بخش ۴ - مناجات
هوش مصنوعی: این متن دعایی است از عطار نیشابوری که در آن، درخواست‌هایی از خداوند مطرح می‌شود. شاعر از خدا می‌خواهد که به او آزادی و شادابی ببخشد و او را از گناهانش توبه‌کار کند. او در مورد دردها و مشکلاتش صحبت می‌کند و ناتوانی‌های خود را در برابر سختی‌های دنیا ابراز می‌کند. همچنین، به عشق و محبت خداوند و پیامبرش اشاره می‌کند و خواهان نزدیک‌تر شدن به مسیر حق و حقیقت است. عطار از خدا می‌خواهد که او را در علم و معنویت یاری دهد و او را از ظلمت به نور برساند. در نهایت، در طلب شفاعت و رحمت خداوند و اهل بیت اوست و به معرفت و علمی که از دین به دست می‌آورد، اشاره می‌کند. این مناجات بازتابی از جست‌وجو برای کمال و رهایی از مشکلات در زندگی دنیایی است.
خداوندا دلم آزاد گردانبه فضل خود تنم را شادگردان
هوش مصنوعی: ای خدا، دلم را به لطف خود آزاد کن و بدنم را خوشحال و شاداب گردان.
خداوندا گنه بسیار دارمولیکن جمله را اقرار دارم
هوش مصنوعی: ای خدا، من گناهان زیادی دارم، اما همهی آنها را قبول دارم و به اشتباهاتم اعتراف میکنم.
قلم درکش باین طومار عصیانکه غرقم اندرین دریای طوفان
هوش مصنوعی: من در این طومار سرشار از نافرمانی غرق شدهام، قلم مرا به عمق این وضعیت میکشاند و در دریای طوفانی احساسات و فکرهایم فرو میبرد.
خداوندا ترا زیبد حکومتکه وصفت را ندانم حدّ و غایت
هوش مصنوعی: خداوند، تو شایسته حکومت و فرمانروایی هستی زیرا تو را توصیف نمیتوان کرد و نمیدانم ویژگیها و مرزهای تو چگونه است.
خداوندا بسی من دردمندمدرین دنیای دون بس مستمندم
هوش مصنوعی: ای خدا، من در این دنیای پست و ناچیز بسیار دردمند و نیازمندم.
خداوندا مرا دنیا زبون کردز کوی عاشقان تو برون کرد
هوش مصنوعی: خداوندا، من را به خاطر عشق تو از دنیا و امور آن آواره کردهای و از مسیر عاشقان تو دور ساختهای.
خداوندا ازین کویم برون کنبکوی عاشقانم خود درون کن
هوش مصنوعی: ای آقا، مرا از این حال و وضع نجات بده و به دنیای عاشقان وارد کن.
خداوندا بلا بسیار دیدمدرین کو من جفا بسیار دیدم
هوش مصنوعی: خداوند، در این راه بسیار بلا و سختی را تجربه کردهام و از سوی دیگران نیز آسیبهای زیادی را متحمل شدهام.
محلّ آن شده کازاده باشممیان سالکان استاده باشم
هوش مصنوعی: محل زندگیام شده که مثل زادهای در میان راهیان و سالکان قرار داشته باشم و در کنار آنها بایستم.
خداوندا نباشد حال بی توخداوندا نباشد قال بی تو
هوش مصنوعی: ای خدا، بدون تو حال و روزی نیست و بدون تو هیچ گفتهای معنا ندارد.
توئی حال و توئی قال و توئی روحز تو گردان شده کشتیّ هر نوح
هوش مصنوعی: تو خود هستی حال و موقعیت و جان، کشتی نوح هر موجودی به خاطر تو به حرکت درآمده است.
هر آنکس را که خواهی تاج بدهیز ملک عافیت صد باج بدهی
هوش مصنوعی: هر کسی را که میخواهی مقام و عزتی بدهی، باید بهای زیادی از دنیای راحتی و آسایش را بپردازی.
هرآنکس را که خود را یار خوانیز خواب غفلتش بیدار خوانی
هوش مصنوعی: هر کسی که خود را دوست و همراه شما میداند، باید او را از خواب غفلت بیدار کنید و آگاهش سازید.
خداوندا توئی درمان و دردمبه رحمت سرخ گردان روی زردم
هوش مصنوعی: ای خداوند، تو منبع درمان من هستی و دردی که دارم را با رحمتت درمان کن، چهرهام را از زردی به سرخی برگردان.
خداوندا مرا مقصود دین استکزویم علم شرعی در نگین است
هوش مصنوعی: خدایا، هدف من از دین، علم و آگاهی شرعی است که در بهترین حال و مکان قرار دارد.
