(۱۶) حکایت مهستی دبیر با سلطان سنجر
هوش مصنوعی: در این متن، داستانی از مهستی، یک زن با talent و مقرب به شاه سنجر روایت می‌شود. مهستی به زیبایی و هنری‌اش شناخته شده است و در یک شب در مرغزاری که سنجر خوابیده بود، حادثه‌ای رخ می‌دهد. سنجر به صورت ناگهانی به خیمه مهستی می‌رود و می‌بیند که او با ساقی‌ای در حال خوشی است. او از این وضعیت خشمگین می‌شود و تصمیم می‌گیرد انتقام بگیرد. اما در روز بعد، در جشن بزرگ، مهستی به یاد یک بیت شعر که شب گذشته به آن اشاره شده بود، دچار غش می‌شود.
پس از بیدار شدن، مهستی با ترس از داوری سنجر گفت‌وگو می‌کند. او اعتراف می‌کند که نگران است زیرا فکر می‌کند شاه از روزی‌هایش باخبر است و این راز او را به وحشت انداخته است. در پایان، او به تأمل در مورد قدرت الهی و سرنوشت انسان‌ها می‌پردازد و بیان می‌کند که در زندگی باید به یاد خدا بود و از او شکرگزاری کرد.
مهستی دبیر آن پاک جوهرمقرَّب بود پیش تختِ سنجر
هوش مصنوعی: مهستی دبیر، فردی با شخصیت و با نبوغ خاصی بود که به نزد سنجر، پادشاه، نزدیک و مورد احترام قرار داشت.
اگرچه روی او بودی نه چون ماهولیکن داشت پیوندی بدو شاه
هوش مصنوعی: اگرچه چهرهات مانند ماه زیبا نیست، اما پیوندی با پادشاه داری.
شبی در مرغزار رادکان بودبه پیش سنجر خسرو نشان بود
هوش مصنوعی: شبی در دشتهای رادکان، در کنار سنجر خسرو نشسته بود.
چو شب بگذشت پاسی شاه سنجربرای خواب آمد سوی بستر
هوش مصنوعی: وقتی شب به اتمام رسید، شاه سنجر به سمت بسترش رفت تا بخوابد.
مهستی نیز رفت از خدمت شاهبسوی خیمهٔ خاص آمد آنگاه
هوش مصنوعی: مهستی به سمت خیمهٔ خاص شاه حرکت کرد و از خدمت او جدا شد.
مگر سنجر غلامی داشت ساقیکه از خوبی ببُودش هیچ باقی
هوش مصنوعی: آیا سنجر غلامی داشت که زیباییاش چنان بود که هیچ چیز از آن در خاطرهاش باقی نمانده بود؟
جمالش با ملاحت یار گشتهز هر دو شاه برخوردار گشته
هوش مصنوعی: زیبایی او با لطف و ناز، از هر دو قطب و مقام برخوردار شده است.
بصد دل بود شه دیوانهٔ اوحریف مهستی بد لیک مهرو
هوش مصنوعی: به شوق و عشق بسیار، او به دیوانگی عشقش مشغول است. رقیبش در زیبایی، ماهرو است، اما عشق او فراتر از زیبایی ماهرو است.
درآمد شه ز خواب او را طلب کردندیدش، قصدِ آن یاقوت لب کرد
هوش مصنوعی: پادشاه از خواب بیدار شد و خواست او را بخواند، اما وقتی او را ندید، به یاد لبهای یاقوتیاش افتاد و به آن فکر کرد.
لپاچه نیم شب بر پشت انداختبکینه تیغِ هندی بر سر افراخت
هوش مصنوعی: در نیمهشب، با دقت و احتیاط، لباس را به دوش میاندازد و به مهارت و جسارت، شمشیر هندی را بر سر می‌گیرد.
