بخش ۲ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به موضوع شناخت حق و درد درونی انسان می‌پردازد. مریدی به شیخی می‌گوید که نام حق را می‌گوید، اما شیخ او را ناتمام می‌خواند و توضیح می‌دهد که در حقیقت حق هیچ نامی ندارد. او به مرید می‌گوید که هر چه ما نامش می‌گذاریم، در واقع آن نیست. انسان تشنه‌ی معرفت و حقیقت است و در این راه، درد و رنج جزئی جدا نشدنی از وجود اوست. شاعر در ادامه بیان می‌کند که درد و رنج برای او همدمی است و او با این درد زنده است و تا زمانی که این درد را دارد، به زندگی ادامه خواهد داد. او از خداوند می‌خواهد که در غم و دردش او را یاری کند و متوجه می‌شود که این دردی که در دل دارد، بهترین ثمره زندگی‌اش است. شاعر در نهایت به یگانگی با خدا و نیاز به او اشاره می‌کند و می‌گوید که در تنهایی و بی‌کسی فقط یاد خدا برایش کافی است و او را همدم خود می‌داند.
آن مریدی پیش شیخ نامدارنام حق میگفت بیرون از شمار
هوش مصنوعی: یک مرید در حضور شیخی معروف، نام خدا را با شور و شوق بسیار میبرد، به طوری که از شمار و حساب خارج می‌شود.
شیخ اورا گفت ای بس ناتمامنیست حق را در حقیقت هیچ نام
هوش مصنوعی: شیخ به او گفت: ای جوان، کار تو به پایان نرسیده است، زیرا در واقعیت، حقیقت هیچ نامی ندارد.
زآنکه هرچش آن تو خوانی آن نه اوستآن توئی و هرچه دانی آن نه اوست
هوش مصنوعی: هرچه دربارهی دیگری میگویی، ممکن است آن شخص آنطور نباشد. در واقع، شناخت تو از او فقط یک دیدگاه است و حقیقت چیزی فراتر از آن است که تو میدانی.
گر توصد دریا در آشامی بزورهمچو کوهی باش و چون دریا مشور
هوش مصنوعی: اگر تو صد دریا را به زور بنوشی، باید همچون کوه استوار باشی و در عین حال مانند دریا نرم و ملایم.
تو مباش آخر چنان کز جرعهٔره به پهلو میروی چون رقعهٔ
هوش مصنوعی: تو نباید طوری باشی که از یک جرعهٔ شوق و عشق، به پهلو بخواهی بروی، مثل یک تکهٔ کاغذ که به راحتی جابهجا می‌شود.
هفت دریا نوش کن پس در زحیرز آرزوی قطرهٔ دیگر بمیر
هوش مصنوعی: تمام تلاش خود را بکن و از زندگی لذت ببر، سپس به سبب یک آرزوی کوچک دیگر، نمیتوانی برای زندگی بیشتر از آنچه که داری، دلتنگ باشی.
تشنهٔ او میر گر تو زندهٔخاک این درباش اگر تو بندهٔ
هوش مصنوعی: اگر تو زندهای از خاک، برای او مانند یک بنده کن، چون او نیازمند و تشنهٔ محبت و وجود توست.
کاسهٔ چندین ملیس ای بوالعجبچون بخوردی کاسهٔ دیگر طلب
هوش مصنوعی: چرا که این کاسه، با وجود آنکه پر از شیرینیها و لذایذ است، به زودی به دنبال کاسهای دیگر میروی. انسان همواره در جستجوی بیشتری است، حتی اگر اولی را کاملاً تجربه کرده باشد.
هرکه آبستن نشد از درد ایناو زنی باشد نباشد مرد این
هوش مصنوعی: هر کسی که از درد و رنج چیزی در درون خود نداشته باشد، نمیتواند خود را مرد بداند و آنچه را که واقعی و ارزشمند است درک کند.
ذرهٔ درد خدا در دل ترابهتر از هر دو جهان حاصل ترا
هوش مصنوعی: یک ذره از درد و رنجی که خدا در دل تو قرار داده، از تمام نعمتها و خوشیهای این دو دنیا برای تو ارزشمندتر است.
خلق در هر نوع و هر راهی که مردچون همه جاوید آن خواهند برد
هوش مصنوعی: مردم در هر شکل و مسیری که باشند، چون به دنبال جاودانگی هستند، به آنچه میخواهند خواهند رسید.
من درین پستی درین دردم مقیمتا همین دردم بود فردا ندیم
هوش مصنوعی: من در این وضعیت دشوار و دردناک خودم ماندهام و تا زمانی که این درد با من است، به آینده فکر نمیکنم.
زنده زین دردم بدنیا هر نفسهمدمم در گور این دردست و بس
هوش مصنوعی: هر لحظه که در این دنیا زندگی میکنم، این درد همواره با من است و در گور هم تنها چیزی که باقی میماند، همین درد خواهد بود.