خداوندا مرا در علم جان دهتو این اسرار پنهانم عیان ده
هوش مصنوعی: ای خدا، به من در فهم علم و دانش کمک کن و رازهای نهان را برایم آشکار ساز.
خداوندا توئی حلال مشکلز تو باشد مرا دیدار حاصل
هوش مصنوعی: خداوندا، تو تنها منجی و تسهیلکننده مشکلات هستی. دیدار تو برای من مایهی خوشبختی و امید است.
خداوندا ز تو خواهم امانیکه حلّ مشکلات این جهانی
هوش مصنوعی: ای خدای بزرگ، از تو درخواست دارم که به من پناهی بدهی تا بتوانم مشکلات این دنیا را حل کنم.
خداوندا اگرچه اهل عالمبسوی دیگران دارند مقدم
هوش مصنوعی: ای خداوند، اگرچه مردم دنیا بیشتر به سوی دیگران روی آوردهاند و به آنها اهمیت میدهند.
مرا چون تو نباشد یار و همدمز دین مصطفی هستم مکرّم
هوش مصنوعی: دوست من، چون تو در کنارم هستی، من نیز به خاطر دین پیامبر، دارای مقام و احترام هستم.
بحمدالله که عطّار فقیرتشده در ملک معنی چون اسیرت
هوش مصنوعی: خوشحالم که عطّار در دنیای معنا به شما وابسته و نیازمند شده است، چون به نوعی مثل یک اسیر در اختیار شماست.
خداوندا به او فضل و کرم کنبرو علم معانی خوان و دم کن
هوش مصنوعی: پروردگارا، با لطف و بخششت به او کمک کن تا به دانش و معانی آشنا شود و در این مسیر تلاش کند.
خداوندا ز تو انعام خواهمز خنب عافیت صد جام خواهم
هوش مصنوعی: پروردگارا، از تو خیر و برکت میطلبم و از میخانهی سلامت، صد جام میخواهم.
خداوندا مرا از تن رها کنز فضل خویشتن اینم عطا کن
هوش مصنوعی: خدای عزیز، مرا از قید جسم و بدن رها کن و با رحمت و لطف خود این نعمت را به من عطا فرما.
خداوندا دگر طاقت ندارمتو زین وحشت سرا بیرون درآرم
هوش مصنوعی: پروردگارا، دیگر توانایی تحمل این وحشت را ندارم؛ کمکم کن تا از این مکان خوفناک خارج شوم.
تمام اولیا از وی بجستندکه از مکر چنین مکّاره رستند
هوش مصنوعی: تمام بزرگان و اولیا الهی از او دور شدند، زیرا از فریب و نیرنگ شخصیتی که اینگونه مکر و فریبکار است، رهایی یافتهاند.
خداوندا ز تو اینم مراد استکه آزادی و فردی در نهاد است
هوش مصنوعی: خداوندا، از تو آرزو دارم که آزادی و شخصیت فردی در وجود من باشد.
خداوندا به پیشت سهل باشدکه کار این چنین مسکین برآید
هوش مصنوعی: ای خدا، برای تو آسان است که به این بندهی بیچاره کمک کنی و کارهایش را درست کنی.
خداوندا فراغت خواهم از توبده تا گرددم زاینحال نیکو
هوش مصنوعی: خداوندا، به من آرامشی عطا کن تا بتوانم از این وضعیت خوب فاصله بگیرم و به حالتهای دیگر برگردم.
خداوندا ازین دریای جودتبده یک قطره تا آرم سجودت
هوش مصنوعی: ای خدا، از دریای بخشندگیات یک قطره به من عطا کن تا بتوانم در برابر تو به سجده بیفتم.
مرا از بحر جودت شبنمی بسز داروخانه‌ات یک مرهمی بس
هوش مصنوعی: از بزرگی و سخاوت تو مانند قطرهای از دریا به من مرهمی ببخش تا دردهایم درمان شود.
اگر بدهی تو از خورشید نورمبرد ماه معانی تا به طورم
هوش مصنوعی: اگر نور تو از خورشید بیشتر باشد، ماه معانی به من میرسد.
خداوندا تو احمد کن شفیعمکه تا دنیا و دین گردد مطیعم
هوش مصنوعی: خداوندا، ای پروردگار، تو ای احمد (پیامبر اسلام) شفاعت من را بپذیر تا در دنیا و دین، من فرمانبردار تو باشم.
خداوندا به ذات پاک حیدربکن این جسم و جانم را منوّر
هوش مصنوعی: ای خداوند، با ذات پاک حضرت علی (حیدر) این جسم و جان من را نورانی کن.
