تحیر بایزید
هوش مصنوعی: بایزید شب هنگام از شهر خارج شد و با شهری خالی از شلوغی و پرتو نور ماه مواجه شد. در آسمان ستاره‌ها درخشان بودند و بایزید با تعجب به خالی بودن شهر از مشتاقان و عابران فکر کرد. هاتفی به او گفت که پادشاهان به هر کسی اجازه نمی‌دهند وارد حریمشان شود و عزت این در چنین است که غافلان در آن دور می‌شوند.
سالها مردان در انتظار بودند تا یکی از هزاران به مقام برسد. پرندگان از ترس و هراس به ماه پرواز کردند، اما راه را گم کردند. هدهد به عنوان دانای راه پیش آمد و پرندگان از او خواستند که در حضور پادشاه به آن‌ها راه و رسم حکومت را بیاموزد. هدهد بر کرسی نشسته و آغاز به سخن کرد، و پرندگان با شوق او را شنیدند. هدهد توضیح داد که طاعت و بندگی در پیشگاه سلیمان نباید به خاطر طلا و نقره باشد، و کسی که به طاعت برود، برایش لطف و توجه خداوند را به همراه دارد. او به پرندگان آموخت که شایسته است به طاعت بپردازند تا مورد لطف سلیمان قرار بگیرند.
بایزید آمد شبی بیرون ز شهراز خروش خلق خالی دید دهر
هوش مصنوعی: روزی بایزید در دل شب از شهر خارج شد و هنگامی که به خیابانها نگریست، مشاهده کرد که شهر از شور و هیاهوی مردم خالی است.
ماهتابی بود بس عالم‌فروزشب شده از پرتو او مثل روز
هوش مصنوعی: یک نور مهتابی وجود داشت که شب را روشن کرد و آنچنان تابشی داشت که شب را به روشنی روز تبدیل کرد.
آسمان پر انجم آراستههر یکی کار دگر را خاسته
هوش مصنوعی: آسمان با ستاره‌ها زینت یافته و هر یک از آن‌ها وظیفهای خاص دارند و به نوعی به دیگران کمک میکنند.
شیخ چندانی که در صحرا بگشتکس نمی‌جنبید در صحرا و دشت
هوش مصنوعی: شیخ مدت زیادی در بیابان گشت، اما هیچکس در دشت و صحرا تکان نمیخورد.
شورشی بر وی پدید آمد به زورگفت یا رب در دلم افتاد شور
هوش مصنوعی: شخصی به شدت تحت تأثیر قرار میگیرد و با شجاعت به خداوند میگوید که در دلش احساس شور و هیجان پیدا کرده است.
با چنین درگه که در رفعت تو‌راستاین چنین خالی ز مشتاقان چراست
هوش مصنوعی: با چنین مکان بلند و باعظمتی که تو در آن قرار داری، چرا این قدر از عاشقان و خواهان خالی است؟
هاتفی گفتش که ای حیران راههر کسی را راه ندهد پادشاه
هوش مصنوعی: گوشی به او گفت که ای انسان سرگردان، هر کسی را در مسیر خود راهی نمیکند، به ویژه کسی که مقام و قدرت دارد.
عزت این در چنین کرد اقتضاکز در ما دور باشد هر گدا
هوش مصنوعی: به خاطر عظمت و احترام این در، لازم است که هر کسی که نیازمند است از آن دور بماند.
چون حریم عز ما نور افکندغافلان خفته را دور افکند
هوش مصنوعی: وقتی که حرمت و عظمت ما نور پاشیده و روشنایی بخشد، افراد بیخبر و غافل را دور و بیخبر از خود میکند.
سالها بودند مردان انتظارتا یکی را بار بود از صد هزار
هوش مصنوعی: سالها مردانی در انتظار بودند تا کسی پیدا شود که بار سنگینی از مشکلات و مسئولیتها را به دوش بکشد، فردی که ارزشش به اندازهی صد هزار نفر باشد.
جملهٔ مرغان ز هول و بیم راهبال و پر پرخون، برآوردند آه
هوش مصنوعی: تمام پرندگان به خاطر ترس و وحشت، بال و پرهای خود را با خون پر کردند و به سمت ماه پرواز کردند.
راه می‌دیدند پایان ناپدیددرد می‌دیدند درمان ناپدید
هوش مصنوعی: در این بیت، به این موضوع اشاره میشود که اگرچه نشانههایی از رسیدن به پایان مشکلات وجود دارد، اما در واقع آن پایان چندان مشخص و واضح نیست. همچنین، در حالی که درد و مشکلات احساس می‌شوند، یافتن درمان و راهحل برای آن‌ها نیز چندان آسان نیست. به عبارتی، ممکن است در ظاهر به نظر برسد که راهحلهایی وجود دارد، اما در درون، واقعیات پیچیدهتر از آن هستند که به آسانی قابل حل باشند.
