بخش ۲۳ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، جمعی از اهل فضل گرد هم آمده‌اند و درباره شعر و شاعری بحث می‌کنند. بو محمد ابن خازن به سخن می‌آید و می‌گوید که شعر باید موزون و زیبا باشد و در حقیقت بهترین امور است. او تأکید می‌کند که دروغ نمی‌تواند زیبایی واقعی را خلق کند و اگر در ادبیات دروغی زیبا به نظر آید، ارزشش به اندازه حقیقت نخواهد بود. دیگران نیز با نظر او هم‌عقیده می‌شوند و به این نکته اشاره می‌کنند که شعر در زمانه آن‌ها به دلیل درونی بودنش تحت تأثیر قرار گرفته و به همین دلیل کم‌ارزش شده است. در پایان، شاعر به این نتیجه می‌رسد که حکمت و معرفت بیش از مدح و ستایش‌های بی‌پایه برای او اهمیت دارد.
بود روزی حلقهٔ پر اهل فضلهر کسی می‌کرد حرفی نیز نقل
هوش مصنوعی: روزی حلقهای از افراد فرزانه تشکیل شده بود و هر یک به بیان سخنانی میپرداختند و از دیگران نقل قول میکردند.
تا سخن آمد به شعر و شاعریهر کسی می‌گفت حرفی سرسری
هوش مصنوعی: وقتی صحبت به شعر و شاعری میرسید، هر کسی بهطور سطحی و بدون دقت نظری میداد.
مدح و ذم شعر میگفتند بازشد سخن بر هر دو قوم آنجا دراز
هوش مصنوعی: شعر درباره ستایش و نکوهش میگفتند و بحث و گفتگو در مورد آن در بین دو گروه به طول انجامید.
بو محمد ابن خازن پیش رفتدر کمال شعر بیش اندیش رفت
هوش مصنوعی: محمد ابن خازن در هنر شعر به پیشرفت و کمال زیادی دست یافته و در این مسیر به عمق و تفکر بیشتری رسیده است.
گفت هم موزون و هم زیباست شعردر حقیقت احسن الاشیاست شعر
هوش مصنوعی: شعر هم از نظر قافیه و وزن زیباست، و هم از لحاظ معنا و محتوا بسیار خوب و باارزش است.
زانکه بر هر چیز کامیزد دروغتا ابد آن چیز گردد بی فروغ
هوش مصنوعی: دروغ باعث میشود که هر چیزی در نهایت رنگ و روی خود را از دست بدهد و بیاعتبار شود.
گفت نیکو را کند در حال زشتور بود نیکو نکوتر از بهشت
هوش مصنوعی: اگر شخصی کار نیکی را در شرایط بد انجام دهد، باز هم آن کار نیک ارزشمندتر از بهشت خواهد بود.
کذب اگر در شعر گردد آشکاردر جوار شعر گردد چون نگار
هوش مصنوعی: اگر در شعر دروغی فاش شود، در کنار شعر به زیبایی نقش میبندد.
آنچه کذب از وی چنین زیبا شودمیسزد گر احسن الاشیا شود
هوش مصنوعی: هر چیزی که دروغی زیبا و زیبا بیان شود، اگر بهترین چیزها هم باشد، باز هم نمی‌تواند از اعتبار و ارزش واقعی خودش برخوردار باشد.
آنچه زیبا میشود ازوی دروغصدق او را چون بود یارب فروغ
هوش مصنوعی: هر چیزی که از زیبایی برخوردار میشود، به خاطر صداقت و حقیقتی است که در آن نهفته است. ای خدا، روشنایی و درخشش آن چگونه میتواند باشد؟
چون شنیدند این دلیل اهل هنرمتفق گشتند با او سر بسر
هوش مصنوعی: وقتی اهل هنر این گفته را شنیدند، همه با او هم‌عقیده و همرأی شدند.
شعر را کردند بهتر چیز نامکی تواند بود ازین برتر مقام
هوش مصنوعی: شعر را زیباتر و ارزشمندتر از هر چیز دیگری معرفی کردند، چه کسی میتواند بالاتر از این مقام را داشته باشد؟
شعر چون در عهد ما بد نام ماندپختگان رفتند و باقی خام ماند
هوش مصنوعی: شعر در زمان ما به علت ویژگیهای منفیای که پیدا کرده، اعتبار خود را از دست داده است و شاعران باتجربه و ماهر از صحنه کنار رفتهاند، در حالی که شاعران ناپخته و کمتجربه همچنان باقی ماندهاند.
لاجرم اکنون سخن بی قیمتستمدح منسوخست وقت حکمتست
هوش مصنوعی: به ناچار اکنون صحبت کردن بیفایده است، چون ستایش و تمجید دیگر کارایی ندارد و زمان تفکر و بصیرت فرارسیده است.
دل ز منسوخ و ز ممدوحم گرفتظلمت ممدوح در روحم گرفت
هوش مصنوعی: دل من با چیزهای قدیمی و نامطلوب پر شده و تاریکیهای ستایششده در روحم نفوذ کرده است.
تا ابد ممدوح من حکمت بس استدر سر جان من این همت بس است
هوش مصنوعی: برای همیشه مورد ستایش من، دانش و خرد کافی است. در جان من، این اراده و تلاش نیز کافی است.