بخش ۲ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: این متن شعری است که داستانی از یک صوفی و دختر سلطان را روایت می‌کند. صوفی به خاطر زیبایی دختر سلطان دچار عشق و دیوانگی می‌شود و تمام تمرکز و اراده‌اش را نسبت به او از دست می‌دهد. دختر از حالت حیرانی صوفی می‌پرسد و او دلایل عشقش را بیان می‌کند. اما دختر به او می‌گوید که عشق واقعی فقط به معشوق خود است و از او می‌خواهد که از عشق خود به دیگران چشم‌پوشی کند. در ادامه، وی به صوفی می‌گوید اگر در واقع عاشق است، نباید به کسی جز او توجه کند. متن به نوعی به مقایسه عشق صوفی به دختر و ماجرای ابلیس می‌پردازد و تأکید می‌کند که در عشق حقیقی نباید به غیر توجه کرد. در نهایت، مضمون شعر به مسئله امید و ناامیدی ابلیس اشاره دارد و می‌گوید که حتی اگر ابلیس نومید باشد، امیدی در زندگی باقی می‌ماند.
آن شنودی تو که مردی از رجالکرد از ابلیس سرگردان سؤال
هوش مصنوعی: مردی از بزرگان کرد، از ابلیس سرگردان پرسش کرد. آنچه تو شنیدی، به خاطر این است.
گفت فرمودت خداوند ودوداز چه آدم را نکردی آن سجود
هوش مصنوعی: خداوند مهربان به چه دلیل به آدم سجده نکردی؟
گفت میشد صوفئی در منزلیبود در مهد بزر سنگین دلی
هوش مصنوعی: میگفتند که یک عارف در منزلی زندگی میکرد که در آنجا، رنج و سختی زیادی وجود داشت و دلهای سنگینی در آنجا بودند.
ماه روئی دختر سلطان عهدبرفتاد از باد ناگه پیش مهد
هوش مصنوعی: دختر سلطان با زیبایی ماه مانندش ناگهان از سمت باد بر سر مهد آمد.
چشم صوفی بر جمال او فتادآتشی در پر و بال او فتاد
هوش مصنوعی: چشم عارف به زیبایی او افتاد و به همین خاطر، شوری و شوقی در وجودش ایجاد شد.
دید روئی کآفتابش بنده بودصبح صادق را از آن لب خنده بود
هوش مصنوعی: چهرهای را دیدم که نورش مانند خورشید است و صبح روشن را با لبخندش زینت بخشیده است.
در دل آن صوفی شوریده حالآتشی بس سخت افکند آن جمال
هوش مصنوعی: دل آن صوفی دیوانه، از زیبایی آن چهره به شدت مشتعل شده و آتشی سوزان درونش برپا کرده است.
عشق آن سلطان سر جادو پرستدر دل صوفی به سلطانی نشست
هوش مصنوعی: عشق مانند یک پادشاه قدرتمند در دل صوفی نشسته و او را تحت تأثیر خود قرار داده است. این عشق همچون جادوگری است که دل او را تسخیر کرده است.
هر زمانش درد دیگر تازه کرددست کاریهای بی اندازه کرد
هوش مصنوعی: هر بار که زمان میگذرد، درد و غم دیگری برای او تازه می‌شود و او به خاطر این دردها، کارهایی را انجام می‌دهد که بسیار زیاد و فراتر از حد معمول است.
دل نبود از عشق در فرمان اودل شد و برخاست آمد جان او
هوش مصنوعی: دل به فرمان عشق او تسلیم شد و برپا گشت، و جان او به سویش آمد.
دختر القصه ازو آگاه شدپیش مهدش خواند تا همراه شد
هوش مصنوعی: دختر از ماجرا باخبر شد و برای همراهی با او به نزد مهدش رفت.
گفت ای صوفی چرا حیران شدیاین چه افتادت که سرگردان شدی
هوش مصنوعی: ای صوفی، چرا در حیرت و سردرگمی به سر میبری؟ این چه ماجرایی است که تو را اینگونه پریشان کرده است؟
گفت صوفی را نباشد جز دلیدل تو بردی اینت مشکل مشکلی
هوش مصنوعی: گفت: صوفی نمیتواند غیر از دلش چیزی داشته باشد. تو دل او را ربودی و همین کارش را سخت کردهای.
عشق تو دل برد و جان میخواهدمجان ره عشقت نشان میخواهدم
هوش مصنوعی: عشق تو قلبم را تسخیر کرده و دلم را می‌خواهد. جانم را به خاطر عشق تو میخواهم و میخواهم نشانی از عشقات داشته باشم.
شور ما از ماه تا ماهی رسیدهین اگر فریاد می خواهی رسید
هوش مصنوعی: شور و اشتیاق ما به قدری است که از یک ماه تا ماه دیگر ادامه دارد. اگر به دنبال فریاد زدن هستی، اکنون زمان آن است.
گر توام درمان کنی من جان برمنی بجان تو که گر درمان برم
هوش مصنوعی: اگر تو مرا درمان کنی، من جانم را فدای تو میکنم، نه جان تو، زیرا اگر من در این راه درمان شوم، جان من به خطر میافتد.
