بخش ۱ - المقاله الثانیه و العشرون
هوش مصنوعی: این شعر از عطار نیشابوری به بررسی معنا و مفهوم سخن پردازی می‌پردازد. شاعر از قدرت طبع و تفکر خود سخن می‌گوید و معتقد است که در دلش با معانی زیادی درگیر است، به‌گونه‌ای که نمی‌تواند به خواب برود. او به پیچیدگی و زیبایی صنایع ادبی اشاره می‌کند و بر این باور است که کلمات و معانی همچنان جدید و تازه باقی می‌مانند. با دعوت از خردمندان و اهل معرفت، عطار به اهمیت صبر و توجه به حق اشاره می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که برای دست‌یابی به شرف و نور، باید همیشه در حالت حضور و یاد حق بود. در نهایت، او به فروتنی و خلوص در برابر دیگران تأکید می‌کند.
زهی عطار از بحر معانیبالماس زفان در می‌چکانی
هوش مصنوعی: عطار مانند کسی است که از عمق معنای کلمات، زلال و ناب آنها را به جلو میآورد و با ظرافت و مهارت، احساسات و ایدهها را منتقل می‌کند.
ترا زبید بعالم بار نامهکه بر تو ختم شد اسرار نامه
هوش مصنوعی: تو به دانشی دست یافتهای که بر تو تمام رازها و اسرار عالم ختم شده است.
میان چار طان گوژ رفتاربرین منوال کسی را نیست گفتار
هوش مصنوعی: در میانهی این چهارگوشه، هیچکس به این شیوه رفتار نمیکند و هیچکس حرفی نمیزند.
چنانم قوت طبع است کز فکرچو یک معنی بخواهم صد دهد بکر
هوش مصنوعی: من به قدری توانایی و قدرت فکر دارم که اگر بخواهم از یک مفهوم، صد مفهوم جدید و ناب بوجود بیاورم.
در اندیشه چنان مست خرابمکه دیگر می‌نیاید نیز خوابم
هوش مصنوعی: به شدت در تفکر و غرق در احساسات هستم به طوری که دیگر خوابم نمیبرد.
نیابم خواب شب بسیار و اندکازین پهلو همی گردم بدان یک
هوش مصنوعی: من خواب شب را به سختی پیدا میکنم و کم از این سمت خوابم میآید و مدام از یک سو به سوی دیگر در حال چرخش هستم.
همی رانم معانی را ز خاطرکه یک دم خواب یابم بوک آخر
هوش مصنوعی: من همواره معانی را از یادم میرانم، تا شاید برای لحظهای خوابم ببرد، چون میدانم که این وضعیت پایانی دارد.
یکی را چون برانم ده درآیدبتر را گر برانم به در آید
هوش مصنوعی: اگر یکی را از خود برانم، ده نفر به جای او خواهند آمد و اگر او را به در برانم، آدم بدی وارد میشود.
ز بس معنی که دارم در ضمیرمخدا داند که در گفتن اسیرم
هوش مصنوعی: به خاطر وجود معنای فراوانی که در درونم دارم، فقط خدا میداند که در بیان آنها چقدر گرفتار و آزادم.
بصنعت سحر مطلق می‌نمایمدرین شک نیست الحق می‌نمایم
هوش مصنوعی: من با هنر سحر به طور کامل خود را نمایان میکنم، در این موضوع هیچ شبههای وجود ندارد، من حقیقتاً خود را نشان میدهم.
بحکمت لوح گردون می‌نگارمکه من حکمت زیؤتی الحکمه دارم
هوش مصنوعی: من با خرد و دانش واقعی، واقعیتهای جهان را مینویسم، زیرا خودم نیز دارای علم و دانایی میباشم.
بمعنی موی از هم می‌شکافمببین گر پای داری دست بافم
هوش مصنوعی: به معنای این است که با دقت و توجه به جزئیات مینگرم و تلاش میکنم تا تواناییها و قابلیتهای تو را درک کنم. اگر تو هم تواناییای داری، میتوانیم با همکاری یکدیگر کاری زیبا و هنری خلق کنیم.
جواهر بین که از دریای جانمهمی ریزد پیاپی بر زفانم
هوش مصنوعی: گنجینهای از احساسات و افکار عمیق از درون وجودم به طور مکرر بر زبانم جاری میشود.
ببین این لطف لفظ و کشف اسرارنگه کن معنی ترکیب و گفتار
هوش مصنوعی: به صحبتهای زیبا و دلنشین توجه کن و به رازهای نهفته در آنها دقت کن. معنی نحوهی ترکیب واژهها و چگونگی گفتن آنها را درک کن.
اگر ما یک سخن گوئیم صد سالهمی دوشیزه ماند هم بیک حال
هوش مصنوعی: اگر ما یک سخن بگوییم، حتی اگر صد سال بگذرد، آن سخن همچنان در حالتی ثابت و بیتغییر باقی میماند.
ز ما چندانکه گویی ذکر ماندولیکن اصل معنی بکر ماند
هوش مصنوعی: هرچقدر که از ما صحبت کنی و یاد و ذکر ما را بگویی، همچنان اصل و مفهوم واقعی ما باقی و دست نخورده میماند.
