بخش ۶۸ - عامر بن عامر بصری
هوش مصنوعی: شاعر و حکیم معروفی از بصره، با نژاد علی و اهل سیواس در روم بوده است. او به دلیل زندگی در روم و ترس از مخالفانش، هویت واقعیاش را پنهان نگه داشته است. مشهورترین اثر او قصیدهای به نام "ذات الانوار" است که شامل دوازده نور و تفسیرهای عرفانی است. اشعار او به بررسی عشق و وحدت وجود میپردازد و فلسفه عمیقی را به تصویر میکشد. این قصیده دربردارنده تفکراتی درباره صفات خداوند و رابطه انسان با اوست و تلاش می‌کند تا مظاهر وجود و حقیقت را با زبانی عمیق و استعاری توصیف کند. شاعری که به دنبال درک حقیقت و وجود است و سعی می‌کند از مرزهای فهم بشری عبور کند.
از مشایخِ بصره و از اکابر حکما و از نوادر فضلا و افصح الفصحای عهد خود بوده. از بعضی اشعار او به سیادت استنباط می‌شود. همانا علوی نژاد بوده و به سبب توطن در روم و بیم مخالفان آن مرز وبوم ظاهر ننموده. غرض، مولدش بصره و موطنش سیواس مِنْبلاد روم و قصیدهٔ فریدهٔ ذات الانوارش گنجینهٔ علوم و آن در تتبع قصیدهٔ تائیهٔ ابن فارض منظوم، مشتمل است بر دوازده نور و در هر نوری سرایر خفیّه را ظهور. الحق آن کلیم کلام ید بیضا نموده و بر مرده دلان ایام، دم عیسی گشوده. چون اشعار عربیه در این کتاب کمتر قلمی می‌شود. از ضبط تمامی آن معذور و بدین چندبیت اکتفا رفت. وهی هذا:
هوش مصنوعی: این فرد از بزرگواران بصره و یکی از حکما و اندیشمندان برجسته زمان خود به شمار می‌رود. از برخی اشعار او می‌توان به نسب او پی برد که به خانواده علوی تعلق دارد. او به دلیل زندگی در روم و ترس از مخالفان خود به راحتی ظاهر نشده است. زادگاهش بصره و محل زندگی‌اش سیواس در روم است. اشعار خاصی که دارد، به عنوان گنجینه‌ای از دانش شناخته می‌شود و در پیروی از قصیده تائیه ابن فارض، شامل دوازده موضوع مختلف است که هر یک حاوی معانی عمیق و پنهانی است. واقعاً او مانند موسی که دستانش روشنایی دارد، بر دل‌های مرده روشنایی بخشیده است. اشعار عربی در این کتاب کم است و به همین دلیل تنها به چند بیت اکتفا شده است.
بَدَا ظاهِراً بِالکُلِّ لِلْکُلِّ بَیّْناتُشَاهِدْهُ الْعَیْنانُ فی کُلِّ ذَرَّةٍ
هوش مصنوعی: در همه‌جا و در هر ذره‌ای، حقیقتی نمایان شده که چشمان تو می‌توانند آن را ببینند.
تَجَلَّی لی الَّمحْبُوبُ مِنْکُلِّ وِجْهَةِفَشَاهَدْتُهُ فِی کُلِّ مَعنّی وَصُورَةِ
هوش مصنوعی: محبوب از هر سو و جنبه‌ای بر من تجلی کرد و من او را در هر معنا و شکل مشاهده کردم.
وَأَشْرَقَ مِنْهُ مطلق قید الْوَرَیعُمُوماً بِهِ وحدانیة صمدیة
هوش مصنوعی: عالم با ظهور نور واحد و بی‌نظیر، از قید و بندها آزاد شد و این نشان‌دهنده‌ی یکتایی و مستقل بودن ذات اوست.
هُوَ الْواحِدُ الْفَرْدُ الْکَثِیْرُ بِنَفْسِهِفَلَیْسَ سِوَاهُ اِنْنَظَرْتَ بِدِقَّةِ
هوش مصنوعی: او یکتا و بی‌همتاست که در ذات خود کثرت دارد، پس اگر با دقت نگاه کنی، چیزی جز او نمی‌بینی.
