بخش ۳۳ - در بیان آنکه نظر عارف به خداست و نظر زاهد به عمل خود. زاهد گوید «من چه کنم؟» عارف گوید «تا حق چه کند؟» خود را فراموش کرده‌است بلکه خودی او نمانده‌است و مستهلک حق گشته که «هم العارف ربه و هم الزاهد نفسه»
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به توصیف و مقایسه دو نوع نگرش به زندگی یعنی زاهد و عارف می‌پردازد. زاهد به خاطر ترس از مشکلات و محنت‌ها به اعمال نیکو توجه می‌کند و در بلاتکلیفی و ترس زندگی می‌کند. اما عارف به عشق و جذبه الهی توجه دارد و در حالت شگفتی از نظر خداوند غرق می‌شود.
زاهد به کارهای نیک و ظاهری خود می‌پردازد، در حالی که عارف به باطن و حقیقت‌های عمیق می‌نگرد. زاهد در میان امید و ترس زندگی می‌کند و عارف از مقام قرب الهی به اوج می‌رسد. در نهایت، شاعر به بی‌نهایت بودن عارف اشاره می‌کند و از فراق و جدایی می‌گوید که برای او پدیده‌ای ناشناخته و غیرقابل توضیح است.
نقل صائب شنو از آن سروردر بیان صفات این دو نفر
هوش مصنوعی: داستانی را که صائب نقل می‌کند، درباره آن شخصی است که در مورد ویژگیهای دو نفر صحبت می‌کند.
زاهد از ترس گفته «من چه کنم؟در میان چنین محن چه کنم؟»
هوش مصنوعی: زاهد از خوف و نگرانی ابراز می‌کند که با این همه مشکلات و سختیها چه باید کرد و چگونه باید رفتار کرد.
عارف از عشق گفته «او چه کند؟عجب از بهر من خدا چه تَنَد؟»
هوش مصنوعی: عارف در اینجا به بیان احساسی عمیق و شگفتی از عشق می‌پردازد و میپرسد که محبوب چه تأثیری بر او دارد، در حالی که از این موضوع تعجب می‌کند که خداوند برای او چه کارهایی انجام میدهد. این احساس نشاندهنده ارتباط عاطفی عمیق و تأمل در مورد عشق و وجود خداوند است.
نظر او بود به سوی خودیکه کنم نیک و نگروم به بدی
هوش مصنوعی: چشم او به سوی من بود، پس من تلاش میکنم تا کارهای خوب انجام دهم و به بدیها توجه نکنم.
نظر این بود به سوی خدانگرد دائماً بر وی خدا
هوش مصنوعی: همیشه باید به سمت خداوند توجه داشت و نگاهتان را به او معطوف کنید.
نظر الزاهدین فی الافعالنظر العارفین فی اضمحلال
هوش مصنوعی: نگاه زاهدان به اعمال، مانند نگاه عارفان به زوال و افول است.
صحوة الزاهد من الاعمالسکرة العارف من الاجلال
هوش مصنوعی: بیداری زاهد از اعمال خود مانند مستی عارف از بزرگی و عظمت حق است.
عمل البر متکا الزاهدمطمح العارف لدی الواحد
هوش مصنوعی: عمل نیک پناهگاه پارسایان و هدف آگاهان در نزد خداوند یگانه است.
ذا یری نفسه یفعل البرذاک للحق شاهد فی السر
هوش مصنوعی: کسی که نیکوییها را انجام میدهد، در دل خود گواهی بر حقیقت دارد.
ذاک احسانه مدی معدودعارف الحق هادم المحدود
هوش مصنوعی: این جمله به خوبی نشان میدهد که لطف و احسان او محدود به زمان و مکان خاصی نیست و ویژگیهای عارفان حقیقی را که درک عمیقی از حقیقت دارند، توصیف می‌کند. او میتواند مرزها و محدودیتها را بشکند و به انسانها کمک کند تا به شناخت بالاتری برسند.
ذاک فی الارض عمره یفنیعارف الحق فی البقاء سما
هوش مصنوعی: در این دنیا، عمر انسان به سر میآید، اما کسی که حقیقت بقا را میشناسد، در آسمان جاودانه باقی میماند.
زاهد اندر میان خوف و رجاعارف الحق طار فوق حجی
هوش مصنوعی: زاهد با ترس و امید در میان به سر میبرد، اما عارف حقیقت از مرز دانش فراتر میرود.
مسکن الزاهدین فی ذاالفرشهمة العارفین فی ذی العرش
هوش مصنوعی: جایگاه زاهدان در این دنیا، همین زمین و زندگی مادی است، اما همت و تلاش عارفان در وادی معنوی و نزد خداوند متعال است.
نیست این را نهایت آن سلطانبازگو چون شد از فراق و چسان
هوش مصنوعی: این موضوع را نمیتوان به راحتی بیان کرد؛ زیرا درد فراق و جدایی این سلطان، عمیق و غیرقابل توصیف است.