دخترش گفتا که چندینی مگویوصل من در پرده چندینی مجوی
هوش مصنوعی: دخترش گفت: به این اندازه صحبت نکن و از دوستی من در پرده سخن مگو.
گرچه شیرینی و نیکوئیم هستدُر فشانی در سخن گوئیم هست
هوش مصنوعی: هرچند که ما شیرین و نیکو هستیم، اما در کلام خود تزیین و زیبایی داریم.
گر به بینی خواهرم را یک زمانتیر مژگانش کند پشتت کمان
هوش مصنوعی: اگر یک لحظه زیبایی چشمان خواهرم را تماشا کنی، میبیند که مانند کمانی پشت تو را نشانه رفته است.
آنچه آن را صوفیان گویند آناز جمال خواهرم جویند آن
هوش مصنوعی: آنچه صوفیان به دنبالش هستند، همان زیباییهایی است که در وجود خواهر من وجود دارد.
گر تو هستی صوفی اکنون آن طلبورنه مردی هرزه گوئی نان طلب
هوش مصنوعی: اگر تو واقعاً صوفی هستی و حقیقت را جستجو میکنی، پس به این تلاش ادامه بده؛ اما اگر تنها اهل سخنپراکنی هستی، بهتر است به دنبال نان و تامین نیازهایت باشی.
بنگر اکنون گر نداری باورمکز پسم میآید اینک خواهرم
هوش مصنوعی: به دقت نگاه کن، اگر به حرفهایم باور نداری، در حال حاضر خواهرم از پشت سرم به تو نزدیک می‌شود.
گر ببینی روی آن زیبا نگارننگری در روی چون من صد هزار
هوش مصنوعی: اگر تو چهرهی آن معشوق زیبا را ببینی، دیگر به چهرهی چون من نگاه نمیکنی، چون من در برابر او هزار بار کمتر هستم.
بنگرست آخر ز پس آن سست عهدتا فرو افکند دختر پیش مهد
هوش مصنوعی: به دقت نگاه کن که چگونه پس از آنکه شخصی از عهد و پیمان خود سست می‌شود، دختر را بهگونهای به زمین میاندازد که او را پیش مهد (محل نگهداری) خود نمیآورد.
گفت اگر عاشق بدی یک ذره اوکی شدی هرگز به غیری غره او
هوش مصنوعی: اگر عاشق شدی، حتی به اندازه یک دانه، هرگز به دیگری دل نبند.
صوفی پخته نبود او خام بودمرد دم بود او و مرغ دام بود
هوش مصنوعی: صوفی هنوز به کمال نرسیده بود و ناآزموده باقی مانده بود. او شخصیتی بود که به ظواهر و صحبتهای زیاد وابسته بود، اما در واقع خود را در دامهای فریبنده گرفتار کرده بود.
خوش بود در عشق من گشتن تباهپس به روی دیگری کردن نگاه
هوش مصنوعی: در عشق من، دلتنگی و طرفداری از دیگری خوب نیست، پس بهتر است از نظر به دیگری دوری کنیم.
این چنین کس را ادب کردن نکوستسر فرو افکندن از گردن نکوست
هوش مصنوعی: آموزش و ادب کردن افرادی که چنین ویژگیهایی دارند، کار شایستهای است. همچنین، پایین آوردن سر به نشانه تواضع هم عملی پسندیده به شمار میآید.
ظن چنان بردم که بس چست آمد اوامتحانش کردم و سست آمد او
هوش مصنوعی: من گمان کردم که او بسیار سریع و چابک است، اما وقتی او را آزمایش کردم، متوجه شدم که تواناییاش ضعیفتر از آن چیزی است که فکر میکردم.
خادمی را خواند و گفتا تن بزنزود صوفی را ببر گردن بزن
هوش مصنوعی: خادمی را صدا زد و به او گفت که سریعاً برای صوفی کار انجام دهد و او را به سزای اعمالش برساند.
تا کسی در عشق چون من دلنوازننگرد هرگز بسوی هیچ باز
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که هیچکس در عشق مانند من به زیبایی و ملایمت نگاه نمیکند و هرگز به هیچ چیز دیگری توجه نمیکند.
قصهٔ ابلیس و این قصه یکیستمی ندانم تا کرا اینجا شکیست
هوش مصنوعی: داستان ابلیس و این داستان یکی است. نمیدانم چرا کسی در اینجا شک دارد.
گرچه مردودست هم نومید نیستلعنت او را گوئیا جاوید نیست
هوش مصنوعی: اگرچه او مردود است، اما ناامید نیست؛ به نظر میرسد که لعنتش جاودانه نیست.
گرچه این دم هست نومیدیش کاردر امیدی میگذارد روزگار
هوش مصنوعی: با اینکه در این لحظه ناامید به نظر میرسد، اما زندگی همچنان به راه خود ادامه می‌دهد و ممکن است روزی بهتر در پیش باشد.