درآمد کرد در خیمه نگه شاهکه مهستی در آنجا بود با ماه
هوش مصنوعی: شاه به خیمه وارد شد و نگه کرد که مهستی (دختر زیبا) در آنجا با ماه (یعنی زیبایی آن) حضور داشت.
بر او دید ساقی را نشستهمهستی دل در آن مهروی بسته
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به صحنهای اشاره می‌کند که ساقی، که نوشیدنی میریزد، در حال نشستن و دیدن دلباختهای است که به زیبایی معشوق خود خیره شده است. به نوعی، این تصویر نشاندهندهی عشق و جذابیت میان دو نفر است، و بیانگر احساسی عمیق و دلتنگی برای معشوق است.
بزاری می‌نواخت از عشق رودشخوشی می‌گفت با خود این سرودش
هوش مصنوعی: عشق باعث شادی و سرور او شده بود و در دل خود آهنگ و سرودی را با خوشحالی زمزمه میکرد.
که در برگیرمت من بَر لب کِشتگر امشب بایدم دو ک کسان رشت
هوش مصنوعی: اگر امشب مقدر باشد که در کنار خودم در دشت تو را در آغوش بگیرم، دو نفر از رشت هم باید بیایند.
چو سنجر گشت ازان احوال آگاهگرفت این بیت را زو یاد آنگاه
هوش مصنوعی: وقتی سنجر از آن وضعیت مطلع شد، این بیت را به خاطر سپرد.
بدل گفتا گر امشب من بتندیدرین خیمه روم با تیغِ هندی
هوش مصنوعی: شخصی میگوید: اگر امشب بخواهم، میتوانم با تند روی به این خیمه بروم و با تیغی از هند به آنجا برسم.
نماند زهره را این هر دو بر جایشوم در خونِ این دو بی سر و پای
هوش مصنوعی: زهره دیگر نمیتواند بر سرپا بماند، زیرا این دو (عشق یا آرزو) در خونی که بر زمین ریخته شده، جایگاهی ندارند.
مشوّش گشت و شد آخر بتعجیلبه سوی خیمهٔ خود کرد تحویل
هوش مصنوعی: او دچار نگرانی و آشفتگی شد و در نهایت به سرعت به سمت چادرش برگشت.
چو روزی ده برآمد شاه یک روزفرو آراست جشنی عالم افروز
هوش مصنوعی: وقتی روزی از روزها، پادشاه تصمیم گرفت جشنی را برگزار کند که نور و روشنایی به عالم ببخشد.
مهستی پیش سلطان چنگ می‌زدنوائی بس بلند آهنگ می‌زد
هوش مصنوعی: مهستی در حضور پادشاه به نوازندگی مشغول بود و قطعهای با صدای بسیار بلند و زیبا می‌نواخت.
ستاده بود ساقی نیز بر پایقدح بر دست و چشم افکنده بر جای
هوش مصنوعی: ساقی در حال ایستاده و با دقت، لیوان را در دست گرفته و به جایی خیره شده بود.
شه آن بیت شبانه یاد می‌داشتازو درخواست و خویش آزاد می‌داشت
هوش مصنوعی: شاهد در شب، یادهایی را ثبت میکرد و از او درخواستهایی داشت، در حالی که خود را آزاد مینگهداشت.
مهستی چون شنید این بیت از شاهبیفتاد از کنارش چنگ در راه
هوش مصنوعی: مهستی، هنگامی که این بیت را از شاه شنید، به شدت تحت تأثیر قرار گرفت و چنگش را در راه گذاشت.
چو برگی لرزه افتادش بر اندامبرفت از هوش و عقلش ماند در دام
هوش مصنوعی: هنگامی که برگی به او برخورد کرد، بر تنش لرزید و از هوش رفت و عقلش در دام غم و اضطراب متوقف شد.
شه آمد بر سر بالینش بنشستبرویش بر گلاب افشاند از دست
هوش مصنوعی: پادشاه نزد بستر او آمد و بر آن نشسته، بر چهرهاش گلاب پاشید.
