بخش ۱۰۶ - در بیان آنکه هر نفسی که آدمی در دنیا میزند و آن رادر نظر نمیآورد عنداللّه هیچ ضایع نیست و عاقبت همه پیش خواهد آمدن از خیر و شر، چنانکه میفرماید که فمن یعمل مثقال ذرة خیراً یره و من یعمل مثقال ذرة شراً یره
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به مسایل اخلاقی و روحانی پرداخته است. شاعر به انسان‌ها یادآوری می‌کند که باید مراقب اعمال خود باشند و هر یک از اعمال دوری از بدی و نزدیکی به نیکی، در نهایت بر سرنوشت‌شان تأثیر می‌گذارد. او بر اهمیت حکمرانی بر نفس تأکید می‌کند و می‌گوید که کسی که بر نفس خود مسلط باشد، بر دنیا و آخرت حاکم است. همچنین اشاره می‌کند که علم و دانش بر اساس ظرفیت و شایستگی افراد متفاوت است و آنچه ارزشمند است، شناخت حقیقت و دوری از باطل است. در پایان، شاعر به عشق و مستی از آن اشاره می‌کند و می‌گوید که عشق واقعی به فرد کمک می‌کند تا از قید و بندهای دنیوی آزاد شود و به درک عمیق‌تری از حقیقت نایل آید.
در نبی گفت حق که یک ذرهاز بد و نیک ای بخود غره
هوش مصنوعی: خداوند در کلام نبی فرمود که حتی یک ذره از خوبی و بدی نمیتواند باعث غرور تو شود.
جمله اعمال خویش خواهی دیداز شر و خیر همچو روز پدید
هوش مصنوعی: تمام کارهای خود را خواهی دید، چه خوب و چه بد، همانطور که روز در روشنایی خودش نمایان است.
بنگر تا ز تو چه می آیدکن حذر ز آنچه آن نمی باید
هوش مصنوعی: به دقت نگاه کن تا ببینی از تو چه چیزهایی سر میزند و از آنچه که مناسب نیست، دوری کن.
کاخر کار بر تو خواهد گشتشادجانی که که تخم طاعت ک شت
هوش مصنوعی: در نهایت، زندگی تو به خوشی و شادی خواهد انجامید، زیرا تو Seed of obedience را در قلب خود کاشتهای.
کاشکی خود همان قدر گشتیعوضش نی که بی شمر گشتی
هوش مصنوعی: ای کاش تو هم به همان اندازه که تغییر کردی، من را نیز عوض نمیکردی، تا اینکه بدون شمر و دقت درمییابم که چه تغییراتی در تو ایجاد شده است.
یک بدت را مکن ز حرص دو صدبحذر باش زینهار از بد
هوش مصنوعی: نکن که به خاطر یک چیز بد، خود را به زحمت بیندازی و در دو صد حالت مراقب باش که از کارهای ناپسند اجتناب کنی.
بد چون مور را مکن چون ماربگریز از بدی ونیکی کار
هوش مصنوعی: بدی را که مانند مور است، رها کن و همانند مار از آن دوری کن. به دور از نیکی و کارهای خوب باش.
خنک او را که تخم نیکی کاشتیک بینداخ ت صد عوض برداشت
هوش مصنوعی: خوشا به حال کسی که بذر نیکی را میکارد؛ او یک کار خوب انجام میدهد و به هزاران پاداش میرسد.
شد در آخر ز اغنیای خدادر بقا رفت و یافت کار و کیا
هوش مصنوعی: در نهایت، از ثروتمندان خداوند به سوی جاودانگی رفت و شغل و مقام خود را پیدا کرد.
در جهان بقا چو سرور شدنفس دونش زبون و مضطر شد
هوش مصنوعی: در جهان جاودانگی، وقتی که نفس پایین و بیارزش به مقام سروری میرسد، آن احساس ناچاری و سستی به او دست میدهد.
هر که بر نفس خود شود حاکمبر فنا و بقا بود حاکم
هوش مصنوعی: هر کسی که بر خواستهها و نفس خود کنترل داشته باشد، بر زندگی و مرگ نیز تسلط خواهد داشت.
بر سر نفس هر که پای نهادرهرو است او و رهنمای فتاد
هوش مصنوعی: هر که بر نفس خود تسلط پیدا کند و در آن مسیر استقامت بگذارد، او هم راهی است در سفر خود و هم راهنمایی برای دیگران.
آنکه او کشت نفس ملعون راکرد پاک از درون آن دون را
هوش مصنوعی: کسی که نفس سرکش و زشت خود را از بین برد و دلش را از آلودگیها پاک کرد.
