بخش ۲۵ - در صفت دل فرماید
هوش مصنوعی: این شعر به موضوع غرق شدن در دنیای مادی و مشکلات آن می‌پردازد. شاعر نکاتی را درباره رنج و دردهایی که انسان‌ها در چاه زندگی تجربه میکنند، مطرح می‌کند و از آن‌ها می‌خواهد تا از این حالت رها شوند. او به انسان‌ها یادآوری می‌کند که اگر در این چاه بمانند، هرگز از بلاها و رنج‌ها رهایی نخواهند یافت.
شاعر دعوت می‌کند تا خود را در آب (نماد دنیای مادی) حل کنند تا به حقیقت و آگاهی برسند. او بر این نکته تأکید می‌کند که با رهایی و فدای خواسته‌های دنیوی، می‌توان به صفای باطن و اتصال به حقیقت الهی رسید. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که با فدیه دادن جان و دل، انسان می‌تواند به آگاهی و شادی واقعی دست یابد.
دلا زین چاه آخر چند اشتابکنی چون عاقبت گشتی تو غرقاب
هوش مصنوعی: ای دل، دیگر چه بیهوده به این چاه عمیق نزدیک میشوی؟ زیرا سرانجام تو در این باتلاق غرق شدهای.
دلا تا چند از این چه درشتابیچو زین چاهت خلاصی مینیابی
هوش مصنوعی: ای دل، چرا تا این اندازه در تنگنا و سختی زندگی میکنی؟ هنگامی که از این چاه عمیق رهایی نخواهی یافت.
درون چاهی و هیچت خبر نهنخواهی مُرد اگر خواهی دگرنه
هوش مصنوعی: تو درون چاهی هستی و از هیچ چیز خبر نداری. اگر بخواهی، میتوانی از آنجا بیرون بیایی و زندگی کنی، اما اگر نخواهی، به همان وضعیت ادامه میدهی.
درون چاهی و اندر بلائیعجائب غرقه تو دررنج و بلائی
هوش مصنوعی: تو در چالهای گرفتار شدهای و مشکلاتی که با آن مواجهی، به قدری عمیق و آزاردهندهاند که در میان این سختیها غوطهور هستی.
همه همچون تو اندر چه فتادندنمیدیدند و بس ناگه فتادند
هوش مصنوعی: همه مثل تو در چه وضعیتی گرفتار شدند و نمیدیدند، ناگهان به چنین حالتی افتادند.
همه در چاهشان انداخت صورتتمامت کرده غرقاب کدورت
هوش مصنوعی: همهی افراد در مشکلات و مشکلات خودشان غرق شدهاند و به جای اینکه به یکدیگر کمک کنند، فقط به خودشان فکر میکنند.
همه غرقاب چاهند اندر این جایدرون چاه بگرفتند ماوای
هوش مصنوعی: همه در این مکان مثل غرق شدگان در چاه هستند و ما در این چاه پناه گرفتهایم.
همه غرقاب مانده اندر این آبچو روبه میکنند اینجای اشتاب
هوش مصنوعی: همه در این آب غرق شدهاند و وقتی به سمت این جا حرکت میکنند، مانند روباه در حال فرار هستند.
تو تا غرقه نهٔ جویان خویشیدرون چَه بلاجویان خویشی
هوش مصنوعی: تو زمانی که در جستجوی خود غرق میشوی، در واقع در عمق مشکلات و چالشهای خود نیز در حال جستجو برای خودت هستی.
چه خواهی کرد چون غرقه شوی توسزد گر در بلا این بشنوی تو
هوش مصنوعی: وقتی در مشکلی عمیق فرورفتهای، بهتر است که این سخن را بشنوی و به آن توجه کنی.
بمیر از خویش تا یابی رهائیکه این جا مانده در چاه بلائی
هوش مصنوعی: برای رهایی از مشکلات و رنج‌ها، باید خود را فدای خواستهها و وابستههایت کنی، زیرا در این دنیا با چالشهای سختی مواجه خواهی شد.
چوآب از سرگذشت ای مرد داناکجا باشی تو در غرقه توانا
هوش مصنوعی: ای مرد دانا، مانند آب که از سرگذشت خودش عبور می‌کند، تو هم باید در موقعیتهای سخت و پرچالش، در آینده و سرنوشت خودت حضور داشته باشی، نه اینکه در ناتوانی غرق شوی.
بمیر و وارَه از این چاه دنیاکه تا گردی یقین آگاه عقبا
هوش مصنوعی: در این دنیا از مشکلات و گرفتاریها رها شو و به سرنوشت و عاقبتات فکر کن تا به حقیقتی روشن برسید.
چو مُرد از خود فنا شد روبه پیرچو آمد وعده گه اینجا چه تدبیر
هوش مصنوعی: وقتی کسی از خود میمیرد و به فانی شدن میرسد، به مانند یک فرد سالخورده است که وقتی وعدهای در اینجا فرا میرسد، چه تدبیری برای آن اندیشیده شده است.
