بخش ۵ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، ایاز به نزد سلطان می‌رود و حال او را تعریف می‌کند. او به وضعیت خود و دیگران اشاره می‌کند و می‌گوید که همه در پی رسیدن به هدفی هستند. ایاز سپس به شاه می‌گوید که او خود نیز بخشی از حجاب‌هاست و نمی‌تواند رازی را برملا کند، زیرا در صورت نبودن او، رازها خود به خود ظاهر خواهند شد. در نهایت، به مفهوم خودشناسی و درک حقیقت اشاره می‌کند و می‌گوید که درویش‌ها در جستجوی حقیقت هستند اما در این مسیر خود را گم کرده‌اند.
گفت ایاز آمد بر سلطان پگاهچهرهٔ گلناریش مانند کاه
هوش مصنوعی: ایاز در صبح زود به حضور سلطان آمد و چهرهاش مانند گل سرخ میدرخشید.
نه طراوت مانده در رخسار اونه حلاوت مانده در گفتار او
هوش مصنوعی: نه نشانی از زیبایی در چهرهاش باقی مانده و نه لذتی در سخنانش احساس میشود.
گفت شاه آخر چه بودت ای ایاسکاتشم در دل فکندی بیقیاس
هوش مصنوعی: شاه از ایاس میپرسد که در آخر چه بر سر تو آمده است، ای ایاس، که افسوس و غم را در دل تو به وجود آورده و تو را به شدت نگران کرده است.
بود پیش شاه خلقی بیشمارهر یکی از بهر کاری بیقرار
هوش مصنوعی: در حضور شاه، جمعیتی فراوان حضور داشتند، و هر یک به دنبال کار خاصی بودند و نگران بودند.
گفت خلق بی حسابند این همهچون بگویم چون حجابند این همه
هوش مصنوعی: مردم به طور نامحدود در مورد این موضوع صحبت میکنند، اما چطور میتوانم بگویم که همه این مسائل پنهان و مخفی هستند؟
شاه خالی کرد حالی جایگاهتا ایاز آنجا بماند و پادشاه
هوش مصنوعی: پادشاه به طور عمدی جایگاه خود را خالی کرد تا ایاز بتواند آنجا بماند و خود را به عنوان پادشاه احساس کند.
گفت اکنون راز برگوی این زمانچون حجاب خلق برخاست از میان
هوش مصنوعی: اکنون که حجاب و موانع از میان برداشته شده است، رازها را بگو و از حقایق این زمان پرده بردار.
گفت شاها من حجابم چون کنمخویش را بو کز میان بیرون کنم
هوش مصنوعی: شخصی به پادشاه می‌گوید: من چه کار باید بکنم تا خودم را از این محدودیتها آزاد کنم و از میان آنها بیرون بیایم؟
چون حجاب خویش در عالم منمخلق بود آن دم حجاب این دم منم
هوش مصنوعی: در زمانی که من در عالم وجود داشتم، تمام مخلوقات پشت حجاب من بودند. اما اکنون که حجاب خود را کنار زدهام، خودم تبدیل به آن حجاب شدهام.
تا که میماند ز من یک موی بازنیست روی آنکه بتوان گفت راز
هوش مصنوعی: تا زمانی که حتی یک موی از من باقی مانده باشد، نمیتوان راز کسی را گفت.
چون نمانم من تو مانی جمله پاکراز من آنگه برون جو شد ز خاک
هوش مصنوعی: وقتی من دیگر نیستم، تو همچنان رازهای پاک من را حفظ میکنی و سپس آن رازها از خاک بیرون خواهند آمد.
پاکبازانی که درویش آمدندهر نفس در محو خود بیش آمدند
هوش مصنوعی: مردان پاک و وارستهای که به سادهزیستی و عدم وابستگی به دنیا مشهورند، هر لحظه که نفس میکشند بیشتر در حال از دست دادن خود و غرق شدن در حالت معنوی و روحانیشان هستند.
در حقیقت جمله او را خواستندلاجرم خصمی خود را خاستند
هوش مصنوعی: در واقع، همه به دنبال او بودند و به همین دلیل دشمنی که داشتند، برخواست و اعتراض کرد.