بخش ۶۳ - در نصیحت و موعظه و تنبیه و خطاب قائم الولایه نمودن فرماید
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به برادرش توصیه می‌کند که در مسیر شریعت با بینش و دانش خوب قدم بردارد و از دنیای پر از بدی‌ها عبرت بگیرد. او تاکید می‌کند که برای درک معانی عمیق زندگی و خداوند باید نیکوکار بود و به محبت علی ویژ‍گی‌هایی چون علم و حکمت را بیاموزد.
شاعر به ستم‌های حاکمان و نادرستی‌های دنیا اشاره کرده و بر این نکته پافشاری می‌کند که انسان باید با عدالت رفتار کند و از ظلم بپرهیزد. او همچنین بر صبر در برابر ظلم و درخواست از مرتضی (علی) به عنوان حامی روز قیامت تاکید دارد.
شاعر به بزرگی شخصیت‌هایی چون علی (ع) و پیامبر (ص) اشاره می‌کند و می‌گوید کسی که در مسیر ظلم قدم بردارد، عذاب الهی در انتظارش است.
در انتها، او از خواننده می‌خواهد که جهان را با نیکوکاری و عدالت بگذرانند و در پی شناخت حقیقی از خداوند و معانی عمیق‌تر زندگی باشند.
ای برادر در شریعت راه رونیک بین و نیک دان و نیک شو
هوش مصنوعی: ای برادر، در مسیر دین و شریعت، با دیدی نیک و دانشی درست حرکت کن و خود را نیز به خوبی تطابق بده.
ای برادر دیدی احوال جهاناز بدو نیک جهان ماند نشان
هوش مصنوعی: ای برادر، آیا وضعیت دنیا را از ابتدا تا کنون دیدهای؟ در واقع، خوبی و بدی دنیا همواره باقی مانده و نشانی از خود به جا گذاشته است.
ای برادر تو نشان نیک خوانتا بیابی ازمعانی تو نشان
هوش مصنوعی: برادر، تو باید نشانههای خوب را بشناسی تا بتوانی به عمق معانی آنها دست یابی.
من نشان بی نشانی داشتمپس بامر اوعلم برداشتم
هوش مصنوعی: من نشانهای از بینشان بودن داشتم، پس به فرمان او دانشی را کسب کردم.
هر که او اسرار حق را فاش کردکفر آمد در درون و جاش کرد
هوش مصنوعی: هر کسی که اسرار الهی را فاش کند، در دل او کفر و بیدینی جای میگیرد.
هر که خود بی امر او کاری کندخویشتن را مرده برداری کند
هوش مصنوعی: هر کسی بدون اجازه و فرمان او، کاری انجام دهد، در واقع خودش را به هلاکت میاندازد.
من بحکم او کنم اسرار فاشگفت او تخم معانی را بپاش
هوش مصنوعی: من در پیروی از او رازها را افشا میکنم، او به من یاد داده که چگونه معانی عمیق را بپرورانم.
تاشود سبز و ببار آید ازومیوهٔ حبّ علی در جان نکو
هوش مصنوعی: برای اینکه عشق علی در دل انسان شکوفا شود و ثمر بدهد، نیاز است که دل مثل درختی سبز و پر بار باشد.
من ندانم مدح او را خود تمامحق تعالی گفت وصفش درکلام
هوش مصنوعی: من نمیدانم که چگونه میتوان او را ستایش کرد، چرا که خود خداوند در کلامش به وصف او پرداخته است.
همچو منصورش هزاران باده نوشهمچو طیفورش هزاران خرقه پوش
هوش مصنوعی: همچون منصور، هزاران بار شراب نوشید و مانند طایفور، هزاران لباس پوشید.
ای جهانی همچو عطّارت اسیرجمله خلقان راتو باشی دستگیر
هوش مصنوعی: ای جهانی همچون عطار، تو نیز به خاطر تمام مخلوقات خود دستگیر و اسیر هستی.
یا امیرالمؤمنین لطف آن تستخلق عالم جمله در فرمان تست
هوش مصنوعی: ای امیرالمؤمنین، لطف توست که همه مخلوقات در فرمان تو هستند.
یا علی این خاکدان ظلمت گرفتلیک قهاریت راحکمت گرفت
هوش مصنوعی: ای علی، این دنیای خاکی در تاریکی فرو رفته است، اما حکمت تو بر قهاریت و قدرتت حاکم است.
