بخش ۱۲ - فی‌الحکمة و سبب رزق الرازق
هوش مصنوعی: این متن درباره‌ی خلقت انسان و روزی او از جانب خداوند است. شاعر به توصیف مراحل رشد انسان از جنین در رحم مادر تا تولد و زندگی‌اش می‌پردازد و تاکید می‌کند که خداوند به او از ابتدا روزی داده و در طول زندگی‌اش همواره نگهداری کرده است. او به این نکته اشاره می‌کند که اگرچه در دنیا ناپایداری و تغییرات وجود دارد، خداوند همیشه مهربان‌تر از پدر و مادر است و در آخرت نیز نعمت‌ها و درهای بهشت برای او باز خواهد شد. شاعر همچنین یادآوری می‌کند که انسان باید به معرفت و ایمان به خدا بپردازد و از عطایای الهی شکرگزاری کند، زیرا در حقیقت هر چیزی که دارد از اوست. در نهایت، او به این نکته اشاره می‌کند که زندگی‌اش باید برای رسیدن به حقیقت و بقا در خداوند مطلوب باشد، نه در وسوسه‌های دنیا.
آن نبینی که پیشتر ز وجودچون تو را کرد در رحم موجود
هوش مصنوعی: شما نمیتوانی آن را ببینی که قبل از وجود خودت، در رحم، وجودی مانند تو را به وجود آوردند.
روزیت داد نُه مه از خونیکردگار حکیم بی‌چونی
هوش مصنوعی: خداوند به تو روزی میدهد، حتی اگر در جهانی که تو در آن هستی، خودت احساس وجود نداشته باشی.
در شکم مادرت همی پروردبعد نُه ماه در وجود آورد
هوش مصنوعی: تو در رحم مادر رشد کردی و پس از نه ماه زندگی درون او، به دنیا آمدی.
آن درِ رزق بر تو چُست ببستدو در بهترت بداد به دست
هوش مصنوعی: درِ روزی بر تو بسته شده است، اما دو در بهتر به دست تو داده است.
بعد از آن اِلف داد با پستانروز و شب پیش تو در چشمه روان
هوش مصنوعی: پس از آن، ابرها به آرامی از صبح تا شب، قطرات باران را مانند شیر در چشمهای زلال بر تو نازل کردند.
گفت کین هر دو را همی آشامکُل هَنیئاً که نیست بر تو حرام
هوش مصنوعی: او گفت: این دو را بهراحتی بخور، زیرا چیزی که بر تو حرام باشد در کار نیست.
چون نمودت فطام بعد دو سالشد دگرگون ترا همه احوال
هوش مصنوعی: پس از دو سال که از شیر گرفتن تو گذشت، حال و احوال تو به کلی تغییر کرده است.
داد رزق تو از دو دست و دو پایزین بگیر و از آن برو هر جای
هوش مصنوعی: خداوند روزی تو را از دو دست و دو پا داده است، پس از این نعمت بهرهبرداری کن و به هر جایی که خواستی برو.
گر دو در بر تو بسته کرد رواستعوض دو چهار در برجاست
هوش مصنوعی: اگر دو در به روی تو بسته شده، عیبی ندارد، چرا که به جای آن چهار در دیگر به روی تو گشوده خواهد شد.
زین ستان زان ببر به پیروزیگرد عالم همی طلب روزی
هوش مصنوعی: از این مکان و این بستر، به سوی پیروزی برو و در جستجوی روزی در میان مردم باش.
چون اجل ناگهان فراز آیدکار دنیا همه مجاز آید
هوش مصنوعی: زمانی که مرگ ناگهان سر برسد، تمام امور دنیوی به نظر بیاهمیت و گذرا میآید.
باز ماند دو دست و پای از کاربدل چار بدهت دو چهار
هوش مصنوعی: دو دست و پا از وظیفه و کار باز ماندهاند و تو باید برای چهار تا کار، دو چهار تا انجام دهی.
در لحد هر چهار بسته شودهشت جنّت ترا خجسته شود
هوش مصنوعی: در قبر، چهار طرف بسته میشود و هشت بهشت برای تو خوشبختی به ارمغان میآورد.
هشت در بر تو باز بگشایندحور و غلمان ترا به پیش آیند
هوش مصنوعی: هشت در به روی تو باز خواهند کرد و حور و غلمان برای خوشآمدگویی به سوی تو خواهند آمد.
تا به هر در چنانکه خواهی شادمی‌روی ناوری ز دنیا یاد
هوش مصنوعی: هر طور که میخواهی خوشحالانه به سمت هر دری میروی و از دنیا هیچ یاد و خاطرهای نداری.
