بخش ۵ - الحکایت الرموز سئوال کردن مردی از حضرت شاه اولیا که در بهشت روز هست
هوش مصنوعی: این متن به بحث درباره‌ی مقام آدم و حقیقت واحد وجود اشاره دارد. در آن، حیدر (علی) با بیانی عمیق توضیح می‌دهد که اصل و نهایت همه چیز در وجود آدمی نهفته است. او می‌گوید که همه چیز از او سرچشمه می‌گیرد و در حقیقت جهان و معانی در ارتباط با او معنا می‌یابند. حیدر به اهمیت توحید و پیوند آن با آدم اشاره کرده و توضیح می‌دهد که اگر انسان از حق دور شود، به جانوران شباهت می‌یابد. در نهایت، وی تأکید می‌کند که در عالم تنها یک حقیقت وجود دارد و همه اشیاء و موجودات در اصل و ماهیت یکی هستند، هرچند که ظاهراً در اشکال و رنگ‌های مختلفی تجلی یافته‌اند.
بیامد پیش حیدر مرد داناکه تو سر باز گو اسرار ما را
هوش مصنوعی: مرد با دانش و دانا به سراغ حیدر آمد و از او خواست که رازهای ما را بیان کند.
که اندر جنت المأوی بود روزبود این شمس آنجا مجلس افروز
هوش مصنوعی: در بهشت جاودانی، روزی وجود دارد که این خورشید در آنجا، باعث روشنایی و شادابی مجلس است.
علی گفتش نه روز است ونه شب همنه شمس است ونه بدر است و نه مظلم
هوش مصنوعی: علی به او گفت که نه روز است و نه شب، نه خورشید وجود دارد و نه ماه، و نه تاریکی.
همین آدم که اینجا سرفراز استهمین آدم در آنجا شاهباز است
هوش مصنوعی: همین فردی که در اینجا با عزت و سربلندی قرار دارد، در جایی دیگر به مانند یک پرندهی آزاد و شجاع است.
همین آدم بود سلطان عالمهمین آدم بود برهان عالم
هوش مصنوعی: این فرد، همان کسی است که حاکم بر جهان است و همان فرد است که دلایل و توجیهات جهان را ارائه می‌دهد.
همین آدم که بد سالار افلاکاز آن آدم شده معمور این خاک
هوش مصنوعی: این انسان، که به عنوان فرمانروا و رئیس آسمانها شناخته میشود، به خاطر این انسان، زندگی و کارش را در این زمین ادامه می‌دهد.
همین آدم که بد کرسی یزداناز این آدم شده است این چرخ گردان
هوش مصنوعی: این فردی که در حال حاضر به مقام و موقعیت بالایی رسیده، در گذشته نیز همین انسان بوده است که به خاطر تقدیر و سرنوشتش به این جایگاه رسیده است.
همین آدم که بد عقل مصفااز این آدم شده است اسرار پیدا
هوش مصنوعی: این شخصی که به نظر میرسد دارای عقل و درک نادرستی است، از درون خود به واقعیاتی دست یافته که برای دیگران پنهان مانده است.
همین آدم بود روح مطهراز این آدم شده عالم منور
هوش مصنوعی: این شخص همان کسی است که روح پاکش باعث شده تا این دنیا روشن و پر از علم و دانش شود.
همین آدم بود عرش الهیاز این آدم بدانی هرچه خواهی
هوش مصنوعی: این فرد همان کسی است که آسمانهای الهی به خاطر او وجود دارد. اگر میخواهی هر چیزی را دریابی، ابتدا او را بشناس.
همین آدم بود سر معانیاز این آدم خدا را باز دانی
هوش مصنوعی: این فرد بود که به عمق معانی پی برد و از طریق این انسان میتوان به شناخت خدا رسید.
همین آدم بود جبریل معنینه فتوی گنجد اینجا ونه دعوی
هوش مصنوعی: این فرد همان کسی است که معنی عمیق و واقعی را درک کرده است و نه نظرهایی سطحی و نه ادعاهای بیپایه در اینجا جا می‌گیرد.
همین آدم بود جنات اکبرهمین آدم بود جنات اخضر
هوش مصنوعی: این شخص بود که بهشت بزرگ وجود داشت و همین شخص باعث بهشت کوچک و سرسبز هم شد.
ز بهر آدم است این حور و غلمانز بهر آدم است جنات و رضوان
هوش مصنوعی: این حور و پسران زیبا و همچنین باغهای بهشت و نعمتها برای آدمی خلق شدهاند.
ز بهر آدم است این هر دو عالمز بهر آدم است این بیش و این کم
هوش مصنوعی: این دنیا و آن دنیا به خاطر آدم آفریده شدهاند، همه چیز در اینجا و آنجا برای انسان است، چه زیاد و چه کم.
ز بهر آدم است اشجار جنتز بهر آدم است انوار جنت
هوش مصنوعی: درختان و نورهای بهشت برای آدم و انسانها خلق شدهاند.
همین آدم بود معبود عالمهمین آدم بود مقصود عالم
هوش مصنوعی: این انسان، خدایِ همهی عالم است و هدف و مقصد تمامی موجودات نیز همین انسان است.