قهر آن تو و رحمت آن تستجملهٔ انس و ملک حیران تست
هوش مصنوعی: قهر تو و رحمت تو باعث شگفتی همهٔ انسانها و فرشتگان شده است.
هرچه خواهی آن کنی حاکم توئیبر همه معلومها عالم توئی
هوش مصنوعی: هر چه بخواهی میتوانی انجام دهی؛ تو حاکم بر تمام دانستهها و عالم بر همه چیز هستی.
من ندارم طاقت ظلم سگاننیست گردان جمله را از این جهان
هوش مصنوعی: من دیگر طاقت ظلم و ستم این افراد را ندارم و از این دنیا میخواهم که همه را دور کند.
آتش ظلم بدان سوزد دلمبوی آن آتش برآید از گلم
هوش مصنوعی: دل من به خاطر ستمی که دیده، به شدت میسوزد و این آتشِ سوزان، بویی را از گل من منتشر می‌کند.
دفع این آتش مگر مهدی کندخلق را خوش از نکو مهدی کند
هوش مصنوعی: تنها مهدی میتواند این آتش را خاموش کند و انسانها را با نیکی خوشحال سازد.
دفع این آتش بآب رحمت استهرکرا بینم خراب از رحمت است
هوش مصنوعی: کسی که در آتش درد و مشکلات میسوزد، فقط با آب رحمت میتوان او را نجات داد. هر کسی را که در حال و روز بد و ناهنجار میبینم، نشانهای از رحمت و لطف الهی است.
یا مگر این سوز سوز اولیاستیا مگر این دشت دشت کربلاست
هوش مصنوعی: شاید این عذاب و دلتنگی مربوط به اولیای خدا باشد، یا اینکه این زمین و این فضا مشابه دشت کربلاست.
یا مگر این قوم بر حق نیستندزان بخون اهل معنی بیستند
هوش مصنوعی: آیا ممکن است این مردم بر حق باشند، به خاطر خون کسانی که به معنای عمیق‌تر زندگی پی بردهاند؟
یا مگر این قوم گمراه آمدندقعر دوزخ را هوا خواه آمدند
هوش مصنوعی: این گروه گمراه به دنبال جایی هستند که در عمق جهنم قرار دارد و خواهان آن شدهاند.
هرکه از سرّ خدا انکار داشتمستمندان خدا را خوار داشت
هوش مصنوعی: هر کسی که به حقایق پنهان الهی شک و تردید داشته باشد، به طور غیرمستقیم به بیارزشی و حقارت مستمندان و نیازمندان خدا نیز میپردازد.
گر هزاران گنج دارد ور سپاههست جایش دوزخ و رویش سیاه
هوش مصنوعی: اگرچه کسی دارای ثروت و قدرت زیادی باشد، اما در نهایت اگر اعمالش نیکو نباشد، سرنوشتی تاریک و عذابآور در انتظار اوست.
هیچ میدانی که این عالم ز کیستتار و پود رشتهٔ آدم ز کیست
هوش مصنوعی: آیا میدانی که این دنیا و همه چیز در آن از چه کسی به وجود آمده است و ساختار وجود انسان از کیست؟
تو در این عالم ادب را پیش گیرخاطر خلقان مرنجان ای امیر
هوش مصنوعی: در این دنیا، ادب و آداب را رعایت کن و نگذار که دل مردم آزرده شود، ای فرمانروا.
این امیران جهان را عدل نیستوین بزرگان زمان را بذل نیست
هوش مصنوعی: این حاکمان و بزرگان دنیا از عدالت برخوردار نیستند و در تقسیم امکانات و منابع نیز دست و دلبازی ندارند.
حاکمان این زمان ناحق کننددر بر خود جامها ابلق کنند
هوش مصنوعی: حاکمان این روزها به ناحق عمل میکنند و در دست خود جامهایی پر از نیرنگ و فریب دارند.
بعد از آن افتند درچاه عدممی‌روند آن جمله در راه عدم
هوش مصنوعی: بعد از این، به درون چاه نیستی سقوط میکنند و همه آنها در مسیر عدم حرکت میکنند.