لَهُ کُلُّ عَیْنٍ فی الْوُجُودِ یَرَی بِهَالَهُ کُلُّ اُذْنٍ فی السِّرَایا وَعَی بِهِ
هوش مصنوعی: او در وجودش هر چشمی دارد که با آن می‌بیند و هر گوشی دارد که با آن می‌شنود.
لَهُ کُلُّ کَفٍّ فی الْوَرَی بَاطِشاً بِهالَهُ کُلُّ عِلْمٍ مِنْعُلُومٍ الْحَقِیْقَةِ
هوش مصنوعی: او به هر دست‌اش در میان مردم قدرتی دارد و تمامی دانش‌ها از حقایق به او تعلق دارد.
فَکَثْرَتُهُ مَخْفِیَّةً تَحْتَ وَحْدَةِکَمَا اَنَا فَرْدٌ کَثْرَتِی تَحْتَ وَحْدَتِی
هوش مصنوعی: وجود من، به‌طور پنهانی در یک جمعیت زیاد نهفته شده است، مانند اینکه من به‌تنهایی در میان جمعی از افراد دیگر قرار گرفته‌ام.
بَقِیْتُ بِهِ لَمّا فَنَیْتُ لَهُ کَماوَجَدْتُ حَیاتِی فِیْهِ مِنْبَعْدِ مَوتِةِ
هوش مصنوعی: من برای او زندگی کردم، وقتی که برای او به پایان رسیدم، همان‌طور که پس از مرگم زندگی‌ام را در او یافتم.
هُوَ الناسِعُ الدّانِی إلَیْنَا بِعَیْنِهِهُوَ الْغائِبُ الْمَشْهُودُ فی کُلِّ بُقْعَةِ
هوش مصنوعی: او کسی است که با نگاه خود به ما نزدیک می‌شود، او غایبی است که در هر مکانی حضور دارد و قابل مشاهده است.
هُوَ الْعاشِقُ الْمَعْشُوقُ فی کُلِّ صُورةٍهُوَ النّاظِرُ الْمَنْظُورُ فی کُلِّ لَمْحَةِ
هوش مصنوعی: او عاشق و معشوق در هر صورتی است، و در هر نگاهی، هم ناظر است و هم مورد مشاهده.
تَحُوْمُ عُقُولُ الْخَلْقِ حَوْلَ جَنابِهِوَلَمْیُدْرِکُوا مِنْنُوْرِهِ غَیْرَ لَمّعَةِ
هوش مصنوعی: افکار مردم حول شخصیت او می‌چرخند، اما هیچ‌کدام نمی‌توانند جز یک پرتو کوچک از نورش را درک کنند.
تُکَثِّرُهُ الأشیاءُ والْکُلُّ واحدٌصِفاتٌ وَذاتٌ ضُمَّتَا فی هُوِیَّةِ
هوش مصنوعی: آشکار است که اشیاء بسیارند، اما در نهایت همه‌ی آنها یکسانند. صفات و ذات‌ها در یک هویت واحد جمع شده‌اند.
فَوَحْدَتُهُ دَاَمْت لهَا کُلُّ کَثْرَةٍوَصِحَّتُهُ قَامَتْبِهَا کُلُّ عِلّةِ
هوش مصنوعی: وحدت او باعث بقای هر کثرت و تنوعی است، و درستی و صحت او به خاطر هر نقص و عیبی برقرار می‌ماند.
تَحْجُبُ عَنَّا وَاخْتَفَا بِظُهُوْرِهِفَضُلِّلَ فِیْهِ کُلُّ قَوْمٍ بِحُجَّةٍ
هوش مصنوعی: این جمله به معنای این است که وجود او، باعث می‌شود که از ما پنهان بماند و هر گروهی در سایه او به بهانه‌ای و دلیلی اقدام می‌کند.
فَسَائِرُ ذَرّاتِ الْوُجُودِ مَظَاهِرٌلَهُ إنْرَآهُ باصِرٌ بِبَصِیْرَةِ
هوش مصنوعی: تمام ذرات وجود، نشانه‌های او هستند؛ اگر فردی با بینش و بصیرت به آنها نگاه کند، می‌تواند حقیقت او را ببیند.
