غزل شمارهٔ ۴۹۲
هوش مصنوعی: این شعر به تأملاتی درباره زندگی و وضعیت بشر می‌پردازد. شاعر با اشاره به اینکه پیش از مرگ آرزوی آرامش دارند، به نارضایتی از شرایط سخت و نامساعد زندگی اشاره می‌کند. او به تضاد بین آرزوها و واقعیت‌ها می‌پردازد و معتقد است تلاش برای ترک دنیا، بدون نتیجه خواهد بود زیرا روزها به سرعت می‌گذرد و کارها به تأخیر می‌افتند. همچنین، شاعر به احساس تنهایی و افسردگی اشاره دارد و در نهایت می‌گوید که حتی در این وضعیت، یافتن عشق و زیبایی در زلف محبوبه‌اش را به عنوان دلیل امید و زندگی در نظر می‌گیرد.
ما که پیش از مرگ آسایش تمنا می‌کنیمشکوه از بدگردی افلاک بی‌جا می‌کنیم
هوش مصنوعی: ما که قبل از مردن به دنبال آسایش هستیم، در واقع در مورد بدیهای سرنوشت شکایت می‌کنیم و این شکایت بیمورد است.
چون به کوی خاکساری سرکشی از سر نهیمتا هوای خشت بالین را ز سر وامی‌کنیم
هوش مصنوعی: وقتی به محلهای که مردم آن humble و خاکسار هستند، می‌رویم، دیگر از زرق و برق دنیا چشمپوشی می‌کنیم و به سادگی زندگی توجه می‌کنیم.
ما خس سیلاب سوداییم و در سیر سلوکگر به دریا می‌رویم، ار جا به صحرا می‌کنیم
هوش مصنوعی: ما مانند گیاهانی هستیم که در سیلاب عشق و احساسات غرق شدهایم و در مسیر معنوی بهسوی مکانهای مختلف میرسیم. اگر به دریا برویم، این در مسیر ماست و اگر به بیابان برویم نیز، همچنان در جستجوی حقیقت و کمال خواهیم بود.
ترک و تجریدی که ما داریم بی‌اجر است، حیفچون ز رشک اهل دنیا ترک دنیا می‌کنیم
هوش مصنوعی: ما نوع ترک دنیا و زاهدی که داریم، بیفایده است و این بسیار تأسفآور است، زیرا تنها به خاطر حسادتهای دنیا و مردم دنیا از آنچه که دارند، دست می‌کشیم.
کار فردا را ز ما امروز می‌خواهند و ماهرچه را امروز باید کرد فردا می‌کنیم
هوش مصنوعی: دیگران از ما انتظار دارند که کارهای فردا را امروز انجام دهیم، اما ما کارهایی را که باید امروز انجام دهیم، به فردا موکول می‌کنیم.
چاره کم کن تا جفای دهر هم کمتر شودافکند صد عقده در کار ار یکی وامی‌کنیم
هوش مصنوعی: راهحلها را سادهتر کن تا سختیها و مشکلات زندگی هم کمتر احساس شود. اگر یکی از گرفتاریها را حل کنیم، صدها مشکل دیگر نیز کاهش خواهد یافت.
بس که هرجا شکوه افلاک و انجم کرده‌ایمشرمساری می‌کشیم، ار سر به بالا می‌کنیم
هوش مصنوعی: هرجا که زیبایی آسمان و ستارهها را میبینیم، شرمساری به دل میافتیم زمانی که سرمان را به سمت بالا میچرخانیم.
گر به کنج عزلت از تنهاییم گیرد ملالما و عنقا هردو در یک آشیان جا می‌کنیم
هوش مصنوعی: اگر در گوشهای از تنهایی خود احساس کسالت کنیم، ما و عنقای افسانهای هر دو در یک مکان راحت زندگی خواهیم کرد.
خواه صبر و خواه دل هرچیز گم شد از کلیمجمله را در کوچه زلف تو پیدا می‌کنیم
هوش مصنوعی: فرقی نمیکند که صبرم را از دست بدهم یا دلخوشیهایم را، هر چیزی که گم شود، بهراحتی در پیچ و خم زلفهای تو پیدا میشود.