خداوندا مرا ده آشیانیبه کنج عافیت بدهم مکانی
هوش مصنوعی: ای خدا، خواهانم که مأوایی به من بدهی تا در آرامش زندگی کنم و در امان باشم.
که تا این پنج روزه عمر باقیبه طاعت صرف سازم همچو ساقی
هوش مصنوعی: شاید در این پنج روز باقی مانده از عمرم، سعی کنم که زندگیام را در راه اطاعت و بندگی صرف کنم، مانند یک ساقی که به دیگران خدمت می‌کند.
خداوندا از آن ساقیّ کوثرشرابم ده که تا گردم منور
هوش مصنوعی: خداونda، از ساقی بهشتی به من نوشیدنی ارزانیدار تا بتوانم نورانی شوم و به روشنایی برسم.
خداوندا ز تو خواهم پناهیکه از ظلمت شدم مثل گیاهی
هوش مصنوعی: خداوند، از تو میخواهم مکانی امن و پناهگاهی که در دل تاریکی و مشکلات، مانند گیاهی باشم که نیاز به نور و آرامش دارد.
خلاصی ده از این ظلمت تو ما راکه تا یابم ز تو نور بقا را
هوش مصنوعی: از این تاریکی نجاتم بده تا بتوانم نور جاودانیات را پیدا کنم.
خداوندا درین محنت فسردمز هستیهای خود کلیّ بمردم
هوش مصنوعی: خدایا، در این رنج و سختی، از وجود خود به شدت رنج میبرم و تمام هستیام را از دست دادهام.
خداوندا مرا انعام دادیز بحر حیرتم صد جام دادی
هوش مصنوعی: ای خدا، تو به من عطاهای فراوانی بخشیدهای و از دریای سرگردانیام، دانش و معرفت زیادی به من دادهای.
خداوندا ترا حکم جلالستاز آنم شاعری سحر حلالست
هوش مصنوعی: خدای بزرگ، تو جامهی عظمت و شکوه بر تن داری و من شاعری هستم که شعرهای شیرین و دلپذیر میسازم.
خداوندا ز تو گفتم عطایستکه اوراد ملایک در سمایست
هوش مصنوعی: خداوندا، از تو سخن میگویم و میدانم که بخشش تو همانند دعاهای فرشتگان در آسمان است.
خداوندا مرانظمی روانستکه مقصود همه انسانیانست
هوش مصنوعی: خداوندا، ما به نظم و ترتیبی نیاز داریم که هدف همه انسانها را تأمین کند.
خداوندا توام این نطق دادینظام ملک عالم را نهادی
هوش مصنوعی: خداوند، تو به من قدرت سخن گفتن و بیان نکات را عطا کردی و تویی که نظام و ترتیب جهان را شکل دادهای.
خداوندا تو میدانی که عطّارنرفته یک قدم بی نظم اسرار
هوش مصنوعی: پروردگارا، تو آگاه هستی که عطّار هیچگاه بدون رعایت نظم و ترتیب در سرودن شعر از جایش حرکت نکرده است.
خداوندا نیم زرّاق و سالوسنکردم تختهٔ خسران بکالوس
هوش مصنوعی: خداوندا، من هرگز به نفاق و فریب نپرداختم و در کارنامهام هیچ سجایای نادرستی ثبت نکردهام.
خداوندا به دین مصطفایمبه اسرار علیّ مرتضایم
هوش مصنوعی: خدایا، به خاطر پیامبرم محمد (ص) و رازهای امیرالمؤمنین علی (ع)، به من نظر کن.
خداوندا به فرزندان حیدرگناه بنده را بخشی چو بوذر
هوش مصنوعی: خدایا، همانطور که تو اشتباهات بنده را به بوذر، فرزند حیدر، میبخشی، به فرزندان او نیز رحمت کن.
خداوندا دعا زین به ندارمشفیعم او بود روز شمارم
هوش مصنوعی: پروردگارا، از تو درخواست میکنم که به من کمکی نکن، زیرا شفیع من اوست و او شمارش روزهایم را میداند.
شفاعت خواه من در روز محشرعلیّ مرتضا شبّیر و شبّر
هوش مصنوعی: در روز قیامت، من به علی مرتضی که شفیع من است، پناه میبرم.
مناجاتم بنام مرتضا ختمکه او بوده میان اولیا ختم
هوش مصنوعی: در این شعر، شخص به دعا و نیایش خود اشاره می‌کند و نام "مرتضا" را میبرد که به معنای علی ابن ابیطالب است. او به این نکته تأکید می‌کند که علی به عنوان یک شخصیت والا و مورد احترام، در میان اولیا و افراد برتر قرار دارد و در حقیقت پایانبخش این سلسله است. این دعا نشاندهنده عشق و ارادت او به علی است.