فصل ۹۰
هوش مصنوعی: در آغاز، عشق به بگفت و گوی درونی تبدیل می‌شود و انسان به جستجوی عشق می‌پردازد. در این مسیر، دل خود را رها می‌کند و مانند پروانه‌ای به دنبال عشق می‌گردد. این وضعیت ابتدایی به یادآوری و ذکر هستی مربوط می‌شود، سپس به طلب نیستی می‌انجامد. در این مقام، هستی به عنوان راه و نیستی به عنوان مقصد اهمیت دارد، نه به معنای محرومیت، بلکه به معنای اینکه نیستی تمام هستی‌ها را در بر می‌گیرد.
در اینجا، محقق می‌گوید که عاشق باید توانایی شناخت و درک این مفاهیم را داشته باشد و بداند که در واقعیت، نیستی منزل عاشق است و هستی تنها راهی است برای رسیدن به آن. در نهایت، حقیقتی وجود دارد که در آن عشق بر کل هستی غالب می‌شود و انسان به درجه‌ای از فهم نائل می‌گردد که می‌گوید: "لا اله الا الله."
در ابتدا عاشق بگفت و گوی درآید پس در جست و جوی آید پس دل از خود بکلی برگیرد و پروانه وار خواهد که در پیش او میرد یعنی اول ذاکر بود پس طالب شود پس عشق برو غالب شود اینجا ذکر هستی بود و طلب نیستی، درین مقام هستی راه بودو نیستی پیشگاه اما نه آن نیستی که محرومی نام اوست آن نیستی که همه هستی‌ها غلام اوست اما بنسبتی دیگر و این مشهور است که هستی راه است و نیستی منزل چنانکه آن محقق دقیق النظر گفته است:
هوش مصنوعی: ابتدا عشق به سخن آغاز می‌شود و سپس در جستوجو میافتد. دل از خود کاملاً جدا می‌شود و مانند پروانه‌ای که در آتش میسوزد، میخواهد در پیش محبوب خود جان بسپارد. یعنی در ابتدا ذکر وجود دارد و سپس طالب عشق می‌شود تا اینکه عشق بر او غلبه می‌کند. در این مرحله، وجود به عنوان یک راه و عدم به عنوان نقطه مقصد تلقی می‌شود، اما این عدم نه از نوع محرومیت که همان وجود را اسیر خود کرده، بلکه نوعی دیگر است. در اینجا معروف است که وجود راهی است و عدم مسکنی؛ همانطور که یک محقق با دقت نظر به این موضوع اشاره کرده است.
دیدم اندر مدار کار آنگاهسرّهستی و نیستی ناگاه
هوش مصنوعی: در دایرهی زندگی، ناگهان متوجه شدم که مقولهی هستی و عدم چگونه در هم تنیدهاند.
بود ما را یقین که عاشق رانیستی منزلست و هستی راه
هوش مصنوعی: ما مطمئنیم که عاشق هیچگاه به منزل نمیرسد و عشق فقط یک راه است.
نیست جز نیستی ره عاشقناگه هستی بیامد از درگاه
هوش مصنوعی: عاشق تنها از طریق نیستی به وجود میآید؛ ناگهان صدای حیات و ورود به دنیای وجود از درگاه عشق به او میرسد.
در شهادت به بین کزین معنیلانخست آمد آنگه الا اللّه
هوش مصنوعی: در گواهی به این حقیقت توجه کن که در ابتدا هیچ چیزی نبود جز الله.