بخش ۳ - الحکایه و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، فردی از دیوانه‌ای در ده سوال می‌کند که خدا را چگونه شناخته است. دیوانه پاسخ می‌دهد که او با دیدن جهان و سرنوشت انسان‌ها به حقیقت پی برده است. او می‌گوید که خداوند انسان‌ها را به نوعی در خاک غرق کرده و آن‌ها را از حقیقت غافل کرده است. او همچنین بیان می‌کند که همه ما در ابتدا در یک حال بودیم و در نهایت نیز به همان حال برمی‌گردیم. دیوانه از بی‌توجهی انسان‌ها به سرنوشت خود انتقاد می‌کند و از آن‌ها می‌خواهد که بیدار شوند و دقت کنند.
یکی پرسید از آن دیوانه در دهکه از کار خدا ما را خبر ده
هوش مصنوعی: شخصی از آن دیوانه در روستا پرسید که آیا میتواند از کارهای خداوند به ما بگوید؟
چنین گفت او که تا گشتم من آگاهخدا را کاسه گردیدم درین راه
هوش مصنوعی: او گفت که هنگامی که به آگاهی خدا رسیدم، در این مسیر به مانند کاسهای گرد شدم.
بحکمت کاسهٔ سر را چو بربستببادش داد و آنگه خرد بشکست
هوش مصنوعی: با حکمت چون کاسهی سر را بربست، آن را به باد داد و سپس خرد را شکست.
این عبارت به طور کلی به این معناست که با دقت و زیرکی، انسان کنترل خود را بر روی افکار و دانشش حفظ می‌کند، اما وقتی که این کنترل از دست برود، عواقب ناگواری به دنبال دارد.
اگر از خاک برگیری کفی خاکبپرسی قصهٔ از خاک غمناک
هوش مصنوعی: اگر از زمین خاکی برداری و از آن بپرسی، داستانی غمانگیز دربارهٔ خاک به تو می‌گوید.
بصد زاری فرو گرید چو میغیز یک یک ذره برخیزد دریغی
هوش مصنوعی: با اندوه و گریه فراوان، مانند ابری که بر اثر گرمی خورشید اشک میریزد، مینالد و به خاطر هر ذرهای که از دست می‌دهد، افسوس میخورد.
ز اول روز این چرخ دل افروزدریغ خلق می‌ساید شب و روز
هوش مصنوعی: از آغاز عمر، این دنیا با زیباییهایش دلها را شاد می‌کند، اما افسوس که مردم را در غم و اندوه خود میسوزاند.
تو گویی بر زمین هر ذرهٔ خاکز فان حال بگشادند بی باک
هوش مصنوعی: هر ذرهای از خاک روی زمین به نظر میرسد که به طور بدون ترس و با جرأت از وضعیت موجود پردهبرداری می‌کند.
که ما را زیر خاک افکندی آخرتو هم زود این کمر بربندی آخر
هوش مصنوعی: تو ما را به زیر خاک فرستادی، حالا خودت هم زودتر این کمربند را ببند تا بروی.
الا یا غافلان تا کی پسندیدکه ما را زیر پای خود فکندید
هوش مصنوعی: ای کسانی که غافل هستید، تا کی میخواهید ما را زیر پا قرار دهید و نادیده بگیرید؟
در اول چون شما بودیم ما همچو ما گردید در آخر شما هم
هوش مصنوعی: در ابتدا مانند شما بودیم و در انتها نیز به حالتی مشابه شما خواهیم رسید.