أیَا واحِداً فِی کُلِّ شَیْئیٍ مُشاهَداًأُعایِنُّهُ فِی خَلْوَتِی مِثْلَ جَلْوَةِ
هوش مصنوعی: ای واحدی که در همه چیز به وضوح مشاهده می‌شود، من تو را در تنهایی‌ام همانند زیبایی چهره‌ات می‌بینم.
لَکَ الْکُلُ یامَنْلاَسِوَاء فَمَنْرَأَیسِواءَکَ فَرُدَّ ذَاکَ مِنْأَحوَلِیَّةِ
هوش مصنوعی: ای تو که همه چیز را به خوبی می‌دانی، اگر کسی به برابری تو نایل شود، آن برابری را از من دور کن.
فَلَا اَنْتَ عَیْنِی لاَوَلاأَنْتَ غَیْرُهَالِذَلِکَ صَارَتْحالَتِی فِیْکَ حَیْرَتِی
هوش مصنوعی: تو نه مانند چشمان من هستی و نه غیر از آن، به همین خاطر حال و روز من در تو به حیرت تبدیل شده است.
فَأَنْتَ أَنَا لاَبَلْأنْتَ وَحْدَةٌمُنَزَّهةٍ عَنْکُلّ غَیرٍ وَ شِرْکَةِ
هوش مصنوعی: تو تنها و یگانه‌ای که از هر چیزی غیر از خودت پاک و مبرا هستی.
اِلَیْکَ مَالِی فِی حَیَوتِی وَمَوْتَتِیوَأنْتَ رَجائِی فِی زخائِی و شدَّةِ
هوش مصنوعی: به سوی تو دارایی من در زندگی و مرگ من است و تو امید من در روزهای سخت و درماندگی هستی.
فَلَسْتُ أَرَی شَیئاً سِوَاکَ مُحَقَّقاًوَهَلْیَخْتفی مِنْغَیْرِ مَکْفِوفِ ملّتی
هوش مصنوعی: من چیزی جز تو را واقعی نمی‌بینم و آیا می‌شود که بدون وجود ملت، چیزی پنهان شود؟
تَقَدَّسْتَ عَنْغَیْرٍ تَنَزَّهْتَ عَنْسِوَیتَرَفَّعْتَ عَنْنِدٍ اِلصِرْفِ المُحوْضَةِ
هوش مصنوعی: تو از هر عیب و نقص و مانند آن پاک و منزه هستی و از هر چیز ناپسند و خوارتر از خودت، به دوری. در واقع، تو از هر آنچه که در ذات خود زشتی دارد، فراتر و بلندمرتبه‌ای.
فَیَا خالِطاً فی عِشْوَةٍ مِنْظُنُونِهِدَعِ الظَّنَّ وَاسْتمْسِکَ بأَوْثَقِ عُرْوَةِ
هوش مصنوعی: ای کسی که در چشمانی گم و حیران به سر می‌بری، از گمان و گمانه‌زنی دوری کن و به محکم‌ترین پیوندها چنگ بزن.
وَیَا طالِباً للأَمْرِ جُدَّ بِنَهْضَةٍفَمَا نَالَ أَمْراً غَیْرُ نَفْسٍ مُجدَّةِ
هوش مصنوعی: ای求 کننده هدف، با تلاش و پشتکار برخیز، زیرا هیچ‌کس به هدفی دست نمی‌یابد جز خود آن که کوششی جدی انجام دهد.
وَجَرِّد لَهُ عَزْماً کَعَزْمِیَ مَاضِیاًوَلاَتَکُ مَشْغُولاً بِعَیْشٍ وَرَقْدَةِ
هوش مصنوعی: عزم و اراده‌ات را مانند اراده‌ای که من در گذشته داشتم، خالص کن و به زندگی و راحتی‌های آن مشغول نباش.
فَدَعْقَوْلَ مَنِ قَدْقالَ بالْغَیرِ واجْتَنِبْطَریقَةَ دَجّالٍ کثیر نعنة
هوش مصنوعی: به سخنان کسانی که درباره دیگران صحبت می‌کنند توجه نکن و از روش‌های فریبکارانه دوری کن که بسیار ناپسند و مخرب هستند.
