(۷) حکایت معشوق طوسی با سگ و مرد سوار
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به مقایسه‌ای بین معشوق و سگ پرداخته است. در آغاز، معشوقی به نام طوسی در حال عبور است و ناگهان سگی به او نزدیک می‌شود و به دلیل نا آگاهی از وضعیت خود، سنگی به او می‌زند. سپس سوار سبزجامه‌ای از دور می‌رسد و به سگ می‌گوید که او نمی‌داند که به چه کسی حمله می‌کند؛ چون او و معشوق در اصل با هم همرنگ و هم‌قالب نیستند. شاعر تأکید می‌کند که سگ بر اساس طبیعت خود نمی‌تواند فرای او فزونی یابد، و می‌گوید که اگرچه ظاهر سگ ناپسند است، اما در حقیقت صفات والایی دارد. در نهایت، شاعر به این نکته اشاره می‌کند که بسیاری از اسرار در درون سگ نهفته است که ظاهر آن نمی‌تواند آن را پنهان کند.
مگر معشوق طوسی گرمگاهیچو بی‌خویشی برون می‌شد براهی
هوش مصنوعی: آیا ممکن است معشوق طوسی رنگی بدون هیچ نشانی از خود، به راهی پا بگذارد و در آنجا حاضر شود؟
یکی سگ پیش او آمد دران راهز بی‌خویشی بزد سنگیش ناگاه
هوش مصنوعی: در یک روز، سگی به سمت او در راه آمد و از بیتابی و ترس، ناگهان به آن سگ سنگی انداخت.
سواری سبزجامه دید از دوردرآمد از پسش روئی همه نور
هوش مصنوعی: سواری با لباس سبز از دور دیده شد که از پشت او چهرهای درخشان و نورانی نمایان شد.
بزد یک تازیانه سخت برویبدو گفتا که هان ای بیخبر هی
هوش مصنوعی: او با یک تازیانه به شدت بر روی او زد و گفت: "ها! تو که بیخبر هستی."
نمی‌دانی که بر که می‌زنی سنگکه با او نیستی در اصل همرنگ
هوش مصنوعی: نمی‌دانی که به چه کسی آسیب می‌زنی، چون خودت از او دوری و در حقیقت هیچ وجه مشترکی با او نداری.
نه از یک قالبی با او بهم توچرا از خویش می‌داریش کم تو
هوش مصنوعی: چرا از خودت او را کمتر میکنی، وقتی که از یک جنس و شکل با هم هستید؟
چو سگ از قالب قدرة جدا نیستفزونی کردنت بر سگ روا نیست
هوش مصنوعی: مثل این است که سگ هرگز از قید و بند قدرت و توانایی خود جدا نمیشود، بنابراین برتری یافتن بر سگ و افزایش ظرفیت او، جایز نیست. این به نوعی بیانگر محدودیتها و ناتوانیهای طبیعی است.
سگان در پرده پنهانند ای دوستببین گر پاک مغزی بیش ازین پوست
هوش مصنوعی: دوست عزیز، نگاه کن که سگان در سایه پنهان شدهاند. اگر ذهنی پاک و خالص داری، باید فراتر از ظاهرها را ببیند.
که سگ گرچه بصورت ناپسندستولیکن در صفت جانش بلندست
هوش مصنوعی: هرچند که سگ به لحاظ ظاهری زیبا نیست، اما از نظر صفات روحی و معنوی ارزشمند و بزرگوار است.
بسی اسرار با سگ در میانستولیکن ظاهر او سدِّ آنست
هوش مصنوعی: بسیاری از رازها با سگ در ارتباط است، اما ظاهر آن موجب پنهان شدن این رازها می‌شود.