بخش ۲ - رفتن مرغان بحضرت سلیمان علی نبینا و آله و علیه السلام و شکایت نمودن از بلبل
هوش مصنوعی: در این بخش از شعر، مرغان به درگاه سلیمان می‌آیند و از مشکلات و دردهای خود شکایت می‌کنند. آن‌ها به بلبل افغان اشاره می‌کنند که با صدای دل‌نوازش، شکایاتشان را بیان می‌کند. بلبل، که خود نمادی از هنر و زیبایی است، در عین حال از غم و رنج خود گلایه دارد. او با زیبایی صدایش، عواطفش را ابراز می‌کند اما بر خلاف ظاهر شیرینش، در درونش درد و ناامیدی نهفته است. اشعار به تضادهای موجود در شخصیت بلبل اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که او به رغم ظاهری زیبا و آوازی دلنشین، دچار مشکلات عمیق عاطفی است و در جستجوی آرامش و رهایی از این زخم‌هاست. مرغان در نهایت از سلیمان درخواست کمک و رهایی از دست غم و پریشانی می‌کنند.
شنیدستم که در دور سلیمانکه بُد دیو و پری او را بفرمان
هوش مصنوعی: در زمان حکومت سلیمان، خبرهایی از ظلم و ستم به گوش او رسید که ناشی از کار دیوان و پریها بود که تحت فرمان سلیمان قرار داشتند.
نشسته بود روزی بر سر تختسعادت یاور و اقبال با تخت
هوش مصنوعی: روزی یاور و اقبال بر تخت سعادت نشسته بودند.
شدند مرغان بدرگاه سلیمانبر آورده ز دست بلبل افغان
هوش مصنوعی: پرندگان به درگاه سلیمان آمدند و از دست بلبل نالهزن، نجات یافتند.
بنالیدند چو نای و می زدند چنگگهی بر سر گهی بر سینهٔ تنگ
هوش مصنوعی: آواز دلنوشینی شنیده میشد و افرادی با سازهایی مثل چنگ نغمهها و نالههایی را سر میدادند؛ گاهی صدا را از سر بلند می‌کردند و گاهی بر سینه خود میکوبیدند.
چو بگشادند همه منقار آمالبسی بر خاک مالیدند پر و بال
هوش مصنوعی: وقتی که همه آرزوها و امیدها را بیان کردند، بسیاری از آن‌ها به ناامیدی افتادند و از آسمان آمال خود به زمین آمدند.
ز بلبل جمله می‌کردند شکایتهمی گفتند هر یک در حکایت
هوش مصنوعی: بلبلان همه از درد و رنج خود شکایت می‌کردند و هر کدام داستانی از مشکلاتشان را تعریف مینمودند.
هر آن رازی که در دل می‌نهفتندسلیمان را یکایک باز گفتند
هوش مصنوعی: هر رازی که در دل پنهان کرده بودند، به طور واضح و یکی یکی به سلیمان گفتند.
ز بلبل جمله می‌کردند شکایتهمی گفتند هر یک در حکایت
هوش مصنوعی: بلبلان به طور کلی شکایت می‌کردند و هر یک داستان خود را بیان می‌کردند.
خطیب مرغها مرغی نزار استنهاده منبرش بر شاخسار است
هوش مصنوعی: خطیب در اینجا به معنای سخنران یا فردی است که سخن میگوید. او بر روی درختی نشسته است و سخنرانی می‌کند. پرندههایی که او را احاطه کردهاند ضعیف و ناتوان به نظر میرسند. این تصویر نشاندهندهی حالتی است که ممکن است در آن نتوان به خوبی ارتباط برقرار کرد یا سخنان مؤثری را مطرح کرد.
لئیمی ترش روی و پر فغانستولیکن مرغکی شیرین زبانست
هوش مصنوعی: هرچند که او چهرهای عبوس و گلهمند دارد، اما به مانند پرندهای با صدایی شیرین و خوش آهنگ سخن میگوید.
نمی‌بندد دمی شیرین نفس رانمی‌گیرد به چیزی هیچ کس را
هوش مصنوعی: در هیچ حالتی نمیتوان لحظهای را که دلانگیز است از دست داد و هیچکس نمیتواند به بهانهای از این لحظات ارزشمند جلوگیری کند.
همیشه جامهٔ بی رنگ پوشدریا و زرق و هستی می‌فروشد
هوش مصنوعی: همیشه لباس بیرنگ و بینقشی به تن دارد، ریا و ظاهرسازی می‌کند و وجود خود را به نمایش میگذارد.
به صد دستان زهر دستی سرآیدچوهنگام بهار و گل درآید
هوش مصنوعی: با تلاش و کوشش بسیار، در نهایت نتیجهای زیبا و دلنشین به دست خواهد آمد، درست مانند زمانی که در بهار گلها شکوفا میشوند.
چودیگی بر سر آتش به جوش استنمی‌خسبد همه شب در خروش است
هوش مصنوعی: آب در حال جوشیدن روی آتش است و تمام شب در حال غلیان و حرکت است، نمیتواند آرام بگیرد.
همی‌نوشد شراب آب انگورهمی نالد به زاری همچو طنبور
هوش مصنوعی: شراب از آب انگور ساخته میشود و در حالی که طنبور ناله می‌زند و به زاری میافتد، این مایهای برای نشه و شادی میسازد.
ز خامی می‌زند آن قلتبان خوشکه خام آوازه دارد پخته خاموش
هوش مصنوعی: در لحظهای که فرد نادان و خام از خود بیخود میشود، خود را به نمایش میگذارد، در حالی که کسانی که تجربه و پختگی دارند، سکوت کرده و کمتر خود را نمایان می‌کنند.
چو چشمش گرید آهش کلّه بندددهان گل بر او حالی بخندد
هوش مصنوعی: زمانی که چشمان او میبارند و اشک میریزد، دلش نیز پر از غم میشود و زبانش نمیتواند چیزی بگوید. اما در این حال، بوی خوش گل اطرافش به او حسی از شادی میبخشید.
قدش پست است و بانگش بس بلند استخداوندا که او را حیله چنداست
هوش مصنوعی: قد او کوتاه است، اما صدایش بسیار بلند و رساست. خدایا، او چه ترفندهایی دارد!
ندارد صبر و باشد بی قرار اوکند از شوق خود را آشکار او
هوش مصنوعی: او بیصبر و پر از اشتیاق است و به خاطر عشقش، احساساتش را به روشنی نشان می‌دهد.
ندارد یک زمان ذوق و حضوریز درد عشق هست او ناصبوری
هوش مصنوعی: در یک لحظه، از شوق و سرخوشی خبری نیست و تنها دردی که از عشق دارم، باعث بیصبریام شده است.
نه بیند هیچ کس رخسارهٔ اوبجز گل کو بود غمخوارهٔ او
هوش مصنوعی: هیچکس جز گل نمیتواند جمال او را ببیند، چون گل همواره غم او را به دوش میکشد.
وگر نه اختیار از دست بستانبده ما را خلاص از دست مستان
هوش مصنوعی: اگر تو اختیار را از ما بگیری، ما را از چنگ مستی رها کن.