بی حجابی جمال یار بدیدهرچ پنهان بد آشکار بدید
هوش مصنوعی: بیحجابی زیبایی معشوق را به وضوح نمایان کرد، هر چه پنهان بود، اکنون آشکار شد.
هر کرا گنج هست میراندهرکرا رنج هست میماند
هوش مصنوعی: هر کس که دارای ثروت و گنجی باشد، به سرعت آن را صرف می‌کند و از بین میبرد، اما هر کس در زندگی با سختی و رنج مواجه شود، آن رنجها همچنان باقی میمانند.
آنکه نوریش هست می بیندبر شیرین ز باغ میچیند
هوش مصنوعی: کسی که از نور و روشنایی بهرهمند است، مانند درختی که میوههایش را میچینند، میتواند زیباییها را ببیند و از خوبیها بهرهبرداری کند.
هرزه ای را اگر نداند اوچه شود با من ای رفیق بگو
هوش مصنوعی: اگر کسی نتواند بداند که وضعیتش با من چگونه خواهد بود، ای دوست، به او بگو که چه اتفاقی خواهد افتاد.
گر ندانم من آنچه خوردی دوشیا چه گفتی و یا چه کردی دوش
هوش مصنوعی: اگر نمیدانم تو شب گذشته چه خوردی، چه گفتی یا چه انجام دادی، در واقع به این معنی است که من از آنچه برای تو اهمیت دارد بیخبرم.
چه زیان دارد آن چو میدانمکه همه چون تن ن د و من جانم
هوش مصنوعی: چه ضرری دارد اگر بدانم که همه مانند بدن هستند و من همان جان هستم؟
هرچه در پیش عاقلان بازی استکودکان را بدان سرافرازی است
هوش مصنوعی: هر چیزی که در نظر خردمندان بیاهمیت به نظر میرسد، برای کودکان تجربهای ارزشمند و شاداب کننده است.
عقل عاقل نجوید آن دیگرچون خدایش دهد از آن بهتر
هوش مصنوعی: عقل انسان هرگز چیزی را جستجو نمیکند که فراتر از آنچه که خداوند برایش مقدر کرده است و چون خداوند به او عطا کند، بهتر از آن نخواهد بود.
بر جوی نقره کی کنی تو نظرچونکه دادت خدای خرمن زر
هوش مصنوعی: اگر بر جوی نقره نگاهی بیندازی، به یاد داشته باش که خدای تو، نعمتهای زیادی مانند خرمن زر به تو داده است.
آنکه هر دم خدای را بیندغیر حق در دلش کجا شیند
هوش مصنوعی: آن کسی که هر لحظه خدا را میبیند، چگونه ممکن است غیر از حقیقت در دل او جا داشته باشد؟
این مکن باور ار خرد داریکه بود یار او بجز باری
هوش مصنوعی: اگر خرد و دانایی داری، این را باور نکن که جز او یاری برای تو وجود ندارد.
حق چو زو دور کرد باطل راپر ز حق دان همیشه آن دل را
هوش مصنوعی: هرگز دل را از حق و حقیقت دور نکن، زیرا وقتی که حق از انسان دور شود، باطل بر او حاکم میشود. بنابراین، همیشه قلبت را پر از حقیقت نگهدار.
زو خورد قوت دائماً انساننیست آن قوت روزی حیوان
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که انسان همواره از خوراک و قوت مناسب برخوردار نیست و تنها حیوانات هستند که روزی خود را به طور مداوم تأمین میکنند. بنابراین، تأمین نیازهای غذایی برای انسان‌ها هر روز به یک شکل نیست و ممکن است دچار نوسان شود.
علم های خدا دو صد گون استهمچو کالا عزیز و هم دون است
هوش مصنوعی: علمهای خدا دو نوع است: برخی از آنها گرانبها و با ارزش هستند، در حالی که برخی دیگر کم ارزش و بیاهمیت به شمار میآیند.
علم افزون رسد بافزونانعلم مادون رسد بمادونان
هوش مصنوعی: دانش کسانی که بیش از دیگران علم دارند، بیشتر میشود، در حالی که کسانی که از نظر علمی پایینتر هستند، به همان اندازه کمتر میآموزند.
نی تو چون در سخن همیپوئیلایق عقل شخص میگوئی
هوش مصنوعی: تو زمانی که در سخن میگویی، سخنانت به اندازهای فراگیر و عمیق است که نشان از خرد و عقل تو دارد.
چه قدر فهم دارد آن طالبیا چه حالت بر او بود غالب
هوش مصنوعی: چقدر درک و آرمان آن جوینده عمیق است یا چه حال و احوال بر او حاکم است.
