بخش ۲ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: در این متن، داستان سکندر و حکیمان و خفیران او روایت می‌شود که در یک غار تاریک گرفتار می‌شوند و هیچکس نمی‌تواند راه نجات را پیدا کند. در نهایت تصمیم می‌گیرند که یک خر را به عنوان راهبر خود انتخاب کنند تا آن‌ها را به لشکرگاه برساند. این امر به آن‌ها یادآوری می‌کند که حتی اگر فردی به نظر عاقل بیاید، بدون راهنمایی مناسب و عقل عملی ممکن است به بن‌بست برسد. در نهایت، بر اهمیت تواضع و وجود عقل عملی تأکید شده و ذکر می‌شود که اگر عقل انسان جاهل شود، ممکن است او را به خطر بیندازد.
چون سکندر با حکیم و با خفیرماند اندر غار تاریکی اسیر
هوش مصنوعی: سکندر در غاری تاریک گرفتار شد و در آنجا با یک حکیم و یک خفیر (شخصی با ویژگیهای خاص) همراه شد.
هیچکس البته ره نشناخت بازجمله درماندند و شد کاری دراز
هوش مصنوعی: هیچکس نتوانست راه را تشخیص دهد و همه در تردید و سردرگمی ماندند و کار به طول انجامید.
متفق گشتند آخر سر بسرتا خری در پیش باشد راهبر
هوش مصنوعی: در نهایت، همه به توافق رسیدند که باید شخصی در جلو باشد تا راه را نشان دهد، حتی اگر او به اندازه یک الاغ باشد.
پیش در کردند خر تا راه بردجمله را زآنجا به لشگرگاه برد
هوش مصنوعی: در زمان جنگ، خر را جلو میفرستند تا راه را برای همه هموار کند و آن‌ها را از آن مکان به محل لشکر ببرد.
ای عجب ایشان حیکمان جهانبا خبر از سر پیدا و نهان
هوش مصنوعی: عجب است که این حکیمان جهان از اسرار آشکار و پنهان آگاهند.
در چنان ره راهبرشان شد خریتا به حکمت لاف نزند دیگری
هوش مصنوعی: در آن مسیر، راهنمای آنان حیوانی بود که به آن‌ها یاد میداد تا دیگران به حکمت و دانش خود بیشتر از آنچه هستند، نبالند و از خود بزرگبینی نکنند.
چون نمود آن قوم را اسرار خویشگفت ای بی حاصلان کار خویش
هوش مصنوعی: وقتی آن گروه رازهای خود را نشان دادند، به آن‌ها گفت: ای کسانی که در تلاش بیثمر هستید، کارتان چیست؟
گرچه هر یک مرد پیش اندیش بوداز شما باری خری در پیش بود
هوش مصنوعی: با اینکه هر یک از شما مردان متفکری هستید، اما در حال حاضر در مقابل شما یک بار شتر وجود دارد.
چون خری از عاقلان افزون بوددیگران را کاردانی چون بود
هوش مصنوعی: اگر کسی مانند خر بیشتر از عقلا باشد، توانایی دیگران چگونه خواهد بود؟
عقل اگر جاهل بود جانت بردور تکبر آرد ایمانت برد
هوش مصنوعی: اگر عقل نادان باشد، جانت را میگیرد و اگر بخواهد مغرور شود، ایمان تو را از بین میبرد.
عقل آن بهتر که فرمان بر شودورنه گر کامل شود کافر شود
هوش مصنوعی: عقل بهتر است که تحت هدایت و فرمان قرار گیرد، وگرنه اگر به کمال برسد، ممکن است به بیدینی منجر شود.