چو وعداللّه حق در پیش داریچرا از درد دل را ریش داری
هوش مصنوعی: وقتی وعدهی الهی به حقیقت نزدیک است، چرا باید از درد دل و غم و اندوه خود ناراحت باشی؟
تمامت وعده راکردست دلدارکه بنماید جمال خویش اظهار
هوش مصنوعی: تمام وعدههایی که دلبر داده است، این است که خود را نشان دهد و زیباییاش را نمایان کند.
ولی آن دم بدانی کان چه بود استنمودی بود کاندر چَه نمودست
هوش مصنوعی: در آن لحظه متوجه خواهی شد که آنچه به تو نشان داده شده، تنها نشانهای از آن چیزی است که در واقعیت وجود دارد.
چو بنماید ترادیدار ناگاهز چاهت میبرآرد تا شوی شاه
هوش مصنوعی: زمانی که ناگهان چهرهات نمایان شود، همانند ظهور از یک چاه، تو را به اوج میبرد و باعث میشود که به مقام سلطنت برسی.
درون چاهی و غرقاب جانیچه گویم سرّ اسرار معانی
هوش مصنوعی: درون چاه و در دریا غرق شدهام، در چنین وضعیتی نمیدانم چه بگویم که دربردارندهی رازهای عمیق معانی باشد.
درون آب حل شو ای برادردر این اسرارها نیکو تو بنگر
هوش مصنوعی: ای برادر، در آب غوطهور شو و به درون آن برو. در این رمز و رازها خوب نگاه کن و آن‌ها را درک کن.
درون آب حل شو در صفا تومبین تو هیچ اینجا جز بلا تو
هوش مصنوعی: درون آب فرو برو و به آرامش برس، اما ننگر که هیچ چیز در این جا جز مصیبت نیست.
درون آب حل شو زود دریابکه محو اینجا شوی در عین غرقاب
هوش مصنوعی: زود در آب فرو برو و به عمق آن توجه کن، که در این حالت ممکن است کاملاً غرق شوی و به فراموشی روی بیاوری.
درون آب حل شو در نهایتکه تا یابی ز قرب حق هدایت
هوش مصنوعی: در دل آب به کلی حل شو تا در نهایت به نزدیکی خدا و هدایت او دست یابی.
درون آب حل شو با زره زودچو میدانی که تقدیر قضا بود
هوش مصنوعی: به سرعت در آب ذوب شو و تسلیم شرایط و سرنوشت گرد، چون میدانی که تقدیر از پیش تعیین شده است.
درون آب حل گردان وجودتکه تا پیدا شود کل بود بودت
هوش مصنوعی: وجودت را در عمق آب غرق کن تا تمام حقیقت وجودت نمایان شود.
درون آب حل گردان تو خود راکه محو اینجا بماند نیک و بد را
هوش مصنوعی: در دل آب خودت را گم کن تا بگذاری خوبی و بدی از بین بروند و فقط بر همین جا بمانی.
درون آب حل شو بی صفاتتکه بنماید عیان اسرار ذاتت
هوش مصنوعی: به درون آب برو و از ویژگیهای خود دور شو تا اسرار وجودت به وضوح نمایان شود.
چو حل گردی بدانی سرّ اسرارپدید آئی چو گردی ناپدیدار
هوش مصنوعی: وقتی که از حالت محدودیت خارج شوی و به عمق موضوعات پی ببری، رازهای نهفته برایت روشن خواهد شد؛ اما اگر در خودت بمانی و ناپیدا شوی، این اسرار بر تو آشکار نخواهد شد.
چو تو پنهان شوی پیدا نمائیبگو تا چند از این غوغا نمائی
هوش مصنوعی: اگر تو در خفا هستی و خود را پنهان کردهای، بگو تا کی میخواهی این هیاهو و جنجال را ادامه دهی؟
شدی حل در درون چاه دنیانگشتی یک دمی آگاه دنیا
هوش مصنوعی: تو در دل مشکلات و گرفتاریهای دنیا غرق شدهای و حتی لحظهای هم به آنچه در این دنیا میگذرد توجه نکردهای.
شدی حل مینکردی مشکلت حلکه بگشاید ترا این رازمشکل
هوش مصنوعی: وقتی مشکلت را حل کردی، به این معناست که این راز تو نیز حل میشود و برطرف میگردد.
شدی حل وز همه کردی کنارهندارد دردت اینجا هیچ چاره
هوش مصنوعی: وقتی به مشکل و دردی دچاری، هیچ راه حلی در اینجا وجود ندارد و تو از همه چیز فاصله گرفتهای.
شدی حل در درون چاه بنگراگر هستی دمی آگاه بنگر
هوش مصنوعی: اگر در عمق چاه قرار گرفتهای، نگاهی به درون خود بینداز و به یاد داشته باش که آیا هنوز وجود داری و به چه چیزی آگاهی داری.
ندادی داد و اندر چاه ماندیاگرچه خویشتن آگاه ماندی
هوش مصنوعی: اگر در جایی از حق خود دفاع نکردی و به دیگران اجازه دادی که از تو سوءاستفاده کنند، حتی اگر خودت از این موضوع باخبر باشی، در نهایت در موقعیت بدی قرار خواهی گرفت.
