فصل ۱۸۶
هوش مصنوعی: این متن درباره‌ی غزل و مفهوم عشق و غیرت عاشقانه است. در ابتدا به این نکته اشاره شده که غیرت عاشق باید ابتدا صبر را از دل عاشق دور کند تا از عشق خود ناامید نشود. عشق به همراه درد و رنج است و مستلزم صبر است. در مرحله‌ی بعد، غیرت به پیوند عاشق و معشوق کمک می‌کند تا عشق معنادارتر شود و چیزهای غیرضروری از دل عاشق پاک شود.
عاشق باید تمام چیزهای دیگر مانند جاه، مال و فرزند را کنار بگذارد و تنها به معشوق خود فکر کند. در نهایت، بیان می‌شود که عشق واقعی نیازمند فداکاری و همسری است و عاشق و معشوق باید در هماهنگی و همدلی با یکدیگر باشند. این عشق تنها می‌تواند در دنیای بی‌پایان عشق به حقیقت بپیوندد.
غیرت صمصام جان انجام است اول صبر را از راه بردارد تا عاشق ناصبور شود و ازولایت خود دور شود چون ابر و باد در تک و پوی آید و چون مرگ و رزق درجست و جوی آید و می‌گوید:
هوش مصنوعی: غیرت صمصام جان، انتهای کار است. ابتدا باید صبر را از مسیر بردارد تا عاشق بیصبری شود و از مسیر خود منحرف گردد. مانند ابر و باد که در حرکتاند و مانند مرگ و رزق که در جستوجوی خود هستند.
نی مایۀ عشقت ای دل افروز کم استوان درد که دی بود نه امروز کم است
هوش مصنوعی: ای دلافروز، عشق تو برای من کم است و آن دردی که دیروز داشتم، امروز هم کم نشده است.
در هجر تو با صبر دلم را صنمانی ساز فزون شدست نی سوز کم است
هوش مصنوعی: دلتنگی من در غیبت تو زیاد شده و هرچه سعی میکنم صبر کنم، این درد کمتر نمیشود.
آنچه عاشق خود را هلاکمیکند از بی صبریست در مرتبۀ دوم صمصام غیرت بر پیوند عشق آید هر چیزی که عاشق را بر آن پیوندست همه از نظر او بردارد و بکلی روی دل او بمعشوق آرد تا ولایت دلش بکلی جز معشوق را مسلم نشود و پیوند او با معشوق محکم شود.
هوش مصنوعی: آنچه که باعث نابودی یک عاشق می‌شود، بیصبری اوست. بعد از آن، غیرت او نسبت به عشقش پیش میآید. هر چیزی که عاشق را به معشوقش مرتبط می‌کند باید به طور کامل از نظر او حذف شود تا دلش بهطور کامل تنها به معشوقش خعص شود و ارتباطش با او به طور محکم برقرار گردد.
چون در دو جهان مثال تو کم دیدماز هر دو جهان برای تو ببریدم
هوش مصنوعی: در دو جهان، مانند تو را کم دیدهام و به همین خاطر از هر دو جهان برای تو جدا شدهام.
پیوند مرا ز حضرت خویش مبرزیرا که ترا بر دو جهان بگزیدم
هوش مصنوعی: پیوند من را از خودت قطع نکن، چون من تو را بر همه چیز ترجیح دادهام.
آنچه عاشق دل از جاه و مال و فرزند و پیوند برمی‌دارد بدین جهت است در مرتبۀ سیم صمصام غیرت بر معشوق آید و او را از راه عشق بردارد این عدل عشق است که بجور ماننده است یعنی عاشق را با معشوق کفائی و همتائی و همسری نیست او را با عشق می‌باید ساخت ونقد وجود را در بحر بیساحل عشق انداخت و این رمزی عجیب است.
هوش مصنوعی: عاشق واقعی از مسائل دنیوی مانند قدرت، ثروت، فرزندان و ارتباطات تحت تأثیر قرار نمیگیرد. زمانی که عشق در دل او بیدار می‌شود، او را به سوی عشق سوق میدهد و این نوعی عدل در عشق است که به گونهای خاص با عشق متفاوت است. عاشق و معشوق هیچ شباهتی به هم ندارند و برای وجود عشق، باید خود را در مسیری متفاوت قرار دهند. در واقع، باید تمام دارایی وجودی خود را در دریای بیکران عشق نادیده بگیرند و این راز عمیقی است.