بخش ۲ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این شعر، محمود شاه به جنگی با سپاهش می‌رود. لشکر او از کشورهای مختلف جمع شده و شامل پانصد فیل است. در حین این آمادگی، محمود با دیوانه‌ای روبه‌رو می‌شود که به او می‌گوید جنگیدن با گداها بی‌معناست و برای پادشاهان است. دیوانه به محمود گوشزد می‌کند که حق آنها تنها جنگیدن با هم‌پادشاهان است و نباید خود را با گدایان درگیر کند. این دیوانه نگران و ناامید از وضعیت خود و بی‌عدالتی‌هاست و در نهایت به این نتیجه می‌رسد که درد دل آنان برطرف نمی‌شود، مگر با کمک خدا.
بامدادی بود محمود از پگاهبرنشست از بهر حربی با سپاه
هوش مصنوعی: صبح زود، محمود از خواب بیدار شد تا به همراه سپاهش برای جنگ آماده شود.
موج میزد لشکرش از کشورشجمع بود از چند کشور لشکرش
هوش مصنوعی: سپاهش به مانند موجی میزند و از سرزمین خود برای جنگ آماده است، زیرا نیروهای او از چندین کشور گرد هم آمدهاند.
قرب پانصد پیل در زنجیر داشتعالمی القصه دار و گیر داشت
هوش مصنوعی: در زمانهای، موجودی به نام عالمی وجود داشت که شاهکارها و داستانهای جالبی را در خویش داشت. او نه تنها در چیزهای بزرگ غوطهور بود، بلکه به نوعی درگیر و اسیر این داستانها و ماجراها نیز بود.
دید در کنجی یکی دیوانه مستشد پیاده شاه و پیش او نشست
هوش مصنوعی: در گوشهای، مردی دیوانه و سرخوش را دید، که پادشاه پیاده شده و به او نزدیک شده و نشسته است.
کرد دیوانه ز پیش و پس نگاهعالمی میدید پر پیل و سپاه
هوش مصنوعی: مجنون، از جلو و پشت سرش به دنیای اطراف نگاه میکرد و جهانی پر از فیل و لشگر را میدید.
کرد حالی روی سوی آسمانگفت شاهی زو درآموز این زمان
هوش مصنوعی: شخصی به آسمان نگاه کرد و گفت: ای پادشاه، از این زمان چیزهایی را یاد بگیر.
گفت محمودش مگو این زینهارگفت آخر چون کنم ای شهریار
هوش مصنوعی: محمود گفت: "این را نگو، به خاطر اینکه توصیه شده که چنین نکنیم." سپس ادامه داد: "اما ای شاه، من چه کار میتوانم بکنم؟"
کی کنی تو خاصه با پیل و سپاهاز پی جنگ گدائی عزم راه
هوش مصنوعی: آیا تو با فیل و لشکر برای جنگ، عزم گدایی را در سر داری؟
بلکه گر شاهی ترا آید بجنگتو بسازی جنگ او هم بیدرنگ
هوش مصنوعی: اگر پادشاهی بخواهد با تو به جنگ بیاید، تو باید با سرعت و بیدرنگ آماده جنگیدن با او باشی.
پادشاه با پادشاه جنگی کندنه بیاید با گدا جنگی کند
هوش مصنوعی: پادشاهان باید با یکدیگر بجنگند و نه اینکه به سراغ افراد معمولی و فقیر بروند.
حق ترا تنها چنین بگذاشتستپس به سلطانیت سر افراشتست
هوش مصنوعی: حق تو را تنها به این صورت به جا گذاشته است، بنابراین به خاطر قدرت و سلطنتت باید سر افراشته باشی.
وآمده با من بجنگ آویختهمن چنین از دست او بگریخته
هوش مصنوعی: کسی به من حمله کرده و با من درگیر شده، اما من به خاطر او از دستش فرار کردهام.
فارغست از شاهی تو ای عجببا گدائی می برآید روز و شب
هوش مصنوعی: تو ای شگفتآور، حتی در دورانی که توجهی به قدرت و سلطنت نداری، روز و شب زندگیات همچنان با فقر و ناداری ادامه دارد.
با من بیچاره میکوشد مداممن زبون تر آمدستم والسلام
هوش مصنوعی: او همیشه سعی می‌کند با من که در شرایط بدی هستم، ارتباط برقرار کند و من هم هر روز بیشتر در سختی افتادهام. تمام.
چون شود از درد دلشان بیقراردل بپردازند خوش از کردگار
هوش مصنوعی: زمانی که دلهایشان از درد و غم بیقرار می‌شود، به خداوند پناه برده و با خوشحالی به او تکیه میکنند.