(۲۲) حکایت سلطان محمود با مظلوم
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به داستانی از محمود غزنوی اشاره می‌کند که زمانی که به شدت مست بوده، کسی عنان او را گرفته و او نتوانسته است مقاومت کند. اکنون که به هوش آمده، متوجه می‌شود که هر موی این مظلوم، نشانه‌ای از دست‌هایی است که او را به زمین زده‌اند. او در میان انبوه دست‌ها و مشکلات احساس محاصره می‌کند و نمی‌داند چگونه می‌تواند رهایی یابد. در نهایت، شاعر به این نکته اشاره می‌کند که تنها کسی که در این مسیر گرفتار می‌شود، کسی است که دردهای دیگران را درک کند و از وضعیت خود آگاه باشد.
مگر محمود می‌شد بامدادیکسی آمد وزو می‌خواست دادی
هوش مصنوعی: آیا ممکن بود که در صبح زود کسی به محمود نزدیک شود و از او چیزی بخواهد؟
فغان می‌کرد و پیشش راه بگرفتدرآمد پس عنان شاه بگرفت
هوش مصنوعی: او ناله می‌کرد و راهی را جلوی خود گرفت و به داخل رفت، سپس افسار شاه را در دست گرفت.
یکی پرسید کان مظلومت ای شاهفلان وقتت عنان بگرفت در راه
هوش مصنوعی: کسی از شاه پرسید که ای مظلوم، در آن زمان که تو در راه بودی و هدایت میشدی، چه بر تو گذشت.
عنان نکشیدی آنگه باز هیچیکنون پس این عنان بهر چه پیچی
هوش مصنوعی: تو وقتی که رها کردی کنترل و نگهداری را، حالا چه نیازی به این کنترل داری؟
شهش گفتا که بودم آن زمان مستکه بگرفت او عنان من بیک دست
هوش مصنوعی: او میگوید که در گذشته، زمانی که مست بودم، کسی با یک دست کنترل مرا به دست گرفت.
کنون هر موی این مظلوم دستیستکه از هر موی وی بر من شکستیست
هوش مصنوعی: هر موی این معصوم به نوعی نشاندهندهٔ درد و رنج اوست و به همین دلیل بر من تأثیر میگذارد.
چو چندین دست بینم در عنانماگر دستم دهد چون اسپ رانم؟
هوش مصنوعی: وقتی که این همه دست را میبینم که در کنترل من هستند، اگر دستم اجازه بدهد، چگونه میتوانم مانند اسبی بتازم؟
گرفتارم میان این همه دستنمی‌دانم که چون بیرون توان جَست
هوش مصنوعی: در میان این همه مشکل و مانع گرفتار شدهام و نمیدانم چگونه میتوانم از این وضعیت خارج شوم.
چو افتادن درین ره سودِ مردستبیفتد هر که اینجا اهل دردست
هوش مصنوعی: وقتی کسی وارد این مسیر می‌شود، فقط مردان واقعی بهرهمند خواهند شد. هر که در اینجا دچار درد و رنج نشود، به نتیجهای نخواهد رسید.
بلندی چون درین ره پست گیرندعنان پادشه بی دست گیرند
هوش مصنوعی: در این مسیر که به نظر میرسد پایین و ناچیز است، مانند یک شاه بیدست، با استفاده از تلخی و محدودیتها، میتوانند تسلط و قدرت را از آن خود کنند.
کسی باید بخون درگشته صد بارکه تا گردد ز افتادن خبردار
هوش مصنوعی: کسی باید بارها و بارها تجربه شکست را ببیند تا بتواند به واقعیت این موضوع پی ببرد و از افتادن خود آگاه شود.
کسی کاندر میان ناز باشدکجا برهاندش دَر باز باشد
هوش مصنوعی: شخصی که درگیر لذتها و ناز و نعمتها است، چطور می‌تواند از آن شرایط رهایی یابد، وقتی که درهای آزادی برای او باز است؟