(۳) حکایت مأمون خلیفه با غلام
هوش مصنوعی: این شعر درباره غلامی است که مأمون خلیفه به او توجه ویژه‌ای دارد. غلام با جمال و زیبایی خاص خود، توجه مردم را به خود جلب کرده و از عشق او به مأمون سخن می‌گوید. مأمون دلش می‌خواهد بداند که آیا غلام به او وفادار است یا خیر.
داستان ادامه می‌یابد که گروهی از مردم به مأمون مراجعه کرده و از ظلم امیر بصره شکایت می‌کنند و مأمون تصمیم می‌گیرد که غلامش را به عنوان امیر بصره منصوب کند. در اینجا مأمون متوجه می‌شود که غلامش به عشق آن امیر بصره دل بسته و این سبب پشیمانی مأمون از عشقش می‌شود.
او برنامه‌ای طراحی می‌کند تا از غلامش انتقام بگیرد و در این میان هشدارهایی درباره خیانت و فریب می‌دهد. شعر در نهایت به اهمیت وفاداری و بررسی عواقب عشق و وابستگی‌ها می‌پردازد.
غلامی داشت مأمون خلیفهکزو مهمل نماندی یک لطیفه
هوش مصنوعی: مأمون خلیفه، غلامی داشت که او باعث شد هیچگاه کسورت و بیمحتوایی نداشته باشی و همیشه لبخند و شادی به همراه داشته باشی.
چو خورشیدی به نیکوئی جمالشخلایق جمله مایل بر وصالش
هوش مصنوعی: او مانند خورشید با زیباییاش، همه مردم را به خود جلب کرده است و همه به سمت او تمایل دارند.
خَم زلفش که دام عنبرین داشتهمه هندوستان در زیر چین داشت
هوش مصنوعی: خَم موی او که همانند عطر خوشی است، تمامی هند را در زیر چین و چروک خود دارد.
بلی گر زلفِ او در چین نبودینثارش نافهٔ مشکین نبودی
هوش مصنوعی: اگر زلف زیبای او در هم نمیچرخید، دیگر عطر خوش نافهٔ مشکین او نمیتوانست منتشر شود.
چه گویم ز ابروی همچون کمانشکه زاغی بود زلف دلستانش
هوش مصنوعی: ابروی زیبای او همچون کمان است و موهای دلربایش شبیه به زاغی است.
ز عشق ثُقبهٔ لعلش ز لولوهزاران ثُقبه در دل مانده هر سو
هوش مصنوعی: از عشق زیبایی دلربایش، هزاران زخم و جراحت در دلهای ما باقی مانده است.
در آن ثُقبه چرا و چون نگنجدکه از تنگی نَفَس بیرون نگنجد
هوش مصنوعی: در آن فضای محدود چرا و چگونه نمیتوان جا گرفت وقتی که تنگی نفس اجازه نمیدهد بیرون بیاییم؟
ز دیری گه مگر می‌خواست مأمونکه آید آن غلام از پوست بیرون
هوش مصنوعی: مدت زیادی است که شاید مأمون می‌خواست آن غلامی که در شرایط سختی قرار دارد، آزاد و رها شود.
که تا مأمون بداند کان پری چهرقدم چون می‌زند با شاه در مهر
هوش مصنوعی: مأمون باید بداند که آن دختری با چهره زیبا چگونه با ناز و elegance قدم می‌زند، مانند کسی که با شاه در کنار مهر و محبت قرار دارد.
دلش در مهر مامونست یا نهز خطّ عهد بیرونست یا نه
هوش مصنوعی: آیا دلش هنوز در عشق مامون است یا اینکه از پیمان و محبت خارج شده است؟
بمعشوقی وفای عشق داردباستحقاق جای عشق دارد
هوش مصنوعی: عاشق، به معشوقی که به عشقش وفادار است، ارزش و مقام ویژه‌ای می‌دهد.
مگر قومی دلی پُر درد و پُر سوزبه بغداد آمدند از بصره آن روز
هوش مصنوعی: گروهی از مردم با دلهای پر از درد و آتش در بغداد تجمع کردهاند و از بصره فریاد میزنند.
کامیر المؤمنین ما را دهد دادکه ماراست از امیر بصره فریاد
هوش مصنوعی: امیرالمؤمنین به ما کمک می‌کند و صدای ما را از طرف امیر بصره میشنود.
نه چندان ظلم کرد و ما کشیدیمکه دیدیم از کسی یا ما شنیدیم
هوش مصنوعی: ما تحمل ظلم زیادی نکردیم، بلکه به وضوح مشاهده کردیم که این ظلم از جانب کسی دیگر بر ما وارد شده است.
اگر نستانی از وی داد ما تومشوّش گردی از فریادِ ما تو
هوش مصنوعی: اگر از او چیزی نگیری، تو نباید از فریاد ما نگران باشی.
نهان آن قوم را فرمود مأمونکه خواهید این غلامم را هم اکنون
هوش مصنوعی: مأمون به آن قوم گفت که شما هم اکنون باید این جوان را در کنار خودتان داشته باشید.
مگر او در پذیرد این امیریکند زین پس شما را دستگیری
هوش مصنوعی: اگر او این مقام را بپذیرد، از این پس میتواند از شما حمایت کند.
ز شه درخواستند آن قوم آنگاهکه ما را این غلامت گر بود شاه
هوش مصنوعی: گروهی از افراد از پادشاه درخواست کردند که اگر این غلام تو شاه باشد، ما چه خواهیم شد؟
همه از حکم او دلشاد گردیمز ظلم آن امیر آزاد گردیم
هوش مصنوعی: همه از دستور او خوشحال شدیم و از ستم آن فرمانروا رهایی یافتیم.