خردمندا بیا باری سخن بینکه می‌گوید سخنهای کهن بین
هوش مصنوعی: ای خردمند، بیایید و برای لحظهای به سخنان توجه کنید که به شما پیامهایی از گذشته میدهد.
هرآنچ آن کهنه می‌گردد قدیدستکه لذت از جهان قسم جدیدست
هوش مصنوعی: هر چیزی که قدیمی میشود، تنها به خاطر این است که لذت و زیبایی از جهان جدید به دست میآید.
چو من تا روز عالم باز بودستندانم تا سخن پرداز بودست
هوش مصنوعی: من نمیدانم از چه زمانی که من به گفتگو پرداختهام، دیگران نیز در حال گفتوگو بودهاند.
سخن را طبع عیسی فکر بایدچو مریم گر بزاید بکر ماند
هوش مصنوعی: برای بیان و بیان نظر، باید استعداد و خلاقیتی همچون عیسی داشته باشیم. اگر توانایی فکر کردن و خلاقیت داشته باشیم، از دیگران متمایز خواهیم بود و میتوانیم بارور و نوآور باشیم.
ز تحسین درگذشتست این سخنهاکه شوری دارد این شیرین سخنها
هوش مصنوعی: این جملات از زیبایی و دلنوازی خاصی برخوردارند که فراتر از تحسین و ستایش معمولی است. این گفتوگوها عمق و احساس ویژهای دارند که توجه را جلب میکنند.
کسی را کآرزوی این ضعیف استنمودار منش شعر لطیف است
هوش مصنوعی: اگر کسی آرزوی و خواستههای این فرد ضعیف را بکند، نشاندهندهی روح لطیف و با احساس شعر است.
ز شعر خود نمودارش نمودمز هر در در و اسرارش نمودم
هوش مصنوعی: از شعر خود، او را به تصویر کشیدم و رازهایش را از هر در و دیواری بازگو کردم.
اگر تو اهل رازی چشم کن بازبغواصی برون گیر از سخن راز
هوش مصنوعی: اگر تو به راز و رمزها علاقهمند هستی، به عمق این معانی توجه کن و از حرف زدن بیمورد و سطحی خودداری کن.
بساط مفسلی گسترده‌ام منبسی دیوانگیها کرده‌ام من
هوش مصنوعی: من برنامهای درست کرده‌ام که در آن بسیاری از چیزهای دیوانهوار را تجربه کرده‌ام.
کجاست اهل دلی درگوشهٔ فردکه بنشیند دمی با من درین درد
هوش مصنوعی: کجاست آن کسی که دلش با من همصدا باشد و بتواند لحظهای در این درد و غم با من بنشیند و همدردی کند؟
تو ای عطار اکنون چند ازین گفتکنی آن گفت را پیوند ازین گفت
هوش مصنوعی: ای عطار، چه مقدار از این سخن بگویی؟ آن سخن را به این سخن پیوند زنی.
چنان خواهم که هم چون خاک گردیمگر در زیر پای پاک گردی
هوش مصنوعی: میخواهم تو نیز مانند خاک باشی، اما نه به هر شکلی، بلکه در زیر پاهای عاشقانه و پاک.
چو خاک راه خواهی شد ازین پسچو خاک راه شو در پای هر کس
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به خاک تبدیل شوی، پس مانند خاکی که زیر پای هر کسی است، از این به بعد زیر پای مردم باش.
فروتن شو خموشی گیر پیشهدرین هر دو صبوری کن همیشه
هوش مصنوعی: تو فروتن باش و سکوت اختیار کن. در این مسیر، همیشه صبر و شکیبایی داشته باش.
ترا می صبر باید کرد حاصلکه گفت الصبر مفتاح قلایل
هوش مصنوعی: برای رسیدن به نتایج و دستاوردهای خوب، باید صبر و شکیبایی داشته باشی، زیرا صبر کلید دست‌یابی به موفقیتهاست.
صبوری کن ز حق اندیش پیوستکه با حق باشی و با خویش پیوست
هوش مصنوعی: صبور باش و به حقیقت فکر کن تا بتوانی با حق زندگی کنی و به خودت نزدیکتر شوی.
گرت باید بهر دم تازه جانیفرو مگذار یاد او زمانی
هوش مصنوعی: هرگاه به تازگی و نشاط نیاز داری، هرگز فراموشیاش را دغدغه نکن.
همی هر دم زدن در بیم و امیدبحق سرمایهٔ ملکیست جاوید
هوش مصنوعی: هر لحظه در ترس و امید زندگی کردن، به حقیقت، سرمایهای است که همیشه و بهصورت جاودانه برای انسان باقی میماند.
چو هر دم می‌توانی یافت نوریچرا دایم نباشی در حضوری
هوش مصنوعی: هر زمانی که امکان دریافت نور و روشنایی وجود دارد، چرا همیشه در حالت حضور و آگاهی نباشی؟
گر از صد چیز می‌یابی شرف توچه بهتر گر حضور آری بکف تو
هوش مصنوعی: اگر از صد چیز به ارزش و شرافتی دست پیدا کنی، چه بهتر است که این ارزش در دستان خودت باشد.