بخش ۶ - ابن یمین فریومدی خراسانی
هوش مصنوعی: امیر محمود بن یمین الدین محمود فریومدی الطغرایی، شخصی معروف به اخلاق نیکو و ویژگیهای برجسته بود که در حوزههای علمی و معنوی به کمالات دست یافته بود. او از طریق کشاورزی روزی خود را تأمین میکرد و اموالش را صرف درویشان مینمود. آثار او، از جمله اشعار کمیابش، در سال ۷۴۳ هجری قمری در جنگ سربداران از بین رفت.
چند بیت از اشعار او به بیان حکمت و موعظه پرداخته و نشاندهنده اندیشههای او در خصوص زندگی و دنیا هستند. او در اشعاری به انتقاد از وابستگی به مردم و نشان دادن ارزش عزلت در زندگی اشاره کرده و به اهمیت توکل بر خداوند و قناعت پرداخته است.
در نهایت، او در شب فوتش به تلاوت مشغول بود و رباعیای از خود برجای گذاشت که نشاندهنده روحیه عارفانهاش بود؛ او بدون ترس از مرگ، به ملاقات خدا میشتافت. آثار و اشعار او نمایانگر عمیقترین اندیشههای عرفانی و زندگی ساده و دلنشینش است.
وهُوَ امیر محمود بن یمین الدین محمود فریومدی الطغرایی، در اخلاق حمیده و اوصاف پسندیده مشهور و در کمالات صوری و معنوی در السنه و افواه مذکور. از سالکان واصل و عارفان کامل. استفاضهٔ فیوضات الهیه نموده و خود در سلک حکما و عقلا مندرج بود. تحصیل معاش از رهگذر زراعت و دهقانی فرمودی و هرچه داشتی مصروف درویشان نمودی. دیوان حکمت توأمانش در سنهٔ ۷۴۳ در جنگ سربداران از میان رفته. لهذا اشعارش کم یاب و این ابیات از نتایج طبع آن جناب است:
هوش مصنوعی: امیر محمود بن یمینالدین محمود فریومدی الطغرایی فردی مشهور به اخلاق نیکو و ویژگیهای پسندیده است و در کمالات ظاهری و باطنی زبانزد عام و خاص است. او از عارفان بزرگ و سالکان مخلص به شمار میآید و از فیوضات الهی بهرهمند شده است. او در زمره حکما و افراد خردمند قرار دارد و برای تأمین معاش خود به کشاورزی و کارهای زراعی مشغول بود و همه آنچه داشت را در راه حمایت از درویشان صرف میکرد. دیوان حکمت او در سال ۷۴۳ هجری قمری در جنگ سربداران از بین رفته و به همین دلیل اشعارش به سختی پیدا میشود. این ابیات نیز نتیجه ذوق سرشار اوست.
به در کس مرو ز بهرِ طمعتا ز در همچو سگ نرانندت
هوش مصنوعی: به خاطر طمع، به کسی مراجعه نکن، زیرا ممکن است مانند یک سگ تو را از در بیرون کنند.
آشنایی خلق درد سر استمنقطع باش تا ندانندت
هوش مصنوعی: دوستی و ارتباط با مردم میتواند مشکلاتی ایجاد کند، بنابراین بهتر است دوری گزینی و خودت را از آنها جدا نگهداری تا از مشکلاتی که ممکن است به وجود آید، در امان بمانی.
گر شوی گوشه گیر چون ابروبر سرِ دیدهها نشانندت
هوش مصنوعی: اگر به گوشهنشینی روی و از جمع دوری کنی، مانند ابرو که بر روی چشمها سایه میاندازد، دیگران به تو توجه خواهند کرد.
این همه جد و جهد حاجت نیستآنچه روزیست میرسانندت
هوش مصنوعی: تمام تلاش و کوشش انسان در زندگی ممکن است ضرورتی نداشته باشد، زیرا آنچه مقدر شده و روزی اوست، به هر حال به او خواهد رسید.
٭٭٭
زدم از کتم عدم خیمه به صحرایِ وجوداز جمادی به نباتی سفری کردم و رفت
هوش مصنوعی: از حالت عدم بیرون آمدم و وجودم را مانند خیمهای در دشت هستی برپا کردم. از حالت جامد به زندگی نباتی رسیدم و سفری را آغاز کردم و پیش رفتم.
بعد از آنم کشش نفس به حیوانی بردچون رسیدم به وی از وی گذری کردم و رفت
هوش مصنوعی: پس از آنکه نفس مرا به سمت حیوانی کشاند، به او رسیدم و سپس بدون توقف از کنارش عبور کردم و ادامه دادم.
بعد از آن در صدفِ سینهٔ انسان به صفاقطرهٔ هستی خود را گهری کردم و رفت
هوش مصنوعی: پس از آن، در عمق وجود انسان، جواهر وجود خود را با صفا و خلوص درخشان کردم و سپس از آنجا رخت بستم و رفتم.
با ملایک پس از آن صومعهٔ قدسی راگرد برگشتم و نیکو نظری کردم و رفت
هوش مصنوعی: با فرشتگان، بعد از آنکه به صومعهٔ مقدس نزدیک شدم، به دقت به آن نگاه کردم و سپس راهی شدم.
بعد از آن ره سوی او بردم و چون ابن یمینهمه او گشتم و ترک دگری کردم و رفت
هوش مصنوعی: پس از آن، راهی به سوی او شدم و مانند ابن یمین تمام وجودم را به او سپردم و از دیگران صرف نظر کردم و به سمت او رفتم.
دو قرص نان اگر از گندم است وگر از جودو تای جامه اگر کهنه است وگر از نو
هوش مصنوعی: اگر دو قرص نان از گندم باشد یا از جو، و یا اینکه دو لباس کهنه باشد یا نو، تفاوتی در اصل مادیت آنها نیست.
چهار گوشهٔ دیوار خود به خاطرِ جمعکه کس نگوید از این جای خیز و آنجا رو
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه دیگران چیزی نپرسند یا قضاوت نکنند، خود را در چهار طرف دیوار محصور کردهایم.
هزار مرتبه بهتر به نزد ابن یمینز فرِّ مملکتِ کیقباد و کیخسرو
هوش مصنوعی: بهتر است که نزد ابن یمین باشم تا اینکه در کاخهای شاهان بزرگ و ثروتمند زندگی کنم.
٭٭٭
اگر دو گاو به دست آوری و مزرعهاییکی امیر و یکی را وزیر نام کنی
هوش مصنوعی: اگر دو گاو به دست بیاوری و یکی از آنها را به امیر و دیگری را به وزیر نسبت دهی، این نشاندهنده قدرت و موقعیت اجتماعی آنهاست.
بدان قدر چو کفاف معاش تو نشودروی و نان جوی از یهود وام کنی
هوش مصنوعی: هرقدر که نیازهای زندگیات تأمین نشود، به خاطر روزی و نان از یهودی قرض نخواهی گرفت.
هزار بار از آن بِه که از پی خدمتکمر ببندی و بر مردکی سلام کنی
هوش مصنوعی: بهتر است هزار بار تلاش کنی و برای خدمت به دیگران، سختیها را به جان بخری تا اینکه تنها به کسی که قدرت و مقام دارد، احترامی نشان دهی.
رباعی
آن کز پی وصل او به جان میپویماو با من و من جمله جهان میجویم
هوش مصنوعی: من در جستجوی وصال او هستم و با تمام وجود به دنبال او میروم. او با من است و من به دنبال همهچیز در این جهان هستم.
نی نی که من اویم و من واو را مناز تنگ مجالی سخنی میگویم
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به نوعی از وجود خود و تأثیر کلماتش در شرایط محدود و دشوار صحبت میکند. او به ما میگوید که با وجود سختیها و تنگناها، همچنان به بیان احساسات و افکارش ادامه میدهد. این ابراز وجود، نشانهای از اراده و عزم اوست که حتی در شرایط مشکل هم نمیگذارد صدایش خاموش بماند.
رباعی
خواهی که خدا کار نکو با تو کندارواح ملایک همه رو با تو کند
هوش مصنوعی: اگر میخواهی خداوند با تو رفتار خوبی داشته باشد، باید مخلوقات محبوب او، یعنی فرشتگان، را با خود همراه کنی.
با هرچه رضایِ او در آن نیست مکنیا راضی شو به هرچه او با تو کند
هوش مصنوعی: با هر چیزی که خداوند در آن راضی نیست، کاری نکن و اگر نمیتوانی از آن بگذری، به هر چیزی که او با تو میکند، راضی باش.
گویند که چون ابن یمین رحلت مینمود شب به تلاوت مشغول شد تا هنگام فوت رسید و این رباعی گفته به جوارِ رحمت حق پیوست. صبح این رباعی را بر سر سجادهاش یافتند:
هوش مصنوعی: نقل شده است که زمانی که ابن یمین در حال فوت بود، شب را به خواندن قرآن مشغول بود تا اینکه جان سپرد. او این رباعی را سروده و پس از آن به رحمت خدا پیوست. صبح روز بعد، این رباعی را بر روی سجادهاش پیدا کردند.
منگر که دل ابن یمین پرخون شدبنگر که ازین سرایِ فانی چون شد
هوش مصنوعی: به چیزهایی که انسان را دلسرد میکنند نگاه نکن، بلکه به این بیندیش که این زندگی دنیوی با تمام زوال و ناپایداریاش چگونه است.
مصحف به کف و چشم به ره، روی به دوستبا پیکِ اجل خنده زنان بیرون شد
هوش مصنوعی: کتاب آسمانی در دستانش بود و نگاهش به راه، با عبوس و خندان به سوی دوست، از دنیا بیرون رفت.