فصل ۸ - عین‌القضات همدانی

محمود اَنارَاللّهُ بُرْهانَهُ چون بر سریر عزت باردادی ایاز بر حاشیه‌ی بساط عزت بنده‌وار بر قدم حرمت ایستاده بودی و چشم انتظار گشاده باز چون در خلوتخانه‌ی انس درآمدی و بر سریر قرب از ایشان دیگر سان گشتی ایاز محمود شدی و محمود ایاز.

کار عشق ای پسر به بازی نیستعشق وصف نهاد سلطانست

بوالعجب مذهبیست مذهب عشقاندرو شاه و بنده یکسانست

شاه محمود بود و بنده ایازکار برعکس شد چه درمانست

گشت بر شاه امر بنده رواناندرین رمز،عقل حیرانست

اگر وارد قوی بود و قابل ضعیف، وی را در جست و جوی آرد اگر قویتر شود گفت و گوی آرد و اگر قویتر شود روا بود که وی را در رفت و روی آرد و در شست و شوی آرد چون از گفت و گوی و جست و جوی بازماند خواهد که از وجود مکنسه سازد و وحشت خودی خود را از ساحت عالم هستی بروبد:

از وحشت هستی خود ای مایه‌ی عمرخواهم که سر کوی تو اندر روبم

و گاه خواهد که از حرارت آتش شوق آب شود و حاشیه‌ی بساط دوستی را از لوث وجود بدان آب بشوید.

از آتش عشق تو اگر خاک شوماز دفتر هستی ای پسر پاک شوم

از لوث حدوث ساحت عزت راپاکیزه کنم چو از خودی پاک شوم