بخش ۹ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: این شعر درباره گذر زمان و حقیقت مرگ و زندگی است. در آن، فردی به نام عمر از پیامبر (ص) سوال می‌کند که چرا در دنیای مادی به چیزهای فانی و غفلت از مرگ دل بسته است. پیامبر نیز به او پاسخ می‌دهد که تمام انسان‌ها باید به مرگ فکر کنند و هیچ‌کس از آن فرار نمی‌کند. در ادامه، گفته می‌شود که زندگی در این دنیا موقتی است و باید به ارزش‌های معنوی و روحی توجه داشت. در نهایت، شعر بیان می‌کند که زندگی پر از درد و رنج است و هیچ چیزی جز افسوس و حسرات برای انسان‌ها به جا نمی‌گذارد. بر این اساس، سالک باید از دنیا دل بکند و به حقیقت‌های معنوی توجه کند.
کرد پیغامبر مگر روزی گذرناودانی گل همی در زد عمر
هوش مصنوعی: روزی پیامبری عبور کرد و در خانهای که گل زیبایی داشت، در زدن. این نشاندهندهی زیبایی و طراوت زندگی است و اشاره به لحظاتی از عمر دارد که در آنها زیبایی و نعمتهای زندگی به نمایش در میآید.
در گذشت ازوی نکرد او را سلاماز پسش حالی عمر برداشت گام
هوش مصنوعی: او از کنار کسی گذشت و به او سلام نکرد. بعد از او، احساساتی در مورد زندگی و زمان ایجاد شد که گامهایی را برای پیشرفت برداشت.
گفت آخر یا رسول اللّه چه بودکز عمر می بر شکستی زود زود
هوش مصنوعی: پیامبر اسلام از شخصی میخواهد که بگوید چه دلیلی داشت که عمر به این سرعت در دنیا به پایان رسید.
گفت گشتی از عمارت غرهٔتو بمرگ ایماننداری ذرهٔ
هوش مصنوعی: اگر از زیبایی و شکوه تو غافل شوی، در حقیقت ایمان و باور خود را از دست دادهای و مانند ذرهای در برابر مرگ خواهی بود.
تو بلاشک بیخ جانت میزنیگر گلی بر ناودانت میزنی
هوش مصنوعی: تو بدون شک زندگیات را با کارهای خوب و شایستهات میسازی، حتی اگر در نگاه دیگران کماهمیت به نظر برسد.
هرکرا در گور باید گشت خاکگل کند آخر نترسد از هلاک
هوش مصنوعی: هر کسی که در گور بماند، در نهایت به خاک تبدیل می‌شود. پس نباید از نابودی و مرگ واهمه داشت.
از جهان بیرون همی باید شدنزیر خاک و خون همی باید شدن
هوش مصنوعی: باید از دنیا خارج شد و به زندگی دیگری رفت، گویی که در زیر خاک و خون زندگی را ترک کرد.
تانگردی پایمال خاک و خونکی رود سرگشتگیت از سر برون
هوش مصنوعی: تا وقتی که زمین پر از خاک و خون است، چگونه میتوانی سرگردانیات را فراموش کنی و از درد آن رهایی یابی؟
گر درختی گردد این هر ذره خاکبر دهد هر ذرهٔ صد جان پاک
هوش مصنوعی: اگر هر ذره از خاک، مانند درختی رشد کند، هر ذره میتواند جانهای پاک و ارزشمندی را به وجود بیاورد.
کس چه داند تا چه جانهای شگرفغوطه خوردست اندرین دریای ژرف
هوش مصنوعی: هیچ‌کس نمیداند که چه جانهای بزرگ و ارزشمندی در این دریای عمیق غوطهور شدهاند.
کس چه داند تا چه دلهای عزیزخون شدست و خون شود آن تو نیز
هوش مصنوعی: هیچ کس نمیداند چقدر دلهای گرانقدر به درد آمده و خون رفته است، و ممکن است دل تو نیز به این سرنوشت دچار شود.
کس چه داند تا چه قالبهای پاکدر میان خون فرو شد زیر خاک
هوش مصنوعی: هیچ‌کس نمیداند که چه تعداد از انسانهای پاک و شایسته به خاطر سختیها و ظلمها در زیر زمین دفن شدهاند.
در دوعالم نیست حاصل جز دریغهیچکس را نیست در دل جز دریغ
هوش مصنوعی: در هیچ یک از دو جهان، نتیجهای جز حسرت وجود ندارد و هیچ‌کس در دل خود جز حسرتی ندارد.
در سرائی چون توان بنشست راستکز سر آن زود برخواهیم خاست
هوش مصنوعی: در خانهای که زندگی میکنیم، باید به راستی نشسته و آسوده باشیم، زیرا به زودی از آنجا خواهیم رفت.
کار عالم جز طلسم و پیچ نیستجز خرابی در خرابی هیچ نیست
هوش مصنوعی: کار دانشمندان و عالمان تنها شامل پیچیدگیها و معماهاست و در حقیقت، همواره به ویرانی و نابودی میانجامد و هیچ چیز در آنها وجود ندارد.