خبر نبود کسی را در جهان
هوش مصنوعی: هر بار که به آن سمت میروم و به او نزدیک میشوم، به طور پنهانی این کار را میکنم تا کسی در این دنیا از آن باخبر نشود.
راه دزدیده میان ما بسی‌سترازها در ضمن جان ما بسی‌ست
هوش مصنوعی: در مسیر زندگی، هزاران راز و رمز وجود دارد که در دل هر یک از ما نهفته است و این رازها به روح و جان ما مربوط می‌شود.
از برون گر چه خبر خواهم ازودر درونِ پرده آگاهم ازو
هوش مصنوعی: اگرچه از ظاهر او اطلاعاتی به دست میآورم، اما در عمق دل او به خوبی از ویژگیهایش آگاه هستم.
راز اگر می‌پوشم از بیرونیاندر درون با اوست جانم در میان
هوش مصنوعی: اگر من رازی را از دیگران مخفی نگهدارم، این راز در دل من و با وجود او (خدا) است. زندگیام در این حالت به او وابسته است.
چون همه مرغان شنودند این سخننیک پی بردند اسرارِ کهن
هوش مصنوعی: زمانی که همه پرندگان این سخن را شنیدند، به خوبی به رازهای قدیمی پی بردند.
جمله با سیمرغ نسبت یافتندلاجرم در سیر رغبت یافتند
هوش مصنوعی: همه به خاطر ارتباطی که با سیمرغ دارند، به طور طبیعی به سوی او تمایل بیشتری پیدا کردند.
زین سخن یک‌سر به ره باز آمدندجمله هم‌درد و هم‌آواز آمدند
هوش مصنوعی: از این سخن تمام عذابها و غمها برطرف شد و همه به یکدیگر پیوستند و همدل و همصدا شدند.
زو بپرسیدند: کای استاد کارچون دهیم آخر درین ره دادِ کار؟
هوش مصنوعی: از او پرسیدند، ای استاد کار، چگونه باید در این مسیر به نتیجه نهایی برسیم؟
زآنک نبوَد در چنین عالی‌مقاماز ضعیفان این روش هرگز تمام
هوش مصنوعی: چون در چنین مقام بلند و باارزشی، روش ضعیفان هرگز به پایان نمیرسد.