بخش ۶ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، بوموسی شب خواب می‌بیند و به بایزید مراجعه می‌کند تا تعبیر خوابش را از او بخواهد. اما روز بعد متوجه می‌شود که بایزید درگذشته است. بوموسی با دیدن جنازه‌ی او احساس ماتم و اندوه می‌کند و در تلاش است که معانی خوابش را دریابد. او در می‌یابد که بایزید، عرش و مقام بالایی دارد و باید از خواب تعبیر بگیرد. بایزید به او می‌گوید که عالم و ملک برای انسان‌هاست و باید به دل و وجود خود توجه کند. در نهایت اشاره می‌شود که باید صبر کرد تا خداوند در روز قیامت و در محک مردان، حقیقت را روشن کند.
دید بوموسی مگر یک شب بخواببر سر خود عرش همچون آفتاب
هوش مصنوعی: موسی در یک شب دید که بر فراز سرش عرش قرار گرفته است، مانند آفتاب که در آسمان میدرخشد.
روز دیگر رفت سوی بایزیدزانکه بوموسی ز جان بودش مرید
هوش مصنوعی: روزی دیگر به سمت بایزید رفت، زیرا بوموسی (پیرو حضرت موسی) برای او از جانش عزیزتر بود.
گفت تا تعبیر خوابم او کندمرهم جان خرابم او کند
هوش مصنوعی: او گفت که تعبیر خوابم را انجام دهد و درد و رنج روحم را تسکین بخشد.
چون بر او رفت خلق آشفته بودزانکه شیخ آن شب ز دنیا رفته بود
هوش مصنوعی: وقتی که خبر درگذشت شیخ به مردم رسید، آنها بسیار پریشان و نگران شدند.
چون کفن کردند و شستندش پگاهبر جنازه بر گرفتندش ز راه
هوش مصنوعی: زمانی که او را کفن کردند و شستند، صبح زود جنازهاش را از مسیر برداشتند.
گفت بوموسی که چندانی که منمیزدم بر خلق ماتم خویشتن
هوش مصنوعی: بوموسی گفت که هرچقدر من بر دیگران ماتم میزدم، در واقع غم و اندوه خود را نشان میدادم.
کز جنازه گوشهٔ آرم بدوشمینداد آنکس بمن گشتم خموش
هوش مصنوعی: از جنازهای که در گوشهها به خواب رفته و کسی که به من باده میدهد، ساکت و خاموش شدم.
زیر آن در رفتم و کردم مقامتا جنازه بر سر آوردم تمام
هوش مصنوعی: زیر آن در رفتم و جایگاه خود را پیدا کردم تا وقتی که جسد را روی دوشم گذاشتم.
چون جنازه بر سرم شد استوارگشت حالی بایزیدم آشکار
هوش مصنوعی: وقتی که مرگ بر من سایه افکند، حال و روز من همچون بایزید (بایزید بسطامی، عارف معروف) روشن و آشکار شد.
گفت ای بینندهٔ خواب صوابنیک بنگر آنک آن تعبیر خواب
هوش مصنوعی: به بینندهٔ خواب گفته می‌شود که با دقت و تأمل به خوابش نگاه کند، زیرا تعبیر آن خواب روشن و نیکوست.
شخص ما عرش است برگیر وبروفهم کن زان خواب تعبیر و برو
هوش مصنوعی: تو از مقام والایی برخورداری، پس این غم و اندوه را رها کن و سعی کن که مفهوم و معانی خوابهای خود را درک کنی و به جلو بروی.
گر ملک نزدیک تو کاملترستجانت از دل دل ز جان غافلترست
هوش مصنوعی: اگر در نزدیکی تو ملک و مقام بهتری وجود دارد، جان تو از دل و احساساتش غافلتر است.
در ملک از دیدهٔ دل کن نظرزانکه عقل این قول دارد مختصر
هوش مصنوعی: به جستجوی زیباییهای دنیای پیرامون خود بپرداز، زیرا خرد و اندیشه به سادگی می‌گوید که باید به این نکته توجه کرد.
هر دو عالم از برای آدمیستاز ملک بی آدمی مقصود چیست
هوش مصنوعی: تمام هستی و جهان بر اساس وجود انسان معنا و هدف پیدا می‌کند. پس از دنیای بدون انسان، منظور و هدف چه خواهد بود؟
زانکه صد عالم ملک بنشانده اندتا همه در کار مردم مانده اند
هوش مصنوعی: به خاطر این که صدها عالم و دانشمند به مقام ملک و مدیریت رسیدهاند، همه آنان در خدمت مردم و حل مسائل آنها مشغول شدهاند.
گرچه امروز این گهر در خاک بودباک نبود زانکه گنجی پاک بود
هوش مصنوعی: با اینکه امروز این گوهر در خاک قرار دارد، نگران نیستم زیرا که این یک گنج با ارزش و خالص است.
باش تا فردا محک کردگارنقد مردان را پدید آرد عیار
هوش مصنوعی: بگذار تا فردا، آزمایش خداوند، ارزش و میزان واقعی مردان را نشان دهد.