بخش ۲ - الحکایه و التمثیل
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به گفتگو با بقالی حکایت می‌کند که از او می‌پرسد چرا محصولاتش را نمی‌فروشد. بقال پاسخ می‌دهد که هر دو کالا را دارد، اما منتظر خریدار است. در ادامه، شاعر به یادآوری می‌پردازد که ارزش واقعی زندگی در یک لحظه‌ای است که خداوند در نظر دارد. او انسان را به یاد خدا و پاسداشت نفسش دعوت می‌کند و هشدار می‌دهد که بی‌خبری از حقیقت و گرفتار شدن در دنیای مادی، انسان را از مسیر درست دور می‌کند. شاعر تأکید می‌کند که عمر انسان به اندازه یک دم هم ارزشمند است و اگرچه گناهان او زیاد است، امید به بخشش الهی وجود دارد. در کل، این متن به تواضع انسان و اهمیت ارتباط با خداوند و استفاده از لحظات زندگی اشاره دارد.
مگر می‌رفت آن دیوانه دل شادفتادش چشم بر بقال استاد
هوش مصنوعی: آیا ممکن است آن آدم دیوانه، با دل شاد به کنار بقال برود و در آنجا به او نگاه کند؟
بدو گفتا که ای مرد نکو نامشکرداری سپید و مغز بادام
هوش مصنوعی: به او گفتند: ای مرد خوشنام، تو مانند شکر شیرین و مغز بادام سفیدی.
چنین گفتا که دارم هر دو بسیارولیکن تا پدید آید خریدار
هوش مصنوعی: او گفت که چیزهای زیادی دارم، اما تا زمانی که خریدار پیدا نشود، چیزی از آنها فایدهای نخواهد داشت.
بدو دیوانه گفت آخر کجاییچرا آن هر دو خوش را خوش نخایی
هوش مصنوعی: او به دیوانه گفت: چرا آخر کجایی؟ چرا از آن دو خوشی که در دست داری، لذت نمیبری؟
اگر این هر دو بفروشی بصد نازازین هر دو چه خوشتر می‌خری باز
هوش مصنوعی: اگر تو این دو چیز را به زیبایی بفروشی، از این دو چیز چه چیز بهتر و خوشحالکنندهتری را دوباره می‌خری؟
بیک یک دم که در زیر دل و جانستکه می‌داند که چه اسرار پنهانست
هوش مصنوعی: این جملات به این معناست که در لحظه‌ای کوتاه، در دل و روح انسان، دانشی پنهان وجود دارد که می‌داند چه رازهایی در درون هست.
هزاران بحر پر اسرار کاملبیک دم می‌توانی کرد حاصل
هوش مصنوعی: به طور خلاصه میتوان گفت: در یک لحظه می‌توانی به تمامی دانشها و رموز عمیق دست پیدا کنی.
ترا این پند بس در هر دو عالمکه برناید زجانت بی خدا دم
هوش مصنوعی: این نصیحت برای تو کافی است که در هیچکدام از دو جهان، نفس تو بدون یاد خدا کشیده نخواهد شد.
اگر تو باز داری پاس انفاسبسلطانی رسانندت ازین پاس
هوش مصنوعی: اگر تو مراقب نفسهای خود باشی و آنها را به خوبی مدیریت کنی، به واسطه این مراقبت، دیگران هم تو را به مقام و سلطنت خواهند رساند.
خدا را یاد کن تا کی ز اشعارخموشی پیشه کن تا کی ز گفتار
هوش مصنوعی: خدا را به یاد داشته باش و از سکوت و بیگفتاری دست بردار. چرا هنوز به این حالت ادامه میدهی؟
اگرچه شعر در حد کمالستچو نیکو بنگری حیض الرجالست
هوش مصنوعی: شعر به خودی خود بسیار زیبا و کامل است، اما اگر به دقت نگاه کنی، نشانههایی از ضعف و نقص در آن پیدا میشود.
یقین می‌دان که هر حرف از کتابتبتست و بت بود بی شک حجابت
هوش مصنوعی: بدان که هر کلمهای که از نوشتهات میآید، مانند مجسمهای زیباست و حجاب آن بدون تردید باعث جذابیت و زیباییاش میشود.
کنون بیدار شو از خواب مستیرها کن بعد ازین این بت پرستی
هوش مصنوعی: حالا از خواب غفلت بیدار شو و از مستی خود خارج شو. از این به بعد، پرستش این بت را کنار بگذار.
دریغا فوت شد عمری که یک دماگر گویی به ارزد هر دو عالم
هوش مصنوعی: ای کاش عمرم تلف نشود، چرا که اگر فقط یک لحظه با یاد خدا سپری شود، ارزش هر دو جهان را دارد.
مرا گر عمر بایستی خریدننبودی یک زمانم آرمیدن
هوش مصنوعی: اگر زندگیام اجازه میداد، هرگز نمیخواستم حتی برای لحظه‌ای از خواب بیدار شوم.
همه عمرم اگر یک دم بماندستهمی دانم که صد عالم بماندست
هوش مصنوعی: اگر تمام عمرم فقط یک لحظه بماند، می‌دانم که در آن لحظه، میلیونها دنیا در درونش وجود دارد.
چرا چندین سخن می‌بایدم راندچو می‌دانم که می بربایدم خواند
هوش مصنوعی: چرا باید سخنهای زیادی بگویم وقتی می‌دانم که نوشیدنی مرا از دستم میرباید؟
بگو چندین سخن کی رانمی مناگر یک حرف بر خود خوانمی من
هوش مصنوعی: بگو چقدر حرف میزنم، اگر یک کلمه هم برای خودم نگویم.
اگر بودی ازآنجا رنگ و بویمنبودی رنگ و بوی گفت و گویم
هوش مصنوعی: اگر تو در آنجا بودی، من هیچ رنگ و بویی از وجود و حال خود نداشتم و صحبتهایم نیز بیمعنا و dull میبود.
دریغا کانچ دانستم نکردمغم خود وقت کار خود نخوردم
هوش مصنوعی: با کمال تاسف، هرچه که آموختم، در هنگام نیاز به آن، غم خود را نخوردم و به کار خود رسیدگی نکردم.
اگر صد سال پویم راه دین راندانم کرد استغفار این را
هوش مصنوعی: اگر صد سال در پی فهم دین باشم و در نهایت به حقیقتی نرسم، این استغفار (توبه و درخواست بخشش) چه فایدهای خواهد داشت؟
گر استغفار یک یک دم کنم منندانم تا بعمری هم کنم من
هوش مصنوعی: اگر هر لحظه از اشتباهاتم عذرخواهی کنم، نمیدانم تا چه زمانی باید این کار را ادامه دهم.
ولیکن چون خداوند کریم استببخشد گرچه این جرمی عظیم است
هوش مصنوعی: اما چون خداوند بزرگ و بخشنده است، ممکن است که او این گناه بزرگ را ببخشد.
عجب نیست ار بفضل جاودانیبیک بیتم ببخشد رایگانی
هوش مصنوعی: عجیب نیست اگر کسی به خاطر لطف و کرم همیشگیاش، یک بیت شعر را به رایگان به من بدهد.