همین آدم بود گر باز دانیهمین عالم توئی گر راز دانی
هوش مصنوعی: اگر تو دوباره او را بشناسی، همین فرد است. اگر رازها را بدانی، این دنیای توست.
بکرمنا ترا تشریف دادهدر معنی بر وی تو گشاده
هوش مصنوعی: به خاطر پاکی و نجابتت، برای تو ارزشی قائل شدهاند و در معنای وجودت، در برابر تو گشوده و پذیرا شدهاند.
از آن بنمود تا دانا بباشیبه معنی گر رسی الله باشی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به حقیقت و دانایی برسی، باید به معنای عمیق زندگی و مبدأ آن پی ببری.
اگر یابی از این ره خام گردیبزیر پای کالانعام گردی
هوش مصنوعی: اگر از این مسیر پیش بروی و خام و ناآگاه باشی، به زیر پاهای دیگران و بیاهمیت تبدیل خواهی شد.
زهی توحید حق توحیددان کودر این ره عاشقان توحید خوان کو
هوش مصنوعی: ای وای بر توحید، که چه آگاهی عجیبی در دل عاشقان وجود دارد. در این مسیر، توحید در دل آن عاشقان خوانده میشود.
کسی کز غیر حق بیزار باشدیقین میدان که مرد کار باشد
هوش مصنوعی: کسی که از ناحق و ناراستی متنفر است، به طور قطع میتوان گفت که او آدمی است که به اصول و کارهای درست پایبند است.
بغیر او مبین در هر دو عالماگر هستی ز ذریات آدم
هوش مصنوعی: غیر از او را در هیچ یک از دو جهان نبین، اگر تو هم هستی، از نسل آدم به شمار میآیی.
در این ره غیر حق را میل درکشبداغ عشق خود را نیل درکش
هوش مصنوعی: در این مسیر، متمایل به غیرحق نباش و در زیر فشار عشق، خود را غرق کن.
که اندر هر دو عالم جز یکی نیستدر این معنی که گفتم من شکی نیست
هوش مصنوعی: در اینجا صحبت از این است که در هر دو دنیا، هیچ چیز جز یک حقیقت وجود ندارد و در این موضوع که بیان کردم، هیچ تردیدی وجود ندارد.
یکی است این جمله در انجام و آغازیکی بین جمله را و گوش کن باز
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که در پایان و آغاز همه چیز، یک حقیقت مشترک وجود دارد. به این نکته توجه کن که این حقیقت را در تمام مراحل زندگی میتوان دید.
یکی دان جملهٔ عالم سراسریکی دان جملهٔ اشیا برادر
هوش مصنوعی: همهٔ موجودات و پدیدهها در نهایت به یک حقیقت واحد تعلق دارند و مانند برادر به هم مرتبطاند.
اگرچه صدهزاران رنگ بنگاشتبهر جانی دو صد آیینه بگماشت
هوش مصنوعی: با وجود اینکه هزاران رنگ به تصویر کشیده شده و صدها آیینه برای نمایاندن صورتها قرار داده شده، هنوز هم حقیقت و عمق وجود انسانها قابل بیان نیست.
ولیکن اصل او بی‌رنگ آمداز آن هر دم در اینجا تنگ آمد
هوش مصنوعی: اما او از اصل خود بی‌رنگ است و به همین دلیل هر لحظه در اینجا دچار تنگنا و محدودیت میشود.
نبینی آب را هر دم برنگیدرختان کرده او هر دم برنگی
هوش مصنوعی: آب را هر لحظه میبینی که درختان با او تاب و تماشا دارند.
هزاران رنگ گوناگون شده آبگهی زرد و گهی سبز و گه عناب
هوش مصنوعی: آب به هزاران رنگ مختلف درآمده است، گاهی زرد میشود، گاهی سبز و گاهی به رنگ عناب میشود.
ببین بر خاک رنگ افزونتر است آنکه قرب و بعد او کامل‌تر است آن
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که بیشتر از رنگ و زیبایی که در خاک وجود دارد، اهمیت و ارزش نزدیکی یا دوری از کسی است که مقام و جایگاهش کامل‌تر و بالاتر است. به عبارتی دیگر، نزدیکی به افراد با ویژگیهای برجسته و کامل، ارزش بیشتری دارد.
نبینی این همه تقریر کردمببین این جملگی تفسیر کردم
هوش مصنوعی: من بارها و بارها در مورد این موضوع صحبت کردهام، حالا همهی آنچه را که گفتهام، بهطور کامل توضیح دادهام.
ببین برهان و آیت جمله یکی استاصول جملگی ذرات یکی است
هوش مصنوعی: به تماشا بنشین که همه نشانهها و دلایل یکی هستند و اساس تمام موجودات نیز یکسان است.
حیات جملگی از نور آن ذاتبدان این جمله را بیشک همان ذات
هوش مصنوعی: تمام زندگی و وجود افراد از نور آن ذات الهی است و این واقعیت را به وضوح میتوان مشاهده کرد.