باد استغنا چنان جستی دروکاسمان را پشت بشکستی درو
هوش مصنوعی: باد استغنا به حدی قوی و سریع است که در آن، کاسههای آسمان را شکسته است.
در بیابانی که طاووس فلکهیچ می‌سنجد درو بی‌هیچ شک
هوش مصنوعی: در دل بیابانی که هیچ چیز در آن به حساب نمیآید، بدون هیچ تردیدی واقعیت وجود دارد.
کی بود مرغی دگر را در جهانطاقت آن راه هرگز یک زمان؟
هوش مصنوعی: چه کسی در جهان توانسته است مانند او (مرغ) این مسیر را یک لحظه هم تحمل کند؟
چون بترسیدند آن مرغان ز راهجمع گشتند آن همه یک جایگاه
هوش مصنوعی: وقتی آن پرندگان از ترس به هم نزدیک شدند و در یک مکان جمع شدند.
پیش هدهد آمدند از خود شدهجمله طالب گشته و بی‌خود شده
هوش مصنوعی: گروهی از افراد به هدهد نزدیک شدند و خود را آماده و مشتاق دانستند و از نظر فکری نیز به سطح بالاتری رسیدند.
پس بدو گفتند ای دانای راهبی‌ادب نتوان شدن در پیش شاه
هوش مصنوعی: پس به او گفتند: ای دانای راه، در پیش شاه نمیتوان بیادب بود.
تو بسی پیش سلیمان بوده‌ایبر بساط ملک سلطان بوده‌ای
هوش مصنوعی: تو در زمانهای گذشته بارها در کنار سلیمان بوده‌ای و بر تخت سلطنت نشستهای.
رسم خدمت سر به سر دانسته‌ایموضع امن و خطر دانسته‌ای
هوش مصنوعی: تو به خوبی وظیفهات را شناختهای و خطرات و امنیت را به خوبی تشخیص دادهای.
هم فراز و شیب این ره دیده‌ایهم بسی گرد جهان گردیده‌ای
هوش مصنوعی: شما هم در بالا و پایینهای این راه تجربه داشتهاید و هم بارها در دنیا سفر کردهاید.
رای ما آنست کاین ساعت به نقدچون تویی ما را امام حل و عقد
هوش مصنوعی: نظر ما این است که در این لحظه، تو مانند یک رهبر و تصمیمگیرنده برای ما هستی.
بر سر منبر شوی این جایگاهپس بساز این قوم خود را ساز راه
هوش مصنوعی: اگر بر روی منبر میروی و در جایگاه رهبری قرار میگیری، پس باید معلم و راهنما برای این مردم باشی و مسیر آنان را بسازی و هدایت کنی.
شرح گویی رسم و آداب ملوکزانکه نتوان کرد بر جهل این سلوک
هوش مصنوعی: نمیتوان رفتار و سنتهای پادشاهان را به گونهای کامل و درست توصیف کرد، چون این دانش به سادگی بر اساس نادانی و بیخبری از این رفتارها حاصل نمیشود.
هر یکی را هست در دل مشکلیمی‌بباید راه را فارغ‌دلی
هوش مصنوعی: هر کسی در دل خود با یک مشکل روبهروست و برای حل آن مشکل، باید با دلی آرام و آزاد مسیر خود را ادامه دهد.
مشکل دلهای ما حل کن نخستتا کنیم از بعد آن عزمی درست
هوش مصنوعی: ابتدا مشکلات دلهای ما را برطرف کن تا بعد از آن بتوانیم با عزم و ارادهای درست اقدام کنیم.
چون بپرسیم از تو مشکل‌های خویشبستریم این شبهت از دلهای خویش
چون از تو مشکل های خود را می پرسیم، این شبهه از دل های ما زدوده می شود.
زآنک می‌دانیم کاین راه درازدر میان شبهه ندهد نور باز
هوش مصنوعی: چون می‌دانیم که این مسیر طولانی در دل شک و تردید، روشنی و نور نمیدهد.
دل چو فارغ گشت، تن در ره دهیمبی‌دل و تن سر بدان درگه نهیم
هوش مصنوعی: زمانی که دل ما از دغدغهها و نگرانیها آزاد میشود، میتوانیم بدن خود را به راهی درست هدایت کنیم. بدون دل که در پی خود مهم نیست، تنها جسم ما را به آن هدف میفرستیم.
