بخش ۷۰ - فی الانابه
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به وصف خداوند می‌پردازد و او را سرمنشأ زندگی و هدایت می‌شمارد. او می‌گوید که در بهشت و جهنم، حقیقت وجود خداوند را باید در نظر گرفت و دروازه او جایی است که خوب و بد جمع می‌شوند. شاعر به تضادهای زندگی اشاره می‌کند و می‌گوید هم عاشقان و هم عارفان از وجود خداوند به نوعی گریه و خنده دارند. او به این نکته اشاره می‌کند که انسان باید در برابر خواسته‌هایش با خداوند مدارا کند و نترسد از مکر او، زیرا در نهایت آگاهی و درک از خداوند، انسان را از گناه مصون می‌دارد. شاعر تأکید می‌کند که تنها کسی می‌تواند در برابر مکر خداوند ایمن باشد که از آن آگاه باشد و با شناختی عمیق زندگی کند.
ای جهان آفرین جان آرایوی خرد را به صدق راه‌نمای
هوش مصنوعی: ای خالق عالم که جان را آرامش میبخشی، عقل را با حقیقت هدایت کن.
در بهشت فلک همه خاماندر بهشت تو دوزخ آشامان
هوش مصنوعی: در بهشت آسمانی، همه افرادی که جاهل و نادان هستند، در حالی که در بهشت تو کسانی که از معصیت و گناه لذت میبرند، به نوعی عذاب و رنج را میکشند.
بر درت خوب و زشت را چکنمچون تو هستی بهشت را چکنم
هوش مصنوعی: وقتی در خانهات هستم، خوب و بد را فراموش میکنم؛ زیرا وجود تو برایم همچون بهشتی است.
که نماید در آینهٔ تزویرغرض نکتهٔ علیم و قدیر
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به این دارد که هدف و نیت پنهانی در آینهٔ فریب و تزویر نمایان میشود. این موضوع به علم و قدرتی که در پس این نیتها وجود دارد، اشاره دارد. یعنی در ظاهر میتوان چیزی را پنهان کرد، اما در باطن، حقیقت و هدف واقعی آشکار است.
خون دل چون جگر کند سوراخچه جهنم چه جمرهٔ طبّاخ
هوش مصنوعی: زمانی که دل انسان پر از غم و درد باشد، مانند جوجهای که در جگرش سوراخی ایجاد شده است، به شدت رنج میبرد. این رنج می‌تواند مشابه عذابهای دوزخ یا آتش کورهای باشد که در آن غذا تهیه میکنند.
دوزخ از بیم او بهشت شودخاک بی‌کالبد چو خشت شود
هوش مصنوعی: جهنم از ترس او بهشتی میشود و زمین بدون انسان مانند آجر خواهد شد.
خنده گریند عاشقان از توگریه خندند عارفان از تو
هوش مصنوعی: عاشقان به خاطر تو با وجود گریه کردن، میخندند و عارفان نیز در حالی که باید خندید، اشک میریزند.
در جحیم تو جنّت آرامانبی تو راضی به حورعین عامان
هوش مصنوعی: در دوزخ تو، بهشت آرمان را بدون تو، به داشتن حور و عینهای فراوان راضی میدانم.
گر به دوزخ فرستی از درِ خویشمیروم نی به پای بر سر خویش
هوش مصنوعی: اگر مرا به دوزخ هم بری، از در خودت میروم و نه اینکه به پای کسی بیفتم.
وانکه امر ترا خلاف آرددل خود از غفلتش غلاف آرد
هوش مصنوعی: اگر کسی به تو سخنی بگوید که مخالف با خواسته یا آرزویت باشد، دل او به خاطر غفلتش از حقیقت، خود را در پوششی از ناآگاهی پنهان کرده است.
همه را گاه و کار و بار از تویار مار است و مار یار از تو
هوش مصنوعی: همه چیز در زندگی به نوعی به تو وابسته است؛ کسانی که به تو کمک میکنند، خود به نوعی به تو نیاز دارند و رابطهای دوسویه وجود دارد.
نه به لاتأمن از تو سیر شومنه به لاتقنطوا دلیر شوم
هوش مصنوعی: نه از تو بیخیال میشوم، نه از ناامیدی شجاع میشوم.
گر کنی زهر با روانم جفتاز شکر تلخ‌تر نیارم گفت
هوش مصنوعی: اگر زهر را با جانم پیوندی، از شکر هم تلخ‌تر نخواهم گفت.
ایمن از مکر تو کسی باشدکه فرومایهٔ خسی باشد
هوش مصنوعی: تنها فردی که از نیرنگهای تو در امان است، کسی است که خود را پایینرده و حقیر بداند.
امن و مکر تو هر دو یکسانستعاقل از مکر تو هراسانست
هوش مصنوعی: ایمنی و فریب تو هر دو در یک سطح قرار دارند؛ کسی که باهوش است، از فریب تو ترس دارد.
ایمن از مکرِ تو نشاید بودطاعت و معصیت ندارد سود
هوش مصنوعی: نمیتوان به مکر و فریب تو اعتماد داشت، چه اینکه اطاعت و نافرمانی از نظر سود و زیان یکسان نیست.
ایمن آنکس بُوَد که وی آگاهنبود از مکر تو به فعل گناه
هوش مصنوعی: آن فرد در واقع در امان است که از فریبکاری تو و گناهان تو بیخبر باشد.