(۱) حکایت آن حیوان که آن را هَلوع خوانند
هوش مصنوعی: عطا در این شعر به توصیف مردی از خراسان می‌پردازد که موجودی به قدرت اوست و او را به حیوانی تشبیه می‌کند که به اندازه صد کوه قدرت دارد. در جایی که کوه قاف قرار دارد، هفت صحرا و هفت دریا وجود دارد. این حیوان قوی فقط برای خوردن وجود دارد و در صبح به سراغ صحراها می‌رود و آنها را از گیاهان پر می‌کند، سپس به دریاها می‌پردازد. اما این چرخه بی‌پایان او را به فکر فرو می‌برد که چه چیزی می‌تواند بعداً بخورد و به همین دلیل، همواره در جستجوی بیشتری است.
شاعر به حرص انسان اشاره می‌کند و بیان می‌کند که این حرص و طمع انسان به او آرامش نمی‌دهد و او را از ایمان به خداوند دور می‌کند. او با مثالی مثل ذره‌ای آتش که در چوب می‌افتد، نشان می‌دهد که حرص نیز باعث ناراحتی و آتش‌سوزی در دل انسان می‌شود. در نهایت، هشدار می‌دهد که اگر انسان حرص و طمع را در دل داشته باشد، به عذاب جاودان دچار خواهد شد.
عطا گفته‌ست آن مرد خراسانکه حیوانیست با صد کوه یکسان
هوش مصنوعی: عطا میگوید مردی از خراسان بیان کرده که حیوانی وجود دارد که به اندازه صد کوه قادر است، یا به گونهای است که می‌تواند برابر با صد کوه باشد.
پس کوهی که آن را قاف نامستمگر آنجایگه او را مقامست
هوش مصنوعی: کوهی که به نام قاف شناخته می‌شود، فقط در جایی مشخص مقام و جایگاه واقعیاش را دارد.
بر او هفت صحرا پر گیاهستپس او هفت دریا پیش راهست
هوش مصنوعی: او در سرزمین بسیار پربرکت و سرسبزی زندگی می‌کند که در مقابلش هفت دریا قرار دارد.
در آنجا هست حیوانی قوی تنکه او را نیست کاری جز که خوردن
هوش مصنوعی: در آن مکان، حیوانی قوی و تنومند وجود دارد که تنها کارش خوردن است و هیچ کار دیگری نمیکند.
بیاید بامدادان پگاه اوخورد آن هفت صحرا پر گیاه او
هوش مصنوعی: صبح زود بیایید که آن هفت دشت پر از گیاه و سرسبز است.
چو خالی کرد حالی هفت صحرابیاشامد بیک دم هفت دریا
هوش مصنوعی: زمانی که کسی از هفت صحرا خالی شد و آرامش یافت، می‌تواند در یک لحظه تمام لذتهای هفت دریا را تجربه کند.
چو فارغ گردد از خوردن بیکبارنخفتد شب دمی از رنج و تیمار
هوش مصنوعی: وقتی از خوردن سیر می‌شود، دیگر نمیتواند در طول شب یک لحظه هم راحت بخوابد و از درد و ناراحتی رنج میکشد.
که من فردا چه خواهم خورد اینجاهمه خوردم چه خواهم کرد اینجا
هوش مصنوعی: من نمیدانم فردا چه خواهم خورد، اما در اینجا همه چیز را چشیدهام و از آن استفاده کردهام.
دگر روز از برای او جهاندارکند صحرا و دریا پُر دگر بار
هوش مصنوعی: روزی دیگر، پادشاه جهان دریا و صحرا را دوباره پر می‌کند.
چو حرص آدمی دارد کمالیخود ایمان نیستش بر حق تعالی
هوش مصنوعی: زمانی که انسان به دنبال حرص و طمع باشد، به کمال واقعی نخواهد رسید و ایمان او به خداوند کامل نخواهد بود.
چگونه ذرّهٔ آتش سرافرازچو در هیزم فتد از پس رسد باز
هوش مصنوعی: اگر یک ذره آتش در میان هیزمها بیفتد، چگونه می‌تواند به شکوه و عظمت خود بازگردد؟
ترا گر ذرّهٔ حرصست امروزبه پس می باز خواهد رفت از سوز
هوش مصنوعی: اگر امروز به خاطر حرص و طمع، از چیزی طلبکار باشی، در آینده به دلیل همان حرص، دچار عذاب و پشیمانی خواهی شد.
ترا پس آن نکوتر گر بدانیکه آبی بر سر آتش فشانی
هوش مصنوعی: اگر بدانی که آبی بر آتش فشانی میریزد، پس در مورد تو باید بگویم که زیباتر و بهتر است.
وگر نه تو نه هشیاری نه مستیبمانی جاودان آتش پرستی
هوش مصنوعی: اگر چنین نباشی که نه در حالت هوشیاری به سر ببری و نه در مستی، همیشه در آتش عشق خواهی ماند.
وگر یک جَو حرامت در میانستبهر یک جَو عذابی جاودانست
هوش مصنوعی: اگر حتی یک مقدار حرام در درآمدت باشد، برای آن مقدار کوچک عذاب همیشگی در انتظار توست.