در قیامت مونسم این درد بادپیشه من مجلسم این درد باد
هوش مصنوعی: در روز قیامت، این درد و رنجی که دارم، به عنوان همراه و همنشین من خواهد بود. گویی همین درد و ناراحتی، مجالس من را هم پر کرده است.
گر بهشتی باشم و گر دوزخیباد جانم مست این درد ای اخی
هوش مصنوعی: اگر بهشتی باشم یا اگر دوزخی، روح من تحت تأثیر این درد به شدت غرق شده است، ای برادر.
هرکرا این درد نیست او مرد نیستنیست درمان گر ترا این درد نیست
هوش مصنوعی: هر کس که این درد را احساس نکند، در واقع انسان نیست. اگر تو هم این درد را حس نمیکنی، پس درمانگر و شفادهندهای برای آن درد نخواهی بود.
خالقا بیچارهٔ کوی توامسرنگون افتاده دل سوی توام
هوش مصنوعی: خالق، من در کوی تو ناتوان و بیچارهام و دلم به سوی تو افتاده و سرنگون شده است.
ای جهانی درد همراهم ز تودرد دیگر وام میخواهم ز تو
هوش مصنوعی: من در جهانی پر از درد زندگی میکنم و از تو میخواهم که دردی دیگر به من بدهی تا بتوانم با آن درد خود را فراموش کنم.
رنج برد کوی تو رنجی خوشستدرد تو در قعر جان گنجی خوشست
هوش مصنوعی: اگر در مسیر تو رنجی به من برسد، آن رنج برای من دلانگیز است. درد تو در عمق جانم مانند گنجی ارزشمند و خوشایند است.
هرچه میخواهی توانی کرد توبیش گردان هر دمم این درد تو
هوش مصنوعی: هر چیزی که بخواهی میتوانی به دست آوری، فقط کافیست هر لحظه تلاش کنی و به آن فکر کنی.
گر نماند درد تو عطار رااو نخواهد کافر و دین دار را
هوش مصنوعی: اگر دردی از تو نماند، عطار نه تنها به تو اهمیتی نمیدهد بلکه هیچ فرقی بین کافر و مسلمان نخواهد گذاشت.
درد تو باید که جان میسوزدشپای بر آتش جهان میسوزدش
هوش مصنوعی: درد تو باید که جانش را میسوزاند و در عین حال، بر آتش دنیا نیز میسوزاندش.
درد تو باید دلم را درد تولیک نه در خورد من در خورد تو
هوش مصنوعی: درد تو باید در دل من جا بگیرد، اما نه به نحوی که به من آسیب بزند؛ بلکه باید به تو مربوط باشد.
درد چندانی که داری میفرستلیک دل را نیز یاری میفرست
هوش مصنوعی: دردی که تحمل میکنی را فراموش نکن؛ اما در کنار آن، محبت و حمایت از دل را هم فرستاده است.
دل کجا بی یاریت دردی کشیدکاینچنین دردی نه هر مردی کشید
هوش مصنوعی: دل چه کند وقتی یار ندارد و دردی را تحمل می‌کند که هر کسی قادر به تحمل آن نیست.
خالقا تا این سگم در باطنستراه جانم سوی تو ناایمنست
هوش مصنوعی: ای خالق، تا زمانی که این سگ (نفس) درون من وجود دارد، راه جانم به سوی تو ناامن و پرخطر است.
یا بحکم شرع در کارش فکنیا بکلی در نمکسارش فکن
هوش مصنوعی: یا طبق قوانین شرع به کارش رسیدگی کن و یا کاملاً او را کنار بگذار.
از خودی این سگ خودبین بسمگر نباشم من تو باشی این بسم
هوش مصنوعی: اگر من نباشم، تو خودت را به حساب نیاور و مغرور نشو، زیرا من همواره در کنارت هستم.
تو بسی داری چو من در هر پسیمن ندارم تا ابد جز تو کسی
هوش مصنوعی: تو افراد زیادی مانند من داری، اما من تا ابد جز تو هیچکس دیگری ندارم.
در میانم چون کشیدی از کناردر میانم بر کنار از اختیار
هوش مصنوعی: وقتی تو از کنارم رفتی، در درونم احساس میکنم که همچنان به تو وابستهام و نمیتوانم از این وضعیت رهایی یابم.
در میان راه تنها مانده امکس ندارم بی سر وپا مانده ام
هوش مصنوعی: در میانه راه به تنهایی گرفتار شدم و هیچ کس را ندارم. بدون کمک و حمایتی به حال خود رها شدهام.
ای کس هر بی کسی بس بیکسمبی کسیم را کسی باشی بسم
هوش مصنوعی: ای کسی که خود را تنها میبینی، برای من هم در این تنهایی همراهی باش. من به همراهی تو نیاز دارم.
گر من بی کس ندارم هیچ کسهمدم من تا ابد یاد تو بس
هوش مصنوعی: اگر من هیچ کس را ندارم، تا ابد یاد تو برایم کافی است.