بر قد او بری قبای سخنکی بداند خسی بهای سخن
هوش مصنوعی: قد و قواره او آنقدر زیبا و باارزش است که هیچ کس نمیتواند ارزش سخنان و گفتار را در مقایسه با زیبایی او درک کند. به عبارتی، هر کسی که درک کمی از زیبایی و ارزش دارد، نمیتواند بهای واقعی کلام زیبا را بفهمد.
هم بر این قاعده خدای قدیملایق تست با تو یار و ندیم
هوش مصنوعی: این دو هجای شاعر به تصدیق این نکته اشاره دارد که خداوند کهن و قدیمی، به خوبی با تو دوست و همدم است و شایستگی این دوستی را دارد.
درخورت گوید و بیفزایدهرچه آن سود تست بنماید
هوش مصنوعی: هر چیزی که به نفع تو باشد و به تو کمک کند، برایت بیان خواهد شد و به آن افزوده خواهد شد.
قدر طاقت نهد خدا بارتتا که دارد همیشه در کارت
هوش مصنوعی: خدا به اندازهای که میتوانی تحمل کنی، به تو بار زندگی میدهد تا همیشه از آن بهرهمند باشی.
گر فزونتر دهد فرومانیزانکه آن علم را نمیدانی
هوش مصنوعی: اگر برتری و فضیلت بیشتری به تو داده شود، چون آن علم را نمیدانی، از آن بهرهای نخواهی برد.
غرش شیر ناید از روباهبنده را کی بود مهابت شاه
هوش مصنوعی: صدای بلند شیر از یک روباه نمیتواند درآید؛ آیا ممکن است که مخلوق ضعیف، جلال و عظمت پادشاه را به نمایش بگذارد؟
کارهای خداست بی پایانبحر او را کسی ندیده کران
هوش مصنوعی: اعمال خداوندی بیپایان و نامحدود است و هیچکس نتوانسته است انتهای آن را مشاهده کند.
وصف او را گذار و باده بنوشرو بخر بیهشی و هوش فروش
هوش مصنوعی: بیا توصیف او را رها کن و باده بنوش. برو و بیخبری را بخر و از هوشیاری بگذر.
هوش اصلی درون بیهوشی استراه آن مستی و قدح نوشی است
هوش مصنوعی: در حقیقت، آگاهی واقعی در دل نادانی و بیخبری نهفته است و برای رسیدن به این حالت، باید از حالتی مس که به مستی و نوشیدن شراب شبیه است عبور کرد.
لهب العشق مسکر هادیجانب الصحوانت یا حادی
هوش مصنوعی: شعله عشق مستکننده است، ای هدایتکننده در کنار بیدارگران.
قهوة العشق تحشر الموتیهی فی السکر تبرئی الاعمی
هوش مصنوعی: نوشیدن شراب عشق، مردگان را به جمع میآورد و در حال مستی، نابینایان را شفا میدهد.
مرکب العشق موصل العشاقفلهذا ارادة المشتاق
هوش مصنوعی: عشق وسیلهای است برای ارتباط عاشقان، به همین خاطر، آرزوی مشتاقان به سمت آن هدایت میشود.
قهوة العشق مشرب الارواحشربها فی الریاض بالاقداح
هوش مصنوعی: نوشیدن قهوه عشق، برای روحها همچون نوشیدنیی خوشطعم در باغهای سرسبز است.
قدح العشق فکرة الابدالذاک ینجیکم من الاضلال
هوش مصنوعی: شراب عشق، اندیشهای از جانشینان است که شما را از گمراهی نجات میدهد.
قدح الفکر فی القلوب یدورجریان الصفاء منه یفور
هوش مصنوعی: شعلهٔ فکر در دلها بهطور مداوم میچرخد و از آن صفای درونی جوش و خروش می‌کند.
سکره غایة المنی اطربدائماً من سلافه اشرب
هوش مصنوعی: در اوج شادی و نشاط، همواره از شراب سرمستی بنوش.
هرکه او مست ما بود از ماستمرد هشیار ا ز ین بعید و جداست
هوش مصنوعی: هر کسی که از عشق ما شیدا و سرمست است، از خود ماست، اما شخصی که هوشیار و بیدار است، به هیچ وجه به ما نزدیک نیست.
می ما نوش اگر توئی خمارسادگی کن که تا شوی عیار
هوش مصنوعی: اگر تو در حال مستی، بگذار از شراب بنوشی و سادهدلانه رفتار کنی تا بر جمال و زیباییات افزوده شود.