بعد از آن هدهد سخن را ساز کردبر سر کرسی شد و آغازکرد
هوش مصنوعی: پس از آن، هدهد شروع به صحبت کرد و بر روی جایگاه قرار گرفت و سخنرانی خود را آغاز نمود.
هدهد‌ِ با تاج چون بر تخت شدهرکه رویش دید عالی‌بخت شد
هوش مصنوعی: هدهد با تاجی که بر سر دارد بر روی تخت نشسته است و هر کسی که او را میبیند، احساس میکند که خوشبخت و سعادتمند است.
پیش هدهد صد هزاران بیشترصف زدند از خیل مرغان سر به سر
هوش مصنوعی: در برابر هدهد، هزاران پرنده دیگر نیز صف کشیدهاند و بهشتی از پرندگان در این جمع وجود دارد.
پیش آمد بلبل و قمری به همتا کنند آن هر دو تن مقری به هم
هوش مصنوعی: بلبل و قمری به هم نزدیک شدند تا رابطهای میان خود ایجاد کنند.
هر دو آنجا برکشیدند آن زمانغلغلی افتاد ازیشان در جهان
هوش مصنوعی: در آن زمان، هر دو در آن مکان به طور همزمان حضور داشتند و از این رو، شلوغی و سر و صدایی در دنیا به وجود آمد.
لحن ایشان هرکه را در گوش شدبی‌قرار آمد ولی مدهوش شد
هوش مصنوعی: صدای او هر کسی را که بشنید، بیتاب و بیقرار میکند، اما در عین حال، او را به حالت شگفتی و حیرت فرو میبرد.
هر یکی را حالتی آمد پدیدکس نه باخود بود و نه بی‌خود پدید
هوش مصنوعی: هر فردی در زندگی خود حالاتی را تجربه میکند که این حالات نه به طور کامل مرتبط با خودشان است و نه کاملاً از خودشان جداست.
بعد از آن هدهد سخن آغازکردپرده از روی معانی بازکرد
هوش مصنوعی: پس از آن، هدهد شروع به صحبت کرد و پرده از رازهای معنوی برداشت.
سایلی گفتش که‌ای برده سبقتو به‌چه از ماسبق بردی به حق؟
هوش مصنوعی: سایلی به او گفت: "ای برنده، تو در مسابقهای که پیش از این بود، موفقتر از همه عمل کردی؛ حقاً که به خوبی عمل کردی."
چون تو جویایی و ما جویان راستدر میان ما تفاوت از چه خاست
هوش مصنوعی: وقتی تو خواهان حقیقتی و ما هم دنبال آن هستیم، پس دلیل تفاوتهای میان ما چیست؟
چه گنه آمد ز جسم و جان ماقسم تو صافی و دُردی آن ما
هوش مصنوعی: چه گناهی از جسم و جان ما سر زده که تو به کسی نمیگویی و درد ما پنهان است؟
گفت ای سایل سلیمان را همیچشم افتادست بر ما یک دمی
هوش مصنوعی: ای مسألهجو، چشم سلیمان به ما افتاده است و ما را مشاهده میکند.
نه به سیم این یافتم من نی به زرهست این دولت مرا زان یک نظر
هوش مصنوعی: من نه به خاطر ثروت و نقره به این مقام رسیدم و نه به خاطر طلا؛ این نعمت و خوشبختی من از یک نگاه به وجود آمده است.
کی به طاعت این به‌دست‌آرد کسیزانکه کرد ابلیس این طاعت بسی
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند به آسانی به عبادت و اطاعت دست پیدا کند؛ زیرا ابلیس در این راه وسوسههای زیادی ایجاد کرده است.
ور کسی گوید نباید طاعتیلعنتی بارد برو هر ساعتی
هوش مصنوعی: اگر کسی بگوید که این طاعت و عبادت باید مورد لعن قرار گیرد، پس هر لحظهای که میگذرد، نباید به آن توجه کرد.
تو مکن در یک نفس طاعت رهاپس منه طاعت چو کردی بر بها
هوش مصنوعی: هرگز در یک لحظه از اطاعت و بندگی دست برندار، چرا که وقتی اطاعت را میکنی، ارزش آن را نادیده نگیری.
تو به طاعت عمر خود می‌بر به سرتا سلیمان بر تو اندازد نظر
هوش مصنوعی: به عمر خود به خوبی عمل کن و کوشش کن، تا اینکه توجه بزرگانی چون سلیمان به تو جلب شود.
چون تو مقبول سلیمان آمدیهرچ گویم بیشتر زان آمدی
هوش مصنوعی: چون تو مورد پسند سلیمان شدی، هر چه دربارهات بگویم، باز هم بیشتر از آنچه که هستی، نخواهد بود.