بخش ۱۸ - در صفت فقر و صبر
هوش مصنوعی: این متن به بیان مسائلی از جمله فقر، محنت، و تفاوت‌های انسانی می‌پردازد. شاعر به فقیران توصیه می‌کند که به فقر خود افتخار نکنند و از غم و اندوه امروز غافل نشوند، زیرا فردا ممکن است به آن‌ها روزی برسد. او بر این نکته تأکید دارد که انسان باید با عزت نفس زندگی کند و از بندگی به ثروتمندان خودداری کند. همچنین بیان می‌کند که هرکس از حرص دنیا دوری کند و دلش پاک باشد، نزد خدا محبوب است.
شاعر به اهمیت ترک خواسته‌های دنیوی و توجه به طاعت و عبادت اشاره می‌کند و می‌گوید که هر کس در مسیر طاعت سستی کند، به گمراهی خواهد افتاد. او بر این نکته تأکید می‌کند که باید بار طاعت را با جان و دل بر دوش کشید و از فضولی کردن و کاهلی در این مسیر پرهیز کرد. در نهایت، این متن به اهمیت آزاد بودن از قید و بندها و تلاش در زندگی می‌پردازد تا انسان به هدف‌های والای خود برسد.
فقر خود را پیش کس پیدا مکنمحنت امروز را فردا مکن
هوش مصنوعی: دیگر فقر و تنگدستیات را به کسی نشان نده، و مشکلات امروز را به فردا نینداز.
مر تو را آنکس که فردا جان دهدغم مخور آخر تو را یک نان دهد
هوش مصنوعی: نگران نباش، چون کسی که فردا برای تو جان میدهد، در واقع کمکت خواهد کرد و روزی به تو میدهد.
تا به کی چون مور باشی دانه‌کش؟گر تو مردی فاقه را مردانه کش
هوش مصنوعی: تا کی میخواهی مانند مورچه فقط به جمعآوری دانههای کوچک مشغول باشی؟ اگر مرد هستی، باید با شجاعت با مشکلات و فقر روبهرو شوی و آن‌ها را تحمل کنی.
بر توکل گر بود فیروزی‌اتحق دهد مانند مرغان روزی‌ات
هوش مصنوعی: اگر بر توکل و اعتماد به خداوند باشی، به تو کمک خواهد کرد و روزی‌ات را مانند پرندگان فراوان خواهد کرد.
از خدا شاکر بود مرد فقیرگر دهد قوتش لب نان فطیر
هوش مصنوعی: مرد فقیر همیشه از خدا سپاسگزار است، حتی اگر تنها کفافش یک نان ساده باشد.
خم مشو پیش توانگر همچو طاقتا نگردی یار با اهل نفاق
هوش مصنوعی: خم نشو و خود را زیر بار کسی با موقعیت اجتماعی بالا نبر، زیرا این کار تو را به افراد نفاقآلود و دورو نزدیک می‌کند.
مرد ره را نام و ننگ از خلق نیستنفرتش از جامه‌های دلق نیست
هوش مصنوعی: مردی که در راه درست قدم برمیدارد، از نظر مردم و نظرات دیگران نگران نیست و نفرت او از لباسهای بیاعتبار تنها به خاطر ظاهر آن‌ها نیست.
هر که‌را ذوقِ نکونامی بودخاص مشمار که او عامی بود
هوش مصنوعی: هر کسی که ذوق و استعداد خوبی در کارهای خوب و نیک دارد، او را مخصوص و خاص نشمار، چون به بیخبری و عامی بودن او اشاره دارد.
گر تو را دل فارغ از زینت بودکی هوای مرکب و زینت بود؟
هوش مصنوعی: اگر دل تو از زینتها آزاد و خالی باشد، پس چرا به فکر زینت و زیباییهای بیرونی هستی؟
روی دل چون از هوا برتافتیبعد از آن می‌دان که حق را یافتی
هوش مصنوعی: زمانی که از آرزوهای بیاساس و دنیوی دل بکنی و از آن فاصله بگیری، آنگاه میتوانی به حقیقت و اصول واقعی زندگی دست پیدا کنی.
هر که او از حرص دنیادار شدبی گمان از وی خدا بیزار شد
هوش مصنوعی: هر کسی که به خاطر حرص و عطش دنیوی به جمعآوری مال و ثروت بپردازد، به یقین خداوند از او دور و بیزار خواهد بود.
چون شترمرغی شناس این نفس رانه کشد بار و نه پرد در هوا
هوش مصنوعی: این جمله به مفهوم انسانی اشاره دارد که با ویژگیها و تواناییهای خود آشناست. او نه تنها بار سنگینی را بر دوش نمیکشد، بلکه نمیگذارد که احساسات و آرزوهایش او را به اوج ببرند. به عبارت دیگر، این فرد به خوبی میداند که چه زمانی باید از تواناییهایش استفاده کند یا از چالشها دوری کند.
