بخش ۲ - الحکایه و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، استاد مهینه در حال بار بردن از آبگینه است و به او می‌گویند که چرا اینقدر آهسته کار می‌کند. او پاسخ می‌دهد که دلش پر از پیچ و خم است و حتی اگر خرش بیفتد، هیچ چیز برایش باقی نمی‌ماند. این شعر به مرگ و پوچی زندگی اشاره می‌کند و بیان می‌کند که هیچ‌چیز ابدی نیست و همه چیز در گذر است. حتی بزرگ‌ترین قدرت‌ها و عظمت‌ها نیز در نهایت به خاک برمی‌گردند. در نهایت، شاعر به مرور زمان و گذر روزها و شب‌ها اشاره می‌کند و حسرت روزهای گذشته و دردهای موجود در دل‌ها را به تصویر می‌کشد. در این دنیا، همه چیز در حال تغییر و فانی است و در نهایت همگی به خاک برمی‌گردند.
مگر می‌رفت استاد مهینهخری می‌برد بارش آبگینه
هوش مصنوعی: استاد مهینه به جایی می‌رفت و بارش را که از شیشه ساخته شده بود، با خود حمل میکرد.
یکی گفتش که بس آهسته کاریبدین آهستگی بر خر چه داری
هوش مصنوعی: یکی گفت: چرا اینقدر آرام پیش میروی؟ در حالی که تو بر روی خر نشستهای و مقصدت باید سریعتر باشد.
چه دارم گفت دل پر پیچ دارمکه گر خر می‌بیفتد هیچ دارم
هوش مصنوعی: من چیزی ندارم جز دل تنگ و پر از درد و غم، که اگر همسفرم به بدبختی بیفتد، هیچ چیز دیگری برای از دست دادن ندارم.
چو پی بر باد دارد عمر هیچ استببین کین هیچ را صد گونه پیچ است
هوش مصنوعی: هرگاه عمر انسان مانند آبی بر باد باشد، در واقع بیارزش و بیثبات است. به این ترتیب، همین بیارزشی در اشکال و پیچیدگیهای مختلف نمایان میشود.
چنین عمری کزو جان تو شادستچو مرگ آید بجان تو که بادست
هوش مصنوعی: زندگیای که در آن روح تو شاد است، وقتی مرگ به سراغت بیاید، مانند یک باد به نظر میرسد.
اگر سد سکندر پیش گیریز وقت خود نه پس نه پیش میری
هوش مصنوعی: اگر سد سکندر را در برابر خود قرار دهی، زمان نمیتواند تو را نه به جلو ببرد و نه به عقب ببرد.
ترا این مرگ هم پیشت نهادستولی روزی دو از پس اوفتادست
هوش مصنوعی: مرگ هم به تو نزدیک است، اما دو روز دیگر به او میافتی.
چو شاخی را همی بری زدونیمدل شاخ دگر می‌لرزد از بیم
هوش مصنوعی: وقتی که شاخهای را قطع میکنیم، دل شاخهی دیگر از ترس می‌لرزد.
ترا دور فلک چندی گذاردخود این مست استخوان چندی ندارد
هوش مصنوعی: دوران را بگذران، اما این شخص مست و ناتوان نمیتواند مدت زیادی دوام بیاورد.
همه کار جهان از ذره تا شمسچه می‌پرسی کان لم تغن بالامس
هوش مصنوعی: تمام امور جهان، از کوچکترین جزء تا بزرگ‌ترین آفتاب، چه نیازی به پرسش داری؟ زیرا که هیچ چیز در گذشته مؤثر نبوده است.
اگر اسکندری دنیای فانیتکند بر تو کفن اسکندرانیت
هوش مصنوعی: اگر اسکندر بر دنیا تسلط یابد و دنیای فانی را به تملک خود درآورد، تو نیز به مانند او در آن دنیا که ناپایدار است، لباس مرگ را بر تن خواهی کرد.
وگر رویین تر از اسفندیاریبآخر نیز او را چشم داری
هوش مصنوعی: اگر کسی مانند اسفندیار بسیار قوی و نیرومند باشد، در نهایت او هم حتماً در برابر مشکلات و چشمان تیزبین دیگران قرار میگیرد.
نهٔ کوه و گر کوه بلندیچو کاهی گردی از بس مستمندی
هوش مصنوعی: اگرچه کوه بلند و استوار به نظر میرسد، اگر تو در حالت مستی باشی، آن هم به اندازه یک دانه کاه در برابرش کوچک و ناچیز میشود.
نه دریا و گردریای آبیبپالایی و بپذیری خرابی
هوش مصنوعی: نه دریا و نه گرداب آبی را نمیتوان با پاکسازی و تمیز کردن به حالت اولیه بازگرداند و نمیتوان خرابیهای ناشی از آن را جبران کرد.
نهٔ شیر و گر شیر ژیانیتو روبه بازی گردون ندانی
هوش مصنوعی: تو نه ترسویی که مانند شیر، زندگیات را در مبارزه با زشتیها و چالشها تحمل کنی. نمیدانی که در بازی سرنوشت، چه نقشهایی با تو بازی میشود.