چو حل خواهی شدن مشکل بکن حلز بند صورت اینجاگه تو بگسل
هوش مصنوعی: اگر میخواهی مشکلت حل شود، باید از قید و بندها و ظواهر این دنیا رها شوی و آن‌ها را کنار بگذاری.
ز درد خویشتن درمان ندیدیشدت جان ویقین جانان ندیدی
هوش مصنوعی: از درد خود هیچ درمانی نیافتی و به یقین زیبایی محبوب را ندیدی.
در این چاه بلا پختی بصد دردکه همچون دیگ اینجاگاه در خورد
هوش مصنوعی: در این جای پر از بلا و درد، مثل دیگ که در آن طعام میپزد، تو هم در حال پختن و تحمل مصیبتها هستی.
در این چاه بلا پخته شدستیچه گویم کاین زمان مرده بُدستی
هوش مصنوعی: در این شرایط سخت چه بگویم وقتی که تو در حال حاضر از دنیا رفتهای؟
برا از چاه ای بیچاره روباهکه ماندستی عجائب اندر این چاه
هوش مصنوعی: ای بیچاره روباه، از این چاه بیرون بیا، چرا که در این چاه شگفتیهای زیادی وجود دارد که تو هنوز در آن ماندهای.
بده جان تا برون آئی ز صورتتمامت کرده غرقاب کدورت
هوش مصنوعی: جان خود را بده تا از این تصویر کامل خارج شوی و از عمق تاریکی و کدورت رها شوی.
همه غرقاب چاهند اندر این جایدرون چاه بگرفتند مأوای
هوش مصنوعی: همه در این مکان به شدت در مشکل و سختی افتادهاند و در چاه گرفتار شدهاند و در آنجا پناه گرفتهاند.
بده جان تا شوی جانان باعزازحجابت افتد این جاگه ز رخ باز
هوش مصنوعی: جان خود را به معشوق تقدیم کن تا به مقام و جایگاه او برسی. در این مکان، حجاب و پردهات کنار خواهد رفت و زیباییات آشکار خواهد شد.
هر آنکو جان دهد مانند روباهچو حل گردد شود ز اسرار آگاه
هوش مصنوعی: هر کس که جانش را فدای مکری کند، مانند روباه در خفا و نیرنگ است. وقتی رازها آشکار شود، او نیز به آن‌ها آگاه خواهد شد.
هر آنکو جان دهد در شادمانیبسی لذّت بیابد جاودانی
هوش مصنوعی: هر کس که در خوشحالی جان خود را فدای شادی کند، از لذتی فراوان بهرهمند خواهد شد که برای همیشه باقی میماند.
هر آنکو جان دهد دلدارگرددگهی کز بود خود بیزار گردد
هوش مصنوعی: هر کسی که جانش را برای محبوبش فدا کند، گاهی ممکن است از خود و وجودش بیزار شود.
هر آنکو جان دهد معنی شود زودبه صورت در میان عقبی شود زود
هوش مصنوعی: هر کسی که جان خود را تقدیم کند و معنای عمیقتری از زندگی را درک کند، به سرعت به حقیقتی زیبایی میرسد و در دنیای بعد از مرگ نیز به سرعت به جایگاه خود میرسد.
هر آنکو جان دهد در دار دنیابیابد عاقبت اسرار عقبی
هوش مصنوعی: هر کسی که در زندگی دنیوی فداکاری کند و جان خود را برای اهداف بزرگتر نثار کند، در نهایت به رازهای زندگی پس از مرگ دست خواهد یافت.
هر آنکو جان دهد او کل شود جانز جانان کل شود در دیدن جان
هوش مصنوعی: هر کسی که جان خود را نثار کند، در حقیقت به کل وجود خود دست مییابد و جان او به واسطه دیدن محبوب، کامل میشود.
هر آنکو جان دهد تا دل بماندنمود جسم و جان مشکل نماند
هوش مصنوعی: هر کس که جانش را فدای دلش کند، دیگر مشکلی بین جسم و جان وجود نخواهد داشت.
هر آنکو جان دهد تا دوست گرددحقیقت مغز جانان پوست گردد
هوش مصنوعی: هر کسی که برای عشق و دوستی جانش را فدای دیگران کند، در حقیقت روحش به کمال میرسد و ماهیت واقعیاش نمایان میشود.
هر آنکو جان دهد اووصل یابدچو گردد محو کلّی اصل یابد
هوش مصنوعی: هر کس که جان خود را به عشق معشوق تقدیم کند، به وصال او خواهد رسید. زمانی که او به طور کامل از خود بیخود شود، حقیقتی را که در اصل وجود دارد، در مییابد.
هر آنکو جان دهد در عشق جانانبماند جاودان در دوست پنهان
هوش مصنوعی: هر کسی که در عشق معشوق خود جان خود را فدای او کند، همیشه در دل دوست به یاد خواهد ماند و زندگیاش جاودانه خواهد بود.
هر آنکو جان دهد در دیدن یاربیابد عاقبت شادی بسیار
هوش مصنوعی: هر کسی که جانش را در راه دیدن محبوب فدا کند، در پایان زندگی شادی فراوانی را تجربه خواهد کرد.