گر «بپر» گوییش گوید «اشترم»ور نهی بارش بگوید «طایرم»
هوش مصنوعی: اگر به او بگویی «بپر»، پاسخ میدهد «من شترم»، و اگر بگویی بارش را بگذار، می‌گوید «من پرندهام».
چون درخت زهر رنگش دلکش استلیک طعمش تلخ و بویش ناخوش است
هوش مصنوعی: اگرچه رنگ درخت زیبا و جذبکننده است، اما طعم میوهاش تلخ و بویش ناخوشایند است.
گر به طاعت خوانی‌اش سستی کندلیک اندر معصیت چستی کند
هوش مصنوعی: اگر در اطاعت و بندگیاش تنبلی و سستی کند، اما در معصیت و گناه، با شتاب و سرعت عمل کند.
نفس را آن به که در زندان کنیهرچه فرماید خلاف آن کنی
هوش مصنوعی: بهتر است که نفس خود را در قید و بند نگهداری و به خواسته‌های آن گوش ندهی، زیرا هرچه این نفس خواست، برعکس آن عمل کنی.
نیست درمانش به جز جوع و عطشتا که سازی رام اندر طاعتش
هوش مصنوعی: تنها راه درمان این درد، حسرت و تشنگی است، تا زمانی که شخص به اطاعت او عادت کند و آرام گیرد.
چون شتر در ره درآی و بارکشبار طاعت بر در جبار کش
هوش مصنوعی: وقتی مانند شتری که در راه میافتد، بار اطاعت و فرمانبرداری را بر دوش خود حمل کن و از موانع عبور کن.
بار این در را به جان باید کشیدورنه همچون سگ زبان باید کشید
هوش مصنوعی: برای رسیدن به هدف و تحمل سختیها باید عزم راسخ داشت، وگرنه مانند سگی که فقط میتواند زبانش را برای ناله و زاری بیرون بیاورد، نمیتوان چیزی به دست آورد.
هرکه او گردن کشد زین بارهاباشد از نفرین برو انبارها
هوش مصنوعی: هرکس که به خاطر قدرت و مقام خود به دیگران ظلم کند و تکبر ورزد، در نتیجه دچار نفرین و عذاب دیگران خواهد شد.
کرده‌ای بار امانت را قبولاز کشیدن پس نباید شد ملول
هوش مصنوعی: تو بار مسئولیت را پذیرفتهای، پس نباید از آن خسته یا ناامید شوی.
روز اول خود فضولی کرده‌ایوان فضولی از جهولی کرده‌ای
هوش مصنوعی: در روز نخست، خودت در کار دیگران سرک کشیدهای و این کنجکاویات ناشی از نادانی و بیخبریات بوده است.
جنبشی کن ای پسر کاهل مباشچون بلی گفتی به تن تنبل مباش
هوش مصنوعی: حرکت کن، ای پسر، بیتحرک نمان، چون قول دادی، تنبلی نکن.
هر که اندر طاعتش کسلان بودحاصلش گمراهی و خذلان بود
هوش مصنوعی: هرکس در انجام بندگی و اطاعت سست و تنبل باشد، نتیجهاش گمراهی و ناکامی خواهد بود.
راه پر خوف است و دزدان در کمینرهبری بر تا نمانی بر زمین
هوش مصنوعی: راه دشواری در پیش است و در این مسیر خطرهایی وجود دارد، و افرادی هستند که در انتظار فرصت هستند؛ بنابراین باید مراقب باشی که به آسانی بر زمین نیفتی و در این راه نگهداری.
منزلت دورست و بارت بس گرانکوششی کن پس ممان از دیگران
هوش مصنوعی: مکانت دور است و بار تو سنگین است. پس تلاش کن و از دیگران کمک نطلب.
هر که در راه از گران‌باران بودهر دمش از دیده خون‌باران بود
هوش مصنوعی: هر کسی که در مسیر زندگی با مشکلات و سختیهای فراوانی مواجه است، به طور مداوم احساس درد و غم را در درون خود دارد.
لاشه‌ای داری، سبک کن بار خویشورنه در ره سخت بینی کار خویش
هوش مصنوعی: اگر بار سنگینی بر دوش داری، آن را سبک کن و از خودت کم کن، وگرنه در مسیر زندگی با مشکلات و سختیها مواجه خواهی شد.
چیست بارت؟ جیفهٔ دنیای دونکز پی آن گشته خوار و زبون
هوش مصنوعی: چه چیزی است که تو را در دنیای پست و بیارزش به ذلت کشانده و سبب شده خوار و زبون شوی؟
وقت طاعت تیزرو چون باد باشوز همه کار جهان آزاد باش
هوش مصنوعی: در زمان عبادت و اطاعت، مانند باد سریع و تند عمل کن و از تمام کارهای دنیا بینیاز باش.