بَعیْدٌ عَن الأَضْواءِ والنُّورِ لَمْیَزَلْبِظُلُمَتِهِ فِی عِشْوَةٍ بَعْدَ عِشْوَةِ
هوش مصنوعی: این شخص به دور از روشنایی و نور است و همچنان در تاریکی‌های متوالی به سر می‌برد.
فَلَمَّا أَتَاهُ لَمْیَجِدْهُ کَمَا أَرَیوَخابَتْخُطاءُ عِنْدَ ذَاکَ وَذلَّةِ
هوش مصنوعی: وقتی به او رسید، چیزی را که انتظار داشت نیافت و در آن لحظه ناامیدی و حقارت را تجربه کرد.
وَاِنْأَنْتَ لَمْتَسْمَعْمَقَالَةَ واحِدٍفَأنْتَ بِلاَشَکٍّ مِنَ التَّنْویَةِ
هوش مصنوعی: اگر تو به سخن یک نفر گوش ندهی، بدون شک در حال نادیده گرفتن اطلاعات و علائم مهمی هستی.
وَهَلْیَستَوِی مَنْکانَ بالنُّورِ ماشِیاًوَمَنْمَشْیُةُ فِی ظُلْمَةٍ مُدْلَهَّمةِ
هوش مصنوعی: آیا کسی که در نور قدم می‌زند، با کسی که در تاریکی عمیق راه می‌رود، یکسان است؟
وَمَنْلَمْیُؤَیِّدْهُ الاَلهُ بِنُورِهِیَضِلُّ وَمَنْیُرْشِدْبِفَرِّ هِدایَةِ
هوش مصنوعی: کسی که خداوند او را با نور خود یاری نکند، گمراه خواهد شد و تنها او که با رهنمودهای الهی هدایت یابد، به سوی راه راست می‌رود.
لَکَ المُلْکُ یادَیْمُومُ تُؤْتیِهِ مَنْتَشَاوَ تَنْزَعُهُ مِمَّنْتَشَاءُ بِمَشْیةِ
هوش مصنوعی: تو مالک هستی و قدرت تو جاودانه است. هر که را بخواهی، به او می‌دهی و هر که را بخواهی، از او می‌گیری، به خواست خودت.
تَجَلَّیْتَ فِی هَذَا وَذَاکَ لَهُمْفَلَمیَرُدُکَ مَا هَوَی فِیْکَ مِنْفَرْطِ دَهْشَةِ
هوش مصنوعی: تو در این و آن برای آنها روشن شده‌ای، اما آنچه در توست و از شدت حیرت می‌شناسندت، نتوانسته تو را به خود بازگرداند.
وحَیْرةُ اَهْلِ الْعَقْلِ فِیکَ بِزائِدٍفَاَلْفیْتُهُمْبِالْوَهْمِ فِی کُلِّ شُبْههِ
هوش مصنوعی: اهلِ عقل و اندیشه به واسطه‌ی تو در حیرت‌اند و من آنها را در هر شک و شبهه‌ای در دام خیال و توهم یافتم.
فَلاَأَنْتَ مَوْلُودٌ وَلااَنْتَ والِدٌلِانَّکَ فَرْدُ الذّاتِ مِنْغَیرِ قِسْمَةِ
هوش مصنوعی: نه تو زاده‌ای و نه پدر، چرا که تو تنها و یکتا هستی و هیچ‌گونه تقسیم و چندگانه‌ای در وجودت نیست.
وَلاَ أنْتَ مَنْسوبٌ اِلَی جَوْهَرٍولااِلَی عَرَضٍ یُعْرَضُ اِلَی عُنْصُرِیهِ
هوش مصنوعی: تو نه به جواهر نسبت داده می‌شوی و نه به چیزی که به عنصرش وابسته باشد.
وَلاَ اَنْتَ عِلْویُّ وَلاَ اَنْتَ أَسْفَلُولا اَنْتَ مَحْصُورُ مَجْدٍ وعُرْضَةِ
هوش مصنوعی: نه تو در علو و بلندی هستی و نه در پستی و پایین، و نه تو محصور به عظمت و شکوه خاصی هستی.