هر که او در راه ناحق زد قدمبر سرش آید عذاب بیش و کم
هوش مصنوعی: هر کس که در مسیر نادرست قدم بردارد، عذاب و کیفرهایی به سراغش میآید، کم و زیاد.
هیچکس از ظلم برخوردار نیستظلم را با دین و ایمان کار نیست
هوش مصنوعی: هیچکس از ظلم بینصیب نمیماند و ظلم به هیچوجه به دین و ایمان ارتباطی ندارد.
هیچ دیدی تو که بر آل رسولظلمها کردند قومی ناقبول
هوش مصنوعی: آیا تاکنون شاهد بودهای که گروهی بر خاندان پیامبر ستم کنند و این ظلمها را نپذیرند؟
بر تو گر ظلمی رود صبر آر پیشتا بخواند مرتضایت پیش خویش
هوش مصنوعی: اگر بر تو ظلمی وارد شود، صبر کن تا آن را تحمل کنی و به امیدی باش که روزی مرتضی (علی) را در محضر خداوند میبینی.
ای برادر از بدی پرهیز کنتیغ بر فرق لعینان تیز کن
هوش مصنوعی: ای برادر، از کارهای بد دوری کن و مثل تیغ بر دشمنان ظلمت و بدی تیز و آماده باش.
مرتضی دیدی که سرها چون گرفتصدهزاران جان بدهر افزون گرفت
هوش مصنوعی: مرتضی، آیا دیدی که چگونه سرها بالاتر رفتند و جانهای بسیار زیادی در این دنیا افزایش یافتند؟
تیغ او تشنه است ازخون بدانبدمکن ای یار تو همچون بدان
هوش مصنوعی: تیغ او برای خونریزی آماده است، پس ای یار، تو مانند او نباش.
تیغ او تشنه است برخون سگانبدمکن با یار و دست از بدفشان
هوش مصنوعی: تیغ او که برای نبرد و دشمنی آماده است، به خون سگها نیاز دارد. با همراه خود، از کارهای زشت و ناپسند دوری کن.
زآنکه تیغش حاضر است و کور توتو یدالله را نمی‌دانی نکو
هوش مصنوعی: چون تیغ او آماده و بران است و تو نادانی، نمی‌دانی که خداوند چطور قدرت دارد.
تیغ او بر تو روان خواهد شدناز تو عمر و دین وجان خواهد شدن
هوش مصنوعی: تیغ او به سمت تو خواهد آمد و در نتیجه، عمر و دین و جان تو تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.
ذوالفقارش راست قدرت از الاهتیغ او باشد فقیران را پناه
هوش مصنوعی: شمشیر ذوالفقار از قدرت الهی برخوردار است و برای فقیران و نیازمندان، پناه و آسایشی به حساب میآید.
صد هزاران سر رود درکوی اوجز محمّد نیست کس پهلوی او
هوش مصنوعی: در اینجا گفته شده که در جستجوی حقیقت و هدایت معنوی، افرادی که در راه او قدم میزنند، بسیار زیادند، اما در نهایت، هیچکس به اندازه محمد (ص) در این مسیر اهمیت ندارد و او را نمیتوان با کسی دیگر مقایسه کرد.
هرکه از تیغش رود سوی جحیمماند اندر دوزخ سوزان مقیم
هوش مصنوعی: هر کسی که با شمشیرش به سمت جهنم برود، در آن آتش سوزان جاودانه خواهد ماند.
مصطفی او را شفاعت خواه نیستزآنکه او از سرّ حق آگاه نیست
هوش مصنوعی: مصطفی نمیتواند به او شفاعت کند، زیرا او از حقیقت و اسرار آگاه نیست.
هست آگاهی به پیش سالکانهرکه سالک نیست او را مرده دان
هوش مصنوعی: آگاهی و توجه به مسیر، نشاندهنده زندگی و پیشرفت است. هر کس که در این راه گام برنمیدارد و به دنبال رشد نیست، در واقع بیفایده و مرده به شمار میرود.
من ترا خسرو گرفتم یاعمیدیا چو کیکاوس وقتی یا رشید
هوش مصنوعی: من تو را همچون خسرو یا عمید، یا مانند کیکاووس و رشید به دست آوردهام.
یا فریدون وسکندر درجهانیا چو دارابی و هوشنگ زمان
هوش مصنوعی: شما یا مانند فریدون و اسکندر در دنیا برجسته هستید، یا مانند داراب و هوشنگ در زمان.