نگه کرد آن زمان سوی غلام اوکه تا در عهد عشق آید تمام او
هوش مصنوعی: در آن زمان، به خدمتگزار خود نگریست که تا وقتی در عشق حضور داشته باشد، کامل شود.
غلام سیمبر را گفت مأموندرین منصب چه می‌گوئی تو اکنون
هوش مصنوعی: مأمون از غلام سیمبر پرسید که در مورد این منصب چه نظری داری و اکنون چه میخواهی بگویی؟
اگر مرکب سوی آن خطه رانیخطی بنویسمت در پهلوانی
هوش مصنوعی: اگر اسبم را به سوی آن منطقه برانم، برای تو دربارهٔ دلاوری و قهرمانی چیزی مینویسم.
غلم آنجایگه می‌بود خاموشدلش آمد ز شوق بصره در جوش
هوش مصنوعی: غلام در جایی که به سکوت نشسته بود، دلش از شوق بصره به تپش درآمد.
بدانست آن زمان مأمون که آن ماهبغایت فارغست از عشقِ آن شاه
هوش مصنوعی: مأمون متوجه شد که آن دختر به شدت از عشق آن پادشاه آزاد و رهایی دارد.
دل مأمون ازان دلبر بگردیدز کار آن نگارش سر بگردید
هوش مصنوعی: دل مأمون از آن معشوق بگردید و به خاطر طرز نگارش او دلتنگ شد.
ز عشق او پشیمانی برآوردوز آن حاصل پریشانی برآورد
هوش مصنوعی: از عشق او احساس پشیمانی به وجود آمد و از همین احساس، پریشانی و ناراحتی به دست آمد.
بدل می‌گفت عشق من غلط بودچه دانستم که معشوقی سقط بود؟
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به اشتباهش در درک عشق اشاره می‌کند و می‌گوید که او فکر میکرد عشقش واقعی است، اما به مرور زمان متوجه شد که معشوقش شایستگی و ارزش آنچه را که او تصور میکرد نداشته است. در واقع، او به نوعی از فریب یا توهم در عشق اشاره می‌کند.
به دست خویشتن در جای خالیبعامل نامه‌ای بنوشت حالی
هوش مصنوعی: فردی در یک مکان خالی تصمیم می‌گیرد که نامه‌ای بنویسد و این کار را با دقت و با توجه به احساسات و افکار خود انجام می‌دهد.
که چون آید غلام من بآنجاخطی آرد بنام خود بر آنجا
هوش مصنوعی: وقتی که خدمتگزار من به آنجا برسد، نامه‌ای با نام خود بر آنجا خواهد آورد.
چنان باید که کوی شهر و بازارهمه بصره بیارائی بیکبار
هوش مصنوعی: باید به گونهای باشد که همه جا، از کوچهها و بازارهای شهر، در یک لحظه زینت و زیبایی خاصی پیدا کند.
جُلاب آرید و در وی زهر آنگاهبرو ریزید و برگیریدش از راه
هوش مصنوعی: آب را آماده کنید و در آن زهر بریزید، سپس آن را بیرون بریزید و از مسیر دورش کنید.
منادی گر زهر سو برنشانیدکه می‌گویند واسپش می‌دوانید
هوش مصنوعی: اگر کسی با صدای بلند از هر طرف خبرهایی را اعلام کند، به این معنی است که مردم هر کجا که باشند، به سمت آن صدا خواهند دوید.
که هرکش بر مَلِک مُلک اختیارستسزای او بتر زین صد هزارست
هوش مصنوعی: هر فردی که در سلطنت و قدرت قرار دارد، مسئولیتهای خاصی بر عهده دارد. و مجازات او به مراتب بیشتر از آنچه که تصور می‌شود، خواهد بود.
چو حق از بهر خویشت آفریدستبرای قربِ خویشت آوریدست
هوش مصنوعی: وقتی که خداوند انسان را خلق کرد، هدف او نزدیک کردن انسان به خود بود.
بنگذارد تو مرد بی خبر راکه باشی یک نَفَس چیزی دگر را
هوش مصنوعی: اجازه بده که تو، که از واقعیت بیخبری، لحظهای به چیز دیگری فکر کنی.
وگر بگذاردت کارت فتادستکه صاعی خفیه در بارت نهادست
هوش مصنوعی: اگر به کارهایت رسیدگی نکنی و نگذاری آنها به خوبی پیش بروند، مانند این است که یک سنگین بار در پشت تو قرار دارد که تو را به جلو نمیگذارد.
چرا می‌آید این رفتن گرانتکه می‌گوید خداوند جهانت
هوش مصنوعی: چرا این رفتن که برایت دشوار است به سراغت می‌آید، در حالی که می‌گوید خدای تو بر همه چیز آگاه است؟
که گر آئی به پیش من روندهباستقبالت آیم من دونده
هوش مصنوعی: اگر تو به سوی من بیایی، من با شوق و شتاب به استقبال تو میروم.
خدا می‌خواندت تو خفته آخرچرا می‌پائی ای آشفته آخر
هوش مصنوعی: خدا تو را به خواب دعوت می‌کند، پس چرا بیدار میشوی، ای کسی که در هم و برهمی؟
کم از اشتر نهٔ ای مردِ درگاهکه بر بانگ درائی می‌رود راه
هوش مصنوعی: ای مرد درگاه، کمتر از شتری نیستی که بر سر در می‌رود و راه خود را پیدا می‌کند.