بخش ۱۹ - در بیان تواضع و ترک تکلف
هوش مصنوعی: این متن به اهمیت تقوا و تواضع در زندگی می‌پردازد و نشان می‌دهد که آراستن خود به ظواهر دنیوی نمی‌تواند انسان را به موفقیت برساند. در واقع، نویسنده با بیان اینکه مردانگی در آرایش ظاهری نیست، بلکه در تقوی و پرهیزگاری است، به انتقاد از خودستایی و خودبینی می‌پردازد. او به داستان ابلیس و آدم اشاره می‌کند و می‌گوید که ابلیس به خاطر استکبار رانده شد، در حالی که آدم با توبه و استغفار عزت پیدا کرد. در پایان، به این نتیجه می‌رسد که فخر و تکبر بر سرنوشت انسان تأثیر منفی می‌گذارد و تنها تواضع و تقوا می‌تواند موجب خوشبختی و آرامش شود.
سر چه آرایی به دستار ای پسرگر توانی دل به‌دست آر ای پسر
هوش مصنوعی: ای پسر، چرا خود را به زینت و تزیین میآرایی؟ اگر میخواهی، سعی کن دلها را به‌دست آوری و از زیباییهای ظاهری فراتر بروی.
تا نگیری ترک عزّ و مال و جاهاز همه بر سر نیایی چون کلاه
هوش مصنوعی: اگر از مقام و ثروت و جاه و جلال خود دست نکشی، هرگز نمیتوانی به جایگاه بلندتر و ارزشمندی دست یابی.
نیست مردی خویشتن آراستنقصد جان کرد آنکه او آراست تن
هوش مصنوعی: هیچ مردی نیست که خود را آراسته باشد، بلکه آن کسی که بر خود تکیه کرده، در حقیقت به جان خود حمله کرده است.
نیست در تن بهتر از تقوی لباسدر تکلّف مرد را نبود اساس
هوش مصنوعی: هیچ چیزی در بدن بهتر از تقوا نیست، مانند اینکه لباس زیبا در یک تکلّف نمی‌تواند پایه و اساس وجود یک مرد را تشکیل دهد.
هر که او دربند آرایش بوددر جهان فرزند آسایش بود
هوش مصنوعی: هرکس که در دنیا به زیباییها و آرایشها وابسته و درگیر باشد، در حقیقت در بند آسایش و راحتیهای زندگی است.
عاقبت جز نامرادی نبودشبهره‌ای از عیش و شادی نبودش
هوش مصنوعی: در پایان، او هیچ دستاوردی جز ناکامی نداشت و از لذت و خوشحالی بهرهمند نشد.
خودستایی پیشهٔ شیطان بودآنکه خود را کم زند مرد آن بود
هوش مصنوعی: کسی که در حال خودستایی باشد، شبیه به شیطان است؛ اما مرد واقعی کسی است که خود را کمتر از آنچه هست معرفی کند.
گفت شیطان «من ز آدم بهترم»تا قیامت گشت ملعون لاجرم
هوش مصنوعی: شیطان گفت که من از آدم برترم و به همین خاطر تا همیشه نفرین شده باقی ماند.
از تواضع خاک مردم می‌شودنور و نار از سرکشی گم می‌شود
هوش مصنوعی: از فروتنی و تواضع انسان، روح و نورانیت به وجود میآید، ولی از سرکشی و خودبزرگبینی، انسان دور می‌شود و گمراه می‌شود.
رانده شد ابلیس از مستکبریگشت مقبول آدم از مستغفری
هوش مصنوعی: ابلیس از جایی که خیلی مغرور و خودخواه بود، رانده شد. اما آدم با حالتی از ندامت و طلب بخشش، مقبول درگاه خداوند قرار گرفت.
شد عزیز آدم چو استغفار کردخوار شد شیطان چو استکبار کرد
هوش مصنوعی: زمانی که آدم توبه و استغفار کرد، به مقام عزیز و ارزشمندی رسید، اما شیطان به دلیل تکبر و خودبزرگبینیاش به خفت و ذلت افتاد.
دانه پست افتد زبردستش کنندخوشه چون سربرکند پستش کنند
دانه بهعلت آنکه در زیر میافتد آنرا بالا میآوردند؛ خوشه چون که سرکشی می‌کند او را فرو میاندازند.