بخش ۵ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، سلطان محمود که فردی سرکش و خشن است، به دستور خود فرمان قتل یک غلام را صادر می‌کند. اما در ابتدا به خاطر لطف و حسن نیتش به غلام، از اجرای حکم خود صرف‌نظر می‌کند. غلام که به لطف سلطان اعتماد دارد، از قهر و خشونت او نگران نیست. در ادامه، غلام به وضعیت خود اشاره می‌کند و می‌گوید که تحمل قهر سلطان، دشوارتر از مرگ است. او در نهایت بر این باور است که لطف سلطان هرگز از قهر او کمتر نیست و هر کسی که زیر سایه لطف سلطان پرورش یافته، قطعاً از قهر او آسیب نخواهد دید.
داشت آن سلطان که محمودست نامسرکش و بی باک و خونی یک غلام
هوش مصنوعی: سلطان محمود، سرکش و بیباک، فردی خونی و قدرتمند بود که برای یک غلام یا برده خود هم مقام و اهمیتی قائل بود.
عاقبت راهی زد آن بیروی و راهحالیش گردن زدن فرمود شاه
هوش مصنوعی: سرانجام آن شخص بیمروت به راهی رفت که شاه او را به گردن زدن دستور داد.
لیک اول گفت شاه حق شناستا از آن مجلس رود بیرون ایاس
هوش مصنوعی: اما در ابتدا شاه حق شناس گفت تا زمانی که ایاس از آن مجلس بیرون رود.
گفت از ما لطف دیدست او مدامکی تواند دید قهرم این غلام
هوش مصنوعی: او می‌گوید که لطف و محبت همیشه از سوی من به او رسیده است. اما این غلام، که در اینجا به خود اشاره دارد، چگونه میتواند قهر و خشم من را ببیند؟
هرکه او در لطف ما پرورده شداز خیال قهر ما آزرده شد
هوش مصنوعی: هر کسی که به لطف و محبت ما تربیت شده باشد، از فکر و خیال قهر و خشم ما ناراحت و دلزده خواهد شد.
ای عجب چون این سخن بشنید ایاسگفت فرخ آنکه شاه حق شناس
هوش مصنوعی: ای عجب! وقتی ایاس این سخن را شنید، گفت: فرخ و خوشبخت است آنکه شاه حقگزار و شناس است.
گردنش یکبار زد یکبار رستتا قیامت از غم و تیمار رست
هوش مصنوعی: او یکبار با سر و گردن خود حرکت کرد و برای همیشه از غم و درد رهایی یافت.
کار من بنگر که روزی چندبارمیشوم از تیغ هیبت کشته زار
هوش مصنوعی: بنگر به حال من که در طول روز چندین بار به خاطر ترس و هیبت دیگران مثل یک قربانی شکستخورده میشوم.
با ادب در پیش سلطان تن زدنسخت تر باشد ز صد گردن زدن
هوش مصنوعی: احترام و ادب در برابر مقام بالا بسیار دشوارتر از از دست دادن جان و جان کندن است.
روز و شب در قهر میسوزد مداموانگهم پروردهٔ لطفست نام
هوش مصنوعی: روز و شب در عذاب و رنج میسوزد، اما با این حال، نامش نشاندهندهی لطف و کرمی است که در دل دارد.
لطف او در حق هرک افزون بودبی شک آنکس غرقه تر در خون بود
هوش مصنوعی: محبت و رحمت او به هر کسی بیشتر است، بدون تردید آن شخصی که بیشتر در درد و رنج غرق است، به او نزدیکتر است.