چو زن باهوش آمد بارِدیگرچو اوّل بار گشت از بیمِ سنجر
هوش مصنوعی: وقتی زن باهوش دوباره وارد شد، مانند بار اول به خاطر ترس از سنجر احساس نگرانی کرد.
چو باری ده زهُش آمد بخود بازسر رشته نکرد او از خرد باز
هوش مصنوعی: وقتی بارانی به خود میآید، دوباره به گذشته برمیگردد و از خرد و عقل خود دور نمیشود.
شهش گفتا اگر می‌ترسی از منبجان تو ایمنی ای خویش دشمن
هوش مصنوعی: اگر از من می‌ترسی، نگران نباش، خودت را از من دور کن که من دشمن تو هستم.
زنش گفتا که من زین می‌نترسمولی این بیت یک شب بود درسم
هوش مصنوعی: همسرش گفت که من از این موضوع نمیترسم، اما این تنها یک شب بود که درس من بود.
همه شب درسِ خود تکرار کردمگهی اقرار و گه انکار کردم
هوش مصنوعی: هر شب به یادگیری و تمرین مطالب خود میپرداختم، گاهی به آنها اعتراف میکردم و گاهی منکر میشدم.
از آنجا باز می‌یابم نشانیکه بر من تنگ می‌گردد جهانی
هوش مصنوعی: از آنجا که به یاد میآورم، نشانهای وجود دارد که بر من فشار میآورد و احساس میکنم دنیا برایم تنگ شده است.
بدان ماند که یک شب درچنان کارنهفته بودهٔ از من خبردار
هوش مصنوعی: بدان که در یک شب، در کارهایی که از من پنهان بوده، خبرهایی وجود دارد.
مرا گر تو بگیری ور برانیدلت ندهد، دگر بارم بخوانی
هوش مصنوعی: اگر تو مرا بگیری یا طرد کنی، دل تو دیگر نخواهد خواست که دوباره به من رو بیاوری.
وگر بکشی مرا در تن درستینجاتی باشدم از دستِ هستی
هوش مصنوعی: اگر مرا بکشید، با این حال در وجود سالمی، از شرایط و مشکلات زندگی نجات می‌یابم.
مرا این ترس چندانی از آنستکه سلطانی که رزّاق جهانست
هوش مصنوعی: من به این خاطر زیاد نگران نیستم که خداوندی که روزیدهندهی جهانیان است، در کنارش قرار دارد.
چو او یک یک نفس با من همیشه‌ستمرا یک یک نفس بنگر چه پیشه‌ست
هوش مصنوعی: هر لحظه که او با من است، به من نگاه کن تا ببینی در این لحظات چه کارهایی میکنم.
چو حق پیش آورد صد ساله رازممن آن ساعت چه گویم با چه سازم
هوش مصنوعی: وقتی که حق حقیقتی را به من نشان دهد که سالها در دل پنهان کردهام، در آن لحظه نمیدانم چه باید بگویم یا چگونه با آن کنار بیایم.
چو حق می‌بیندت دائم شب و روزچو شمعی باش خوش می‌خند و می‌سوز
هوش مصنوعی: وقتی که خداوند در هر لحظه تو را می‌بیند، مثل یک شمع باش که با شادی میخندد و در عین حال میسوزد.
دمی بی شکرش از دل برمیاورنفس بی یاد غافل بر میاور
هوش مصنوعی: لحظهای بدون شکرگزاری از دل بیرون نرو و نفس را بدون یاد او آلوده مکن.
اگردر شکر کوشی هر چه خواهیبیابی نقد از جود الهی
هوش مصنوعی: اگر در زندگی خوشی و شکرگزاری داشته باشی، میتوانی به هر آنچه بخواهی دست پیدا کنی؛ زیرا نعمتهای خداوند همیشه در دسترس و جاری است.