وَلاَ أَنْتَ رُوْحانیٌّ ذاتُ بَسِیطَةٍولا أَنْتَ جِسْمٌ ذُو مَوادٍّ کَثیفةِ
هوش مصنوعی: نه تو روحی هستی که سادگی خاصی داشته باشد و نه بدنی که از مواد سنگین تشکیل شده باشد.
وَلاَ أنْتَ مَخْفِیٌّ وَلاَ أَنْتَ ظاهِرٌوَلاَ أَنْتَ مَطْبوُعٌ وَلاَ لِطبیعةِ
هوش مصنوعی: نه تو پنهانی که کسی نتواند تو را ببیند، نه نمایانی که همه تو را ببینند. نه تو به طبیعتی خاص وابسته‌ای و نه مشخصه‌ای داری که بتوان به راحتی شناختت.
وَلاَأَنْتَ عَقْلٌ وَلاَ نَیْرٌ ولاهَیُوَلا وَلاَرُوْحُ بِذاتِ لَطیفةِ
هوش مصنوعی: تو نه عقل هستی، نه آتش، نه حیات، و نه روحی با ذات لطیف.
وَلاَ أَنْتَ مشغولٌ وَلاَ أَنْتَ فارغٌوَلاَ أَنْتَ ذُو کَیْفٍ ولابِکَمِیةِ
هوش مصنوعی: نه تو مشغولی و نه بی‌کار، نه در وضعیتی خاص قرار داری و نه به تعداد مشخصی.
ولا أنتَ مَلْزُوْمٌ وَلا أَنْتَ لازِمٌوَمَنْقالَ نُورٌ کانَ کالمانَوِیَّةِ
هوش مصنوعی: نه تو سرزنش شده‌ای و نه ملزم به چیزی هستی، و کسی که گفت «نور» همانند مَنارۀ روشنی است.
ولا أنْتَ ذُوْقَیْدٍ وَلا بِمُجَرَّدِوَلاأنْتَ مَحْسُوسٌ وَلَسْتَ بِحاسَّةِ
هوش مصنوعی: نه تو به زنجیر در آمده‌ای و نه به خودی خود؛ نه تو محسوس و قابل حس هستی و نه حس کردن.
وَلاَأَنْتَ فِی شَییٍ مِنَ الْکُلِّ داخِلٌوَلاخارجٌ عَنْهُ وَهَذَا عَقِیْدَتی
هوش مصنوعی: تو نه در هیچ چیزی از کل حضور داری و نه از آن خارج هستی. این اعتقاد من است.
فَأَنْتَ إذا فَرْدٌ لَکَ الْکُلُّ ساجِدٌوَلاَ کُلِّ إلّا أَنْتَ یَا صَفْوَ صَفْوَةِ
هوش مصنوعی: اگر تو فرد و یگانه‌ای، همه چیز در برابر تو خضوع می‌کند و هیچ‌کس غیر از تو وجود ندارد، ای بهترین و ممتازترین.
تَعَالَیْتَ یا ذَا الطُّوْلِ عَنْوَصْفِ واصِفاًتَنَزَّهْتَ یا ذَالمَنِّ عَنْمَدْحِ مِدْحَةِ
هوش مصنوعی: ای تو که بزرگی و ثروتت بی‌نظیر است، ما از تو توصیفی کرده‌ایم، اما تو آنقدر بالا و فراتر از وصف‌ها هستی که به هیچ وصفی نمی‌گنجی. ای کسی که از بخشش و نعمتت منزه و پاکی، ما نمی‌توانیم ستایشت کنیم، چون تو از هر مدح و ستایشی برتری.
فَأَنْتَ عَلَی مَا أَنْتَ قَدْراً وَقُدْرَةًبِنَفْسِکَ أَدْری مِنْجَمِیْعِ البَرِیَّةِ
هوش مصنوعی: تو خود به مقدار و توانایی‌ات آگاهی، بیشتر از همه موجودات.
فَمَنْغَابَ یَوْماً فِیْکَ نَالَ سَعادةٌوَمَنْغابَ یَوْماً عَنْکَ آبَ إلَی الشَّقُوَةِ
هوش مصنوعی: هرکس یک روز در کنار تو باشد، به خوشبختی می‌رسد و هرکس یک روز از تو دور شود، به بدبختی و اندوه برمی‌گردد.