نهٔ پیل و گر خود پیل گیریچو نمرودی بسارخکی بمیری
هوش مصنوعی: اگر به فریب و نیرنگ دیگران بیفتی و خود را بزرگتر از آنچه که هستی نشان دهی، مانند نمرود، در نهایت به هلاکت میرسی.
نهٔ خورشید و گرهست این کمالتچو در گردی پدید آید زوالت
هوش مصنوعی: نه این خورشید و نه این کهکشان، کمال تو بهگونهای است که وقتی در گرد و غبار پدیدار میشود، زوال و نقص تو را نشان می‌دهد.
نهٔ ماه و گر ماه منیریچو پیش عقده افتادی بگیری
هوش مصنوعی: اگرچه ماه زیبا و درخشان است، اما وقتی که در چنگال مشکلات و سختیها گرفتار شوی، نمیتواند کمکی به تو کند.
نهٔ سندان و گر سندان و پتکیچو مرگ آید برهواری بلنگی
هوش مصنوعی: اگر مرگ به سراغت بیاید، نه به زور و تقلا میتوانی جلوی آن را بگیری و نه ابزارهایی مانند سندان و پتک میتوانند مانع شوند. در نهایت همگی باید به آن تن بدهند.
نهٔ آهن بسختی و بتیزیوگر هستی بیک سستی بریزی
هوش مصنوعی: اگر نیرومند و استوار باشی، مانند آهن محکم خواهی بود و اگر ضعفی در تو باشد، همچون چسبندگی و سستی خواهی بود.
اگر تو شیر طبع و پیل زوریز بهر طعمهٔ کرمان گوری
هوش مصنوعی: اگر تو مانند شیر قدرتمند و زورمندی همچون فیل هستی، به خاطر دستیابی به طعمهای از کرمان، باید آماده تلاش و جنگیدن باشی.
همی آن دم که از تن جان برندتمیان زیره تا کرمان برندت
هوش مصنوعی: وقتی که جان از تن تو جدا شود، همان لحظه مسیرت را از زیره تا کرمان طی می‌کند.
چو خفتی در کفن گشتی لگدکوبتو خفته به خوری اما بسی چوب
هوش مصنوعی: زمانی که در خواب ابدی فرورفتی، از آنجا که در کفن قرار داری، به راحتی مورد ظلم و آزار قرار میگیری، در حالی که دیگران از آن لذت میبرند.
تو گر خاکی و گر آتش نژادیدرین دولاب سیمابی چو بادی
هوش مصنوعی: اگر تو خاکی باشی یا آتشزنه، در این دنیای متغیر مانند بادی در حال چرخش هستی.
بسا گلبرگ کز تب ریخت از بارشد از تب ریزه تا کرمان بیک بار
هوش مصنوعی: بسیاری از گلبرگها به دلیل حرارت و گرما بر زمین میریزند و مانند باران باریدهاند، به طوری که حتی تا کرمان نیز پخش شدهاند.
چو بزتاچند خواهی بر کمر جستکه خواهی کام و ناکام این کمربست
هوش مصنوعی: هر چقدر که بخواهی تلاش کنی و زحمت بکشی تا به چیزی دست یابی، نتیجه همچنان به خودت بستگی دارد و ممکن است به موفقیت یا عدم موفقیت برسید.
فرواندیش تا چندین زن و مردکجا رفتند با دلهای پر درد
هوش مصنوعی: بیشتر فکر کن که این زنان و مردان کجا رفتهاند و دلهایشان پر از درد است.
همه صحرای عالم جای تا جایسراسر خفته می‌بینم سراپای
هوش مصنوعی: در هر گوشهای از دنیا، هر جایی که نگاه میکنم، فقط خواب و سکوت را می‌بینم.
همه روی زمین فرسنگ فرسنگتن سیمینست زلفین سیه رنگ
هوش مصنوعی: در سطح زمین، انسانهای زیادی به مانند مسافتی دور و دراز وجود دارند که موهای سیاه و زیبا دارند و صورتهایشان درخشان و نقرهای است.
همه کوه و بیابان گام و ناگامقد چون سرو بینم چشم بادام
هوش مصنوعی: در هر گوشهای از کوه و دشت، به محض اینکه قد مثل سرو را می‌بینم، چشمان بادامیم به آن خیره میشود.
همی در هیچ صحرا منزلی نیستکه در خاک رهش پرخون دلی نیست
هوش مصنوعی: در هیچ دشت و بیابانی جایی نیست که کسی در آن دلی شکسته و پرخون نداشته باشد.
زهر جایی که می‌روید گیاهیبرون می‌آید از هر برگش آهی
هوش مصنوعی: هر جا که زهر وجود دارد، گیاهی از آن به وجود می‌آید و از هر برگ آن، صدایی شبیه آه بلند میشود.
همه خاک زمین خاک عزیزانستعزیزان برگ و عالم برگ ریزانست
هوش مصنوعی: تمام خاک زمین متعلق به عزیزان است و آن عزیزان مانند برگ درختان هستند که از درختان میریزد.