یا چو طهمورث و ضحاک ای پسریا چو رستم پهلوان پر جگر
هوش مصنوعی: ای پسر، یا مانند طهمورث و ضحاک که از شخصیتهای بزرگ و افسانهای هستند، زندگی کن یا مانند رستم، پهلوانی دلیر و شجاع.
یا تو چون بهرام یا همچون قبادیا تو چون نوشیروان با عدل وداد
هوش مصنوعی: تو یا مانند بهرامی، یا همچون قباد، یا مانند نوشیروان با انصاف و عدل هستی.
یا چو محمودی و عالم زآن تستیا زمین هند در فرمان تست
هوش مصنوعی: یا مانند محمودی؛ عالمی از تو تاثیر میگیرد، یا مانند زمین هند، تحت فرمان تو قرار دارد.
یا چو شاپوری و چون بهرام گورعاقبت افتی تو اندر دام گور
هوش مصنوعی: شاید مانند شاپور و بهرام گور به مقام و شهرت برسی، اما در پایان، سرنوشتت به دام مرگ خواهد افتاد.
حال تو چون باشداندر گور تنگفکر فرما گر تو داری نام وننگ
هوش مصنوعی: حالت را در گور تنگ تصور کن و ببین که چه حسی به تو دست میدهد. اگر به نام و ننگ اهمیت میدهی، به این فکر کن که در این وضعیت چه احساسی خواهی داشت.
لشکر و خیل و حشم با گنج زرهیچ سودی می ندارد ای پسر
هوش مصنوعی: ای پسر، داشتن سپاه و ثروت زیاد هیچ فایدهای ندارد.
گر تو خواهی شاهی دنیا و دینعدل کن راضی مشو با ظلم و کین
هوش مصنوعی: اگر میخواهی در دنیا و آخرت به قدرت و مقام برسی، باید عدالت را رعایت کنی و از ظلم و کینهتوزی دوری کنی. از اینکه با ناعدالتی و دشمنی راضی باشی خالی از اهمیت است.
تا توانی عدل کن کز غم رهیوز عذاب دوزخ سوزان جهی
هوش مصنوعی: تا جایی که میتوانی عدالت را رعایت کن، زیرا این کار تو را از درد و رنج نجات میدهد و از آتش عذاب دوزخ دور می‌کند.
جهد کن تا مرهم دلها شویاز نکوئی درجهان یکتا شوی
هوش مصنوعی: تلاش کن تا با نیکی کردن، دلهای مردم را تسکین دهی و در این دنیا مورد توجه قرار بگیری.
حکم تودایم بهر درویش نیستمدّت تو بانگ گاوی بیش نیست
هوش مصنوعی: حکم دائم و همیشگی برای درویشها وجود ندارد، زمان تو فقط صدای یک گاو را دارد.
هست این عالم به پیش عرش اوهمچو خشخاشی درون فرش او
هوش مصنوعی: این جهان در برابر مقام خداوند مانند دانهای خشخاش در میان فرش اوست.
خود چه باشی تو ازین خشخاش هیچهیچ گشته ابله و نادان و گیج
هوش مصنوعی: تو چه چیزی هستی، مثل یک دانه خشخاش، هیچ ارزش و اهمیت نداری. فقط ابله، نادان و گیج شدهای.
او کشد جور و شود آسوده حالتا بمانی در عذاب لایزال
هوش مصنوعی: او به دور از درد و رنج زندگی می‌کند، در حالی که تو همچنان در عذابی بیپایان به سر میبری.
این معانی را بجوهر گفته‌امدرّ اسرارش به مظهر سفته‌ام
هوش مصنوعی: من این مفاهیم را با زبانی عمیق بیان کردهام، و رازهای پنهانش را به شکل جدیدی نمایان کردهام.
گر بخوانی تو بجان درگوش کنیا چو جام کوثرش خود نوش کن
هوش مصنوعی: اگر تو بخوانی، با جان و دل گوش بده، یا مانند جام کوثر، خودت آن را بچش.
ختم کن عطّار مستی تا بکینوش کن از خمّ معنی جام می
هوش مصنوعی: عطار، حال خمار را به پایان برسان و تا چه زمانی از معنای عمیق وجود بیخبر بمانی، زودتر از میخانه بنوش.