بخش ۲۲ - تنبیه حال گرفتاران دنیا و شیرین نمودن ایشان بطلب مولی
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به بررسی وضع انسان در دنیای مادی می‌پردازد. شاعر انسان را به سگی تشبیه می‌کند که در تلاش است تا آهو (نماد خواسته‌های دنیوی) را بگیرد و در این مسیر به چاه (نماد مشکلات و گرفتاری‌ها) می‌افتد. او به این نکته می‌پردازد که انسان باید از پی شکار دنیا فاصله بگیرد و به جای گرفتار شدن در چاه تن و موت خود، آزادانه به خودشناسی و رشد معنوی بپردازد. شاعر به عارفان و اهل معنی اشاره می‌کند که مانند گل‌ها در گلشن (عالم معنوی) هستند و از انسان می‌خواهد که به جای زندگی در قید دنیای مادی، به گلزار معانی برود و به معانی عمیق زندگی دست یابد. او همچنین به ارزش مظهر (نمایندگان اهل معنی) اشاره می‌کند و خواستار توجه و دعا از سوی مخاطب است تا روحش از غم رهایی یابد.
ای تو در زندان دنیا همچو سگمیدوی تا آهوئی گیری به تک
هوش مصنوعی: تو در این دنیای پرمشغله مانند سگی هستی که در حال دویدن است تا بتوانی یک آهو بگیری.
جست آهو و تو افتادی بچاهچارهٔ چَه را چه خواهی کرد آه
هوش مصنوعی: به دنبال آهو رفتی و به چاهی افتادی. حالا برای چارهاندیشی چه کار خواهی کرد؟ آه!
ای تو گم کرده چه سگ آن راه راچشم بر آهو ندیده چاه را
هوش مصنوعی: تو که در راه گم شدهای، مانند سگی که به دنبال شکار است و به چاهی که در پیش رو دارد توجهی نمیکند، باید بیشتر دقت کنی.
ترک صید آهوی دنیا بکنخویشتن را همچو سگ رسوا مکن
هوش مصنوعی: از دنبال کردن لذتهای دنیوی دست بردار و خودت را مانند سگی که آبرو ندارد، خراب نکن.
تانیفتی همچو سگ در چاه تننفس شومت را برون کن از بدن
هوش مصنوعی: تو مثل سگی در چاه افتادهای، نفس خود را از بدن خارج کن و آزاد شو.
هست این عالم مثال گلخنیاندر او عارف بسان گلشنی
هوش مصنوعی: این دنیا مانند یک گلخانه است که در آن، عارفان مانند گلهایی زیبا و معطر میدرخشند.
ای به گلخن میل کرده از خریره به گلزار معانی کی بری
هوش مصنوعی: ای کسی که به دنیای مادی و ظاهری علاقهمند شدهای، کی به درک عمیق و زیباییهای واقعی زندگی نائل خواهی آمد؟
جمله خلقان را بدان چون گلخنیخورده از حمّامی تن گردنی
هوش مصنوعی: تمام انسانها مانند گلی هستند که از حمام شسته شدهاند و در نتیجه از آن حمام بوی خوشی گرفتهاند.
وی تو در قید عیال و تن شدهبهر نان وابستهٔگلخن شده
هوش مصنوعی: شما به خاطر زندگی و تأمین معاش، درگیر امور خانواده و مسئولیتها شدهاید و به همین دلیل به کارهای روزمره و سختیها وابسته هستید.
رو تو ترک این همه کن همچو منخود مشو محبوس اندر چاه تن
هوش مصنوعی: تو مانند من خود را در تنگنای وجود جسمی محبوس نکن و از این همه وابستگیها رها شو.
همچو مردان از خودی آزاد شودر طریق اهل معنی شاد شو
هوش مصنوعی: به مانند مردان از خودخواهی پرهیز کن و در راه اهل معنی، شاد و خوشحال باش.
از برای تو بیارم مظهریوز دل دریا برآرم گوهری
هوش مصنوعی: برای تو نمادی به ارمغان بیاورم و از عمق دل دریا الماسی را بیرون بکشم.
مظهرم میدان تو گوهر گوش دارتا بیابی در معنی بی شمار
هوش مصنوعی: من تجلی عشق توام، پس در جوهر وجودم دقت کن تا بتوانی به معناهای بیشماری پی ببری.
از یقین درها بگوش خویش کنوآنگهی یاد من درویش کن
هوش مصنوعی: از اطمینان خود برای حل مشکلات استفاده کن و سپس به یاد من به عنوان یک درویش بیفت.
خود دعائی کن مرا ای مرد خاصتاکه گردد روح من از غم خلاص
هوش مصنوعی: ای مرد خاص، تو برای من دعا کن تا روح من از غم و اندوه رهایی یابد.
قدر مظهر را چه دانند ابلهانقیمت گوهرمجوی از گمرهان
هوش مصنوعی: نادانان نمیتوانند ارزش نمایانگر حقیقی را درک کنند، چرا که خریدار ارزشمند را از میان افراد بیخبر نمیتوانند بیابند.
قیمت گوهر به پیش گوهریستصاحب مظهر عجایب گوهریست
هوش مصنوعی: ارزش جواهر به اندازه صاحب آن است؛ زیرا او با ویژگیها و شگفتیهایی که دارد، آن جواهر را با ارزشتر می‌کند.
خواجه گوید سرّ مظهر گوش کنجامی از مظهر بگیر و نوش کن
هوش مصنوعی: خواجه به ما میگوید که به راز و زیباییهایی که در پیرامون ما وجود دارد گوش فرا دهیم و از آنها بهرهمند شویم. از نمادها و نشانههای موجود در زندگی خود استفاده کرده و از آنها لذت ببریم.