مهربان‌تر ز مادر و پدر استمر ترا او به خُلد راهبر است
هوش مصنوعی: کسی که به تو محبت بیشتری دارد و تو را در بهشت راهنمایی می‌کند، از مادر و پدر هم مهربان‌تر است.
ای جوانمرد نکته‌ای بشنووز عطای خدا نُمید مشو
هوش مصنوعی: ای جوانمرد، نکته‌ای را بشنو و از بخششهای خدا ناامید نشو.
چون ترا داد معرفت یزداندر درون دلت نهاد ایمان
هوش مصنوعی: وقتی خداوند به تو شناخت و آگاهی بخشید، ایمان در قلبت قرار گرفت.
خلعتی کان تراست روز جهیزباز نستاندت به رستاخیز
هوش مصنوعی: لباسی که مخصوص توست، روزی که برای عرصه قیامت و رستاخیز آماده میشوی، به تو بازگردانده نخواهد شد.
گر ترا دانش و درم نبودکو ترا بود هیچ کم نبود
هوش مصنوعی: اگر تو دانش و پول نداشته باشی، هیچ چیز از ارزش تو کم نمیشود.
او به فخر آردت نبینی عاراو عزیزت کند نگردی خوار
هوش مصنوعی: او به تو افتخار می‌کند و باعث میشود که احترام داشته باشی و در نظر دیگران هیچگاه خوار و ذلیل نخواهی شد.
آنچه داری تو دل بدو مسپارآنچه او دادت استوار آن دار
هوش مصنوعی: آنچه را که داری، دل را به او نسپار و چیزی را که از او دریافت کردهای، محکم حفظ کن.
تو خزینه نهی نیابی بازچون بدو دادی او دهد به تو باز
هوش مصنوعی: اگر به کسی چیزی بدهی و به او اعتماد کنی، ممکن است در نهایت همان چیز را دوباره از او بگیری و از آن بهرهمند شوی.
زر به آتش دهی خبث سوزدزر صافی ترا بیفروزد
هوش مصنوعی: اگر طلا را در آتش قرار دهی، زایدات و ناخالصیهای آن میسوزد و فقط طلا خالص باقی میماند. در این حالت، آتش به طلا آسیب نمیزند، بلکه آن را خالصتر می‌کند.
بد که او سوخت نیک داد به تودولت چرخ رخ نهاد به تو
هوش مصنوعی: بدی که بر سر او آمد، در حقیقت باعث شد تا تو خیر و برکتی دریافت کنی. تقدیر آسمان به نفع تو عمل کرد و به تو نعمتهایی ارزانی داشت.
نفع آتش اگر مقیم‌ترستآتش‌آرای ازو کریم‌ترست
هوش مصنوعی: اگر چه آتش برای ایجاد منفعت ثابت و دائمیتر است، اما آتشآرا (یعنی کسی که آتش را میافروزد) از آن بیشتر و از نظر کرامت و خوشوجودی برتر است.
تو ندانی نه نیک و نه بد راخازن او به ترا که تو خود را
هوش مصنوعی: تو نمیدانی که خوب چیست و بد چیست، پس کسی دیگر نمیتواند به تو کمک کند که خودت را بشناسی.
یار مار است چون زنی تو درشمار یار است چون رمی ز برش
هوش مصنوعی: دوست همانند ماری است که در آغوش میگیری، چون به او نزدیک میشوی، او نیز به تو حملهور میشود.
ای صدف جوی جوهرِ الّاجان و جامه بنه به ساحل لا
هوش مصنوعی: ای صدف، جان و لباس را به کناره دریا بگذار.
هست حق جز به نیست نگرایدزاد این راه نیستی باید
هوش مصنوعی: حقیقت تنها به عدم و نیستی توجه می‌کند و برای پیمودن این مسیر، باید با عدم و عدمیت آشنا شد.
تا تو از نیستی کله ننهیروی را در بقا به ره ننهی
هوش مصنوعی: تا زمانی که تو از وجود خود خارج نشوی و به فکر ماندگاری و استمرار نباشی، نمیتوانی به حقیقت واقعی دست پیدا کنی.
چون شوی نیست سوی حق پوییتا بوی هست راه دق جویی
هوش مصنوعی: وقتی که تو به حق و حقیقت نمیرسی، به دنبال چیزهای بیارزش نرو، چون این کار فقط به زحمت و درد منجر میشود.
می نخوانی تو از کتاب خدانیست اموات مرده بل احیا
هوش مصنوعی: تو از کتاب خدا نمیخوانی، کسانی که مردهاند نیستند، بلکه زندهاند.
گرت هست زمانه پست کنداحسن‌الخالقینت هست کند
هوش مصنوعی: اگر زمانه تو را پست میانگارد، بدان که خداوند بهترین